Mổ xẻ các gói thầu thi công khủng tại xã An Lục Long: Điệp khúc trúng sát giá dự toán [Kỳ 2]

Phân tích chi tiết hàng loạt gói thầu thi công xây dựng quy mô hàng chục tỷ đồng tại xã An Lục Long tỉnh Tây Ninh liên tục ghi nhận mức chênh lệch giá trúng thầu ít ỏi, đặt ra bài toán lớn về hiệu quả đầu tư công tại cơ sở

Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, như đã phản ánh ở kỳ trước, để triển khai các dự án đầu tư phát triển hạ tầng và trường học trong giai đoạn 2025 - 2026, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long (tỉnh Tây Ninh) đã tổ chức đấu thầu rộng rãi hàng loạt gói thầu xây lắp quy mô lớn.

Trong bối cảnh nền hành chính địa phương đã được tinh gọn, phân cấp quản lý mạnh mẽ về trực tiếp cấp xã theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, việc trao quyền làm chủ đầu tư cho chính quyền cơ sở mang ý nghĩa chiến lược nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân. Dù tổng giá trị các gói thầu có kết quả hợp lệ lên tới hơn 73,4 tỷ đồng, song tổng số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước chỉ đạt hơn 848 triệu đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm trung bình thấp ở mức 1,16%.

Con số này buộc dư luận và các chuyên gia kinh tế, pháp lý phải đặt lăng kính soi chiếu trực diện vào quá trình lập hồ sơ, mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu của từng dự án cụ thể, nhằm tìm ra câu trả lời cho việc tối ưu hóa dòng vốn ngân sách.

Điệp khúc "trúng thầu sát giá" tại các gói thầu chục tỷ

Chỉ trong một thời gian ngắn sau khi đóng thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu đã liên tục được chủ đầu tư phê duyệt và công bố rộng rãi. Ngày 11/06/2026, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long công bố Liên danh Công ty TNHH MTV Hùng Hậu và Công ty TNHH MTV Vũ Phong trúng thầu thi công xây dựng. Trước đó, vào 08/06/2026, Công ty TNHH Sơn Thịnh cũng được xướng tên tại quyết định phê duyệt trúng thầu thi công xây dựng đối với một gói thầu quy mô lớn khác. Lùi về đầu tháng 5/2026, hồ sơ cũng thể hiện Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Nam Bộ (công bố ngày 04/05/2026) đã trúng một gói thầu thi công xây dựng do đơn vị này làm chủ đầu tư.

Quyết định phê duyệt kết quả LCNT cho Liên danh Công ty TNHH MTV Hùng Hậu và Công ty TNHH MTV Vũ Phong. Nguồn: MSC

Đặc biệt, kịch bản vắng bóng cạnh tranh thể hiện rõ nét nhất tại gói thầu mã IB2600217472-00 (gói thầu được mở để thay thế cho gói mã IB2600210194-00 đã bị hủy bỏ trước đó). Dù đấu thầu rộng rãi qua mạng, gói thầu này chỉ có duy nhất 01 nhà thầu nộp hồ sơ tham dự. Ngày 05/06/2026, Giám đốc Nguyễn Duy Phương đã chính thức ký Quyết định số 100/QĐ-BQLDA phê duyệt kết quả trúng thầu với mức giá 8.534.140.000 đồng.

Điểm chung đáng chú ý nhất qua việc bóc tách các Biên bản mở thầu và Báo cáo đánh giá E-HSDT tại Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long là kịch bản trúng thầu với mức giá rất sát với giá dự toán. Theo dữ liệu công khai, tình trạng các gói thầu chục tỷ nhưng chỉ có một hoặc một vài nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu diễn ra khá phổ biến. Sự vắng bóng của các đối thủ cạnh tranh khiến các doanh nghiệp tham gia dễ dàng trúng thầu với mức tiết kiệm "nhỏ giọt".

Dấu hiệu suy giảm tính cạnh tranh dưới lăng kính pháp luật

Dưới góc độ pháp lý, để làm rõ bài toán về tỷ lệ tiết kiệm thấp và những dấu hiệu suy giảm tính cạnh tranh, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) đã có những phân tích dựa trên các dữ liệu trích xuất từ hồ sơ đấu thầu nêu trên.

Luật sư Nguyễn Thị Hương phân tích: "Việc một loạt các gói thầu thi công xây dựng quy mô lớn lên tới gần 18 tỷ đồng, được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng tỷ lệ tiết kiệm chung toàn dự án chỉ đạt mức 1,16% là một hiện tượng rất cần được các cơ quan chức năng, cơ quan thanh tra lưu tâm rà soát kỹ lưỡng. Đấu thầu rộng rãi bản chất là một cuộc thi sòng phẳng, nơi nhà nước muốn tìm kiếm đối tác có năng lực tốt nhất với giá cả hợp lý nhất. Khi giá trúng thầu liên tục bám sát giá trần, điều đó phản ánh mức độ cạnh tranh tại các gói thầu này đang có vấn đề, chưa đạt được kỳ vọng của pháp luật về đầu tư công".

