Những điều không thể tin nổi về 'vết sẹo' dài 4.000 km, sâu 7 km trên Sao Hỏa

Khi nói đến những hẻm vực nổi tiếng, nhiều người nghĩ ngay đến Grand Canyon ở Hoa Kỳ. Thế nhưng, trên Sao Hỏa tồn tại một "siêu hẻm vực" khiến Grand Canyon trở nên nhỏ bé. Đó là Valles Marineris – hệ thống hẻm vực lớn nhất được biết đến trong Hệ Mặt Trời, trải dài khoảng 4.000 km, rộng tới hơn 200 km ở một số nơi và sâu gần 7 km. Nếu đặt lên Trái Đất, nó sẽ kéo dài gần bằng khoảng cách từ Lisbon (Bồ Đào Nha) đến Moskva (Nga).

Ảnh: science.nasa

Valles Marineris được phát hiện vào đầu thập niên 1970 nhờ tàu thăm dò Mariner 9 của NASA, cũng là nguồn gốc tên gọi của nó. Khi Mariner 9 trở thành tàu vũ trụ đầu tiên bay vào quỹ đạo Sao Hỏa, các nhà khoa học vô cùng kinh ngạc trước mạng lưới hẻm vực khổng lồ chạy dọc gần một phần năm chu vi hành tinh đỏ.

Ảnh: space

Khác với Grand Canyon, vốn được hình thành chủ yếu do dòng sông Colorado bào mòn trong hàng triệu năm, Valles Marineris được cho là hình thành chủ yếu do các quá trình kiến tạo. Khi vùng núi lửa khổng lồ Tharsis phồng lên vì hoạt động magma bên dưới bề mặt, lớp vỏ Sao Hỏa bị kéo căng, nứt gãy và sụt lún, tạo nên chuỗi hẻm vực khổng lồ. Sau đó, nước lỏng, băng, gió và các trận lở đất quy mô lớn tiếp tục bào mòn, mở rộng cảnh quan này trong hàng tỷ năm.

Ảnh chụp từ các tàu quỹ đạo như Mars Reconnaissance Orbiter cho thấy Valles Marineris không chỉ là một khe nứt đơn lẻ mà là cả một hệ thống phức tạp gồm nhiều hẻm vực, vách đá dựng đứng, núi cô lập và các lớp trầm tích nhiều màu sắc. Một số nơi còn lưu giữ dấu vết của các dòng chảy cổ, khoáng vật hình thành trong môi trường có nước và những khối băng nằm sâu dưới bề mặt. Điều đó khiến khu vực này trở thành mục tiêu hấp dẫn trong hành trình tìm kiếm bằng chứng về môi trường từng có khả năng hỗ trợ sự sống trên Sao Hỏa.

Ảnh: wired

Năm 2022, dữ liệu từ tàu quỹ đạo ExoMars Trace Gas Orbiter còn cho thấy một vùng bên trong Valles Marineris chứa lượng hydro rất lớn, được cho là liên quan đến băng nước nằm ngay dưới lớp đất đá. Nếu được xác nhận đầy đủ, đây sẽ là một trong những kho dự trữ nước quan trọng nhất từng được phát hiện gần bề mặt Sao Hỏa, có ý nghĩa lớn đối với các sứ mệnh có người lái trong tương lai.

Không chỉ là kỳ quan địa chất, Valles Marineris còn giống như một "cuốn sách lịch sử" khổng lồ của Sao Hỏa. Mỗi lớp đá, mỗi vách núi và mỗi thung lũng đều lưu giữ dấu tích về những biến động địa chất, khí hậu và có thể cả sự hiện diện của nước cách đây hàng tỷ năm. Chính vì vậy, hẻm vực khổng lồ này vẫn là một trong những địa điểm được các nhà khoa học kỳ vọng sẽ giúp giải đáp câu hỏi lớn: Sao Hỏa từng giống Trái Đất đến mức nào?