Dấu hỏi minh bạch và bài toán trách nhiệm sau những gói thầu tiết kiệm nhỏ giọt của Công ty Đông Triều [Kỳ 2]

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự việc diễn ra tại Gói thầu số 05 thuộc dự án Đường số 10, thôn Đông Hiệp, xã Hàm Tân (tỉnh Lâm Đồng) không phải là một hiện tượng đơn lẻ. Bức tranh toàn cảnh về hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Đông Triều tại địa phương hé lộ một mạng lưới trúng thầu dày đặc với tỷ lệ tuyệt đối, đi kèm với những dấu hiệu bất thường về tính cạnh tranh và hiệu quả tiết kiệm ngân sách, đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm của các bên liên quan.

Theo dữ liệu thống kê lịch sử đấu thầu, Công ty TNHH Đông Triều (do ông Bùi Phụng làm đại diện pháp luật) đã tham gia và trúng 15/15 gói thầu. Tỷ lệ trúng thầu đạt 100% với tổng giá trị lũy kế lên tới hơn 33,1 tỷ đồng. Đáng chú ý, toàn bộ các gói thầu này đều nằm trên "sân nhà", tập trung chủ yếu tại địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Đi sâu vào phân tích các dữ liệu gốc, một ma trận các bên liên quan dần lộ diện với sự lặp lại của những gương mặt quen thuộc. Tại nhiều gói thầu, kịch bản chung thường xuyên diễn ra là sự góp mặt của bộ ba: Chủ đầu tư (Văn phòng HĐND và UBND xã Hàm Tân hoặc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Hàm Tân) - Đơn vị tư vấn đánh giá (Công ty TNHH Tư vấn xây dựng tổng hợp Phương Việt) - và Nhà thầu trúng thầu (Công ty TNHH Đông Triều).

Trong hệ sinh thái này, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách tại các gói thầu luôn nằm ở mức thấp, dao động quanh biên độ an toàn để vừa đủ điều kiện trúng thầu. Điển hình như tại Gói thầu số 05 (Mã E-TBMT: IB2600278253), dù được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng, tỷ lệ tiết kiệm cũng chỉ đạt 2,77%. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu ngày 26/06/2026 do bà Trương Thị Cẩm Tú, Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Hàm Tân ký.

Việc một doanh nghiệp liên tục trúng thầu với kịch bản các đối thủ chào giá thấp nhưng bất ngờ sẩy chân ở bước đánh giá kỹ thuật không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công mà còn làm nảy sinh những nghi vấn về tính công bằng, minh bạch trong môi trường đấu thầu.

Phân tích vấn đề này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định 214/2025/NĐ-CP, Thông tư 79/2025/TT-BTC đã thiết lập một hành lang pháp lý cực kỳ nghiêm ngặt nhằm chống lại các hành vi gian lận, cản trở cạnh tranh. Điều 16 Luật Đấu thầu quy định rất rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc cố ý thiết lập các điều kiện, tiêu chí nhằm mang lại lợi thế cho một nhà thầu cụ thể.

Luật sư Nguyễn Văn Lập phân tích: "Việc đánh giá hồ sơ dự thầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí trong E-HSMT. Tổ chuyên gia của Công ty TNHH Tư vấn xây dựng tổng hợp Phương Việt có thể lý luận rằng họ chỉ chấm thầu dựa trên hồ sơ đệ trình. Tuy nhiên, khi một hiện tượng lặp đi lặp lại mang tính quy luật - nhà thầu bỏ giá rẻ hơn nhưng liên tục tự vướng lỗi kỹ thuật vô lý để nhường đường cho một doanh nghiệp khác trúng thầu - thì đây là dấu hiệu bất thường rất rõ nét. Các cơ quan quản lý cần làm rõ quá trình lập hồ sơ, thẩm định và phê duyệt kết quả có bám sát nguyên tắc bảo đảm cạnh tranh hay không, hay chỉ là điểm nghẽn trong khâu thẩm định".

Cũng theo Luật sư Lập, khi để xảy ra tình trạng lãng phí cơ hội tiết kiệm ngân sách, bài toán trách nhiệm bắt buộc phải được đặt lên bàn cân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu.

Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu cơ quan, đơn vị được giao làm chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế của gói thầu. Áp dụng vào trường hợp tại xã Hàm Tân, Văn phòng HĐND và UBND xã với tư cách là Chủ đầu tư, đứng đầu là bà Trương Thị Cẩm Tú, có trách nhiệm giám sát toàn bộ quá trình do đơn vị tư vấn thực hiện. Sự vắng bóng của các biện pháp rà soát, kiểm tra khi phê duyệt kết quả trúng thầu, đặc biệt khi hồ sơ bộc lộ những nghi vấn về tính cạnh tranh, cho thấy cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình đang cần được làm rõ.

Nguồn vốn ngân sách nhà nước, mỗi đồng vốn đầu tư công đều cần được chi tiêu một cách chắt chiu, hiệu quả và tối ưu hóa lợi ích kinh tế. Việc tồn tại những hệ sinh thái trúng thầu mang dáng dấp của việc thiết lập rào cản kỹ thuật để loại bỏ sự cạnh tranh thực chất là một vấn đề cần lưu tâm. Đã đến lúc các cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu, các cơ quan thanh tra tại địa phương cần vào cuộc rà soát toàn diện các gói thầu có dấu hiệu bất thường này, qua đó chấn chỉnh kỷ cương, bảo vệ tính minh bạch cho môi trường đầu tư công.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.