Tình hình hiện tại ở eo biển Hormuz ra sao?

Lưu lượng tàu thuyền và dầu mỏ qua eo biển Hormuz bắt đầu tăng lên sau khi Mỹ và Iran chính thức thông báo đạt thỏa thuận khung vào ngày 15/6. Tuy nhiên, sau đó, máy bay không người lái của Iran đã tấn công một tàu hàng đang cố gắng đi qua eo biển Hormuz ở vị trí gần bờ biển Oman hôm 25/6. Mỹ đáp trả bằng cuộc tập kích riêng nhằm vào cơ sở quân sự của Iran.

Sự phục hồi hoạt động vận chuyển qua Hormuz bị ảnh hưởng

Cuộc tấn công thứ hai của Tehran hôm 27/6 nhắm vào một tàu chở dầu thô của công ty năng lượng nhà nước Qatar, một bên trung gian quan trọng trong đàm phán Mỹ - Iran. Mỹ đáp trả bằng đợt oanh kích nhằm vào “cơ sở hạ tầng giám sát, hệ thống liên lạc, các địa điểm phòng không, kho chứa máy bay không người lái và khả năng rải thủy lôi” của Iran. Hôm 28/6, Iran lại phóng máy bay không người lái và tên lửa tấn công nhằm vào cơ sở quân sự của Mỹ ở Kuwait và Bahrain.

Sau 4 ngày giao tranh, hai bên dường như tạm ngừng tấn công lẫn nhau hôm 29/6. Tuy nhiên, diễn biến này đã khiến căng thẳng Mỹ - Iran leo thang, làm chậm lại sự phục hồi "đang chớm nở" của hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Theo AP, hiện tại, hy vọng về sự tăng trưởng đang bị trì hoãn khi giao thông đường biển tiếp tục duy trì ở mức thấp hơn so với trước khi chiến sự nổ ra hồi cuối tháng 2/2026.

Có thể thấy, hoạt động vận chuyển qua Hormuz vẫn tiếp diễn, nhưng với tốc độ chậm hơn so với ngày trước cuộc tấn công đầu tiên của Iran hôm 25/6.

Hôm 28/6, đã có 44 lượt tàu đi qua, 24 lượt vào và 20 lượt ra, với “eo biển mở cửa không gây cản trở tự do hàng hải bất chấp các hoạt động quân sự đang diễn ra”, theo công ty dữ liệu hàng hải Windward. Công ty này cho biết “hầu hết giao thông đã chuyển hướng về phía bắc dưới sự điều phối của Iran” và lưu ý rằng nhiều tàu chở dầu bị trừng phạt đã đi qua vào ngày 28/6.

Trong số 108 lượt tàu đi qua eo biển Hormuz cuối tuần qua, 39 lượt sử dụng tuyến đường Oman do Mỹ hậu thuẫn, 37 lượt sử dụng tuyến đường Iran, trong khi 23 lượt không rõ tung tích do tắt hệ thống định vị và mất liên lạc, theo trang theo dõi tàu MarineTraffic.com. 9 lượt sử dụng tuyến đường cũ ở giữa eo biển.

“Sự phân chia này cho thấy các nhà khai thác vẫn đang đánh giá rủi ro một cách thận trọng, thay vì quay trở lại tuyến đường giao thông trước khủng hoảng”, MarineTraffic.com cho biết trên mạng X.

Iran cố gắng khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz

Iran yêu cầu các tàu thuyền phải đi qua eo biển theo tuyến đường gần bờ biển của nước này. Họ đã thành lập một cơ quan để kiểm tra tàu thuyền và thu thập thông tin về thủy thủ đoàn, điểm đến và hàng hóa. Tehran cũng yêu cầu một số trường hợp trả phí.

Điều đó tạo ra một tình thế khó xử cho các chủ tàu và nhà điều hành tàu, bởi vì việc trả tiền cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IGRC), đơn vị đang thực hiện quá trình kiểm tra, đồng nghĩa với việc đối mặt với nguy cơ bị Mỹ hoặc Liên minh Châu Âu (EU) trừng phạt.

Các tàu ngày càng sử dụng tuyến đường phía nam dọc theo bờ biển Oman dưới sự giám sát của Mỹ, được hướng dẫn bằng máy bay không người lái và máy bay cố định. Con tàu bị tấn công trước đó đã cố gắng sử dụng tuyến đường này.

Kiểm soát eo biển mang lại cho Iran "quân bài" đối với nền kinh tế toàn cầu và đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Việc đóng cửa eo biển trên thực tế đã đẩy giá xăng dầu ở Mỹ tăng cao, một vấn đề nhạy cảm về chính trị trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11/2026.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia luật quốc tế cho rằng yêu sách kiểm soát eo biển của Tehran vi phạm luật quốc tế được quy định trong Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, có hiệu lực từ năm 1994. Hiệp ước yêu cầu các quốc gia ven biển cho phép tàu thuyền đi lại hòa bình qua vùng biển của họ.

Mỹ và Iran bất nhất về điều khoản trong thỏa thuận tạm thời?

Các quan chức Mỹ cho biết, theo thỏa thuận tạm thời đạt được với Iran, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, mà không có việc Iran thu tiền từ các tàu thuyền đi qua, trong vòng 60 ngày trong khi một giải pháp lâu dài hơn cho cuộc chiến được đàm phán.

Về phần mình, Iran viện dẫn điều khoản trong thỏa thuận nêu rõ rằng Iran “sẽ nỗ lực hết sức để đảm bảo an toàn cho các tàu thương mại” trong suốt thời gian đàm phán. Iran cho rằng điều này có nghĩa là Tehran hoàn toàn quyền quyết định việc eo biển được mở cửa trở lại như thế nào. Thỏa thuận tạm thời nêu rõ Iran sẽ “tiến hành đối thoại với Oman để xác định việc quản lý và các dịch vụ hàng hải trong tương lai tại eo biển”.

Iran nhấn mạnh lập trường đó bằng cách ban đầu đe dọa các tàu thuyền mà không thực hiện bất kỳ hành động nào, trước khi tiến hành cuộc tấn công. Vào thời điểm đó, nhiều chủ tàu nhanh chóng nắm bắt cơ hội để giải cứu các tàu bị mắc kẹt trong nhiều tuần ở khu vực eo biển. ​​

Một ngày trước cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran hôm 25/6, 78 tàu đã đi qua eo biển, bao gồm ít nhất 5 tàu chở dầu lớn với sức chứa lên đến 2 triệu thùng dầu mỗi chiếc, theo S&P Global. Con số này vẫn thấp hơn mức 130 tàu trở lên hồi trước khi chiến sự Mỹ - Iran nổ ra.

Dù vậy, giá dầu đã giảm xuống mức trước chiến sự, và việc trở lại trạng thái bình thường dường như đã ở trong tầm tay.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ - Iran đạt thỏa thuận khung