Căn cứ theo Điều 6 và khoản 3 Điều 10 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi cản trở, hạn chế nhà thầu tham gia dự thầu. Đặc biệt là hành vi đưa ra các tiêu chí kỹ thuật, năng lực tài chính, nhân sự chủ chốt hoặc máy móc thiết bị bất hợp lý, không phù hợp với quy mô gói thầu vào hồ sơ mời thầu (E-HSMT). Mục đích của các quy định này là nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng tạo lợi thế không công bằng cho bất kỳ một nhóm doanh nghiệp cụ thể nào.

"Khi tính cạnh tranh thực chất bị suy giảm bởi các tiêu chí khắt khe hoặc có dấu hiệu cục bộ địa phương, hệ lụy tất yếu là sân chơi sẽ chỉ còn lại những đơn vị quen thuộc. Lúc này, giá trúng thầu sẽ bám sát giá trần, đi ngược lại hoàn toàn với mục tiêu tối ưu hóa, tiết kiệm nguồn vốn đầu tư công. Do đó, để minh bạch hóa sự việc, người đứng đầu cơ quan quản lý dự án cấp cơ sở cần phải chịu trách nhiệm giải trình rõ ràng về quá trình lập, thẩm định hồ sơ mời thầu. Phải đảm bảo tuyệt đối không có rào cản kỹ thuật bất hợp lý nào được đưa vào làm thui chột tính cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp", Luật sư Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh.

Cũng theo các chuyên gia đấu thầu, việc minh bạch các thông tin, giải trình rõ ràng các thắc mắc của dư luận về bài toán tiết kiệm ngân sách không chỉ bảo vệ sự trong sạch của cơ quan quản lý nhà nước mà còn là cách tốt nhất để thu hút các nhà thầu uy tín, có tiềm lực mạnh đến với địa phương trong các dự án tiếp theo. Sự vào cuộc rà soát kịp thời của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên sẽ là minh chứng rõ nét cho một môi trường đầu tư công kiến tạo, công bằng tại cấp cơ sở.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] "Hệ sinh thái" tư vấn quen mặt tại các dự án trường học xã An Lục Long

QUY ĐỊNH VỀ BẢO ĐẢM TÍNH CẠNH TRANH, CÔNG BẰNG VÀ QUYỀN KIẾN NGHỊ TRONG ĐẤU THẦU RỘNG RÃI

Để tạo ra môi trường kinh doanh sòng phẳng, minh bạch và thu hút đa dạng các doanh nghiệp có năng lực tham gia vào các dự án sử dụng vốn nhà nước, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 90/2025/QH15) đã quy định rất nghiêm ngặt về việc bảo đảm tính cạnh tranh trong hoạt động đấu thầu.

Cụ thể, Điều 6 của Luật Đấu thầu hiện hành đã đặt ra các nguyên tắc khắt khe về tính độc lập pháp lý và độc lập tài chính giữa các bên tham gia nhằm tránh xung đột lợi ích. Nhà thầu tham dự thầu phải độc lập hoàn toàn với chủ đầu tư, bên mời thầu; độc lập với nhà thầu tư vấn lập, thẩm định hồ sơ mời thầu; độc lập với tư vấn đánh giá hồ sơ dự thầu và tư vấn thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu. Sự độc lập này được xem là "bức tường lửa" vững chắc nhất nhằm ngăn chặn từ xa tình trạng thiếu khách quan, dàn xếp kết quả thầu.

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 10 của Luật Đấu thầu nghiêm cấm tuyệt đối hành vi can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu ; gian lận, cản trở hoặc không bảo đảm công bằng, minh bạch. Một trong những hành vi vi phạm có thể làm suy giảm tính cạnh tranh là việc Chủ đầu tư, Bên mời thầu hoặc đơn vị tư vấn đưa các điều kiện, tiêu chí kỹ thuật, năng lực, kinh nghiệm không phù hợp với quy mô, tính chất của gói thầu vào Hồ sơ mời thầu (E-HSMT). Việc đưa vào các tiêu chí khắt khe quá mức cần thiết sẽ dẫn đến việc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu lạ, tạo ra một sân chơi thiếu tính mở rộng. Đây là vi phạm nghiêm trọng, tùy theo mức độ có thể bị xử lý vi phạm hành chính, cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 3 đến 5 năm, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả thất thoát lớn.

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà thầu làm ăn chân chính, Nghị định 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã bổ sung và số hóa mạnh mẽ các cơ chế kiến nghị trực tuyến. Trong quá trình tham gia đấu thầu rộng rãi qua Mạng đấu thầu quốc gia, nếu phát hiện E-HSMT có các tiêu chí bất hợp lý, mang tính chất "địa phương cục bộ" hoặc có dấu hiệu tạo rào cản, các nhà thầu hoàn toàn có quyền gửi văn bản kiến nghị trực tiếp trên Hệ thống (thông qua tài khoản hợp lệ của nhà thầu).

Khi có kiến nghị phát sinh, pháp luật bắt buộc Chủ đầu tư, Bên mời thầu phải tiếp nhận, giải trình minh bạch và phải tiến hành rà soát, sửa đổi hồ sơ nếu kiến nghị đó là chính đáng, có cơ sở pháp lý. Quy định này đóng vai trò như một màng lọc dân chủ, giúp triệt tiêu các rào cản cản trở sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp và bảo vệ tối đa nguồn vốn ngân sách nhà nước khỏi nguy cơ lãng phí.