Chỉ định thầu và lằn ranh hiệu quả kinh tế: Trách nhiệm thuộc về Phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu? [Kỳ 2]

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, câu chuyện Công ty TNHH Hằng Xuân Khánh dễ dàng nhận được Gói thầu 03: Thi công xây dựng công trình Nạo vét kết hợp trải đá bờ nam kênh 5 Quế từ Phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu không chỉ dừng lại ở con số tiết kiệm khiêm tốn 1,23%. Ẩn sau việc phê duyệt hợp đồng trị giá 1,950 tỷ đồng là bài toán lớn hơn về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự hiệu quả của công tác quản lý vốn đầu tư công tại cơ sở.

Như đã phân tích, với giá gói thầu 1,974 tỷ đồng và giá trúng thầu 1,950 tỷ đồng, ngân sách nhà nước chỉ tiết kiệm được hơn 24 triệu đồng thông qua con đường chỉ định thầu. Đặt trong lăng kính của một môi trường đấu thầu rộng rãi, lành mạnh qua mạng quốc gia, nơi nhiều nhà thầu cùng cạnh tranh sòng phẳng về năng lực và giá, tỷ lệ tiết kiệm thông thường có thể đạt mức từ 3% đến 6% (tương đương 60 đến 120 triệu đồng), thậm chí cao hơn.

Sự chênh lệch này không chỉ là những con số cơ học, mà chính là nguồn lực dôi dư để nhà nước tiếp tục tái đầu tư cho các hạng mục an sinh xã hội khác. Việc quyết định áp dụng chỉ định thầu rút gọn, về mặt bản chất, đã khép lại cơ hội để các doanh nghiệp xây dựng khác thể hiện năng lực, đồng thời giới hạn khả năng tối ưu hóa dòng tiền ngân sách của chủ đầu tư.

Trao đổi về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thị Hương thẳng thắn nhận định: "Hành lang pháp lý hiện hành, cụ thể là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản sửa đổi (Luật 90/2025/QH15), Nghị định số 214/2025/NĐ-CP hoàn toàn cho phép chủ đầu tư sử dụng hình thức chỉ định thầu trong một số khung hạn mức nhất định để đảm bảo tiến độ. Tuy nhiên, được phép làm không đồng nghĩa với việc có thể áp dụng một cách rập khuôn, thiếu chọn lọc.

Khi yếu tố cạnh tranh về giá bị triệt tiêu, gánh nặng sẽ dồn hoàn toàn lên đôi vai trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị - ở đây cụ thể là Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu. Người đứng đầu phải giải trình được tính cần thiết của việc chỉ định thầu, chứng minh được năng lực của nhà thầu được chọn là phù hợp nhất, và đặc biệt phải giám sát chặt chẽ chất lượng công trình đầu ra".

Đồng quan điểm trên, dưới góc nhìn chuyên sâu về quản lý đầu tư công, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đặc biệt nhấn mạnh đến tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Luật sư phân tích: "Chỉ thị 12 đã nêu rất rõ yêu cầu phải tăng cường hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm giải trình trong công tác đấu thầu.

Theo đó, các chủ đầu tư tuyệt đối không được phép xem cơ chế chỉ định thầu như một 'đường tắt' hợp thức hóa để trao các gói thầu bằng ngân sách nhà nước cho các doanh nghiệp thiếu năng lực thực tiễn. Việc một doanh nghiệp đăng ký hoạt động đa ngành, chưa có nhiều số liệu chứng minh kinh nghiệm thi công trên mạng đấu thầu quốc gia lại dễ dàng nhận được gói thầu gần 2 tỷ đồng đòi hỏi các cơ quan chức năng, cơ quan kiểm toán cần phải lưu tâm rà soát kỹ lưỡng về tính công bằng, sự minh bạch trong quá trình lập hồ sơ dự toán và thương thảo giá".

Nhìn lại dự án tại phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu, theo cam kết hợp đồng tại Quyết định số 540/QĐ-PKT, Công ty TNHH Hằng Xuân Khánh có quỹ thời gian 180 ngày để hiện thực hóa các hạng mục thi công nạo vét kết hợp trải đá bờ nam kênh 5 Quế. Dư luận kỳ vọng và đòi hỏi chất lượng thi công ngoài thực địa phải thật sự tương xứng với giá trị hợp đồng trọn gói gần 2 tỷ đồng mà ngân sách đã xuất chi. Trách nhiệm của Tổ giúp việc, của Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu không chỉ dừng lại ở khoảnh khắc đặt bút ký quyết định phê duyệt nhà thầu, mà còn là cả một hành trình dài giám sát, nghiệm thu từng khối đá, từng mét kênh trong những ngày tới.

Để môi trường đấu thầu thật sự trong sạch, lành mạnh và mang lại giá trị thực tế cao nhất cho đất nước, mọi quy trình lựa chọn nhà thầu, dù được thực hiện dưới hình thức đấu thầu rộng rãi hay chỉ định thầu rút gọn, đều phải được đặt dưới ánh sáng của sự giám sát nghiêm ngặt. Những vấn đề liên quan đến tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế tại gói thầu này rất cần được các cơ quan chức năng có thẩm quyền của tỉnh Tây Ninh quan tâm, rà soát đúng với tinh thần thượng tôn pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.