Chỉ định thầu sát trần tại cấp cơ sở: Ngân sách được hưởng lợi gì từ Công ty Thuận Huy? [Kỳ 1]

Loạt gói thầu xây lắp chỉ định sát ngưỡng trần pháp lý rơi vào tay Công ty Thuận Huy với kịch bản tiết kiệm nhỏ giọt đang đặt ra dấu hỏi lớn cho công tác quản lý tài chính tại địa phương

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, trong bối cảnh công tác quản lý đấu thầu và đầu tư công đang được siết chặt trên phạm vi toàn quốc nhằm bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch, hồ sơ dự thầu của Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy (Mã số doanh nghiệp: 3401184906; trụ sở tại xã Hồng Sơn, tỉnh Lâm Đồng) lại hiện diện một bảng thành tích "bách chiến bách thắng" đầy bất ngờ. Dữ liệu lịch sử đấu thầu thể hiện, doanh nghiệp này đã tham gia tổng cộng 44 gói thầu, trong đó trúng tới 43 gói và chỉ trượt duy nhất 1 gói, đạt tỷ lệ thắng thầu lên đến 97,7% với tổng giá trị trúng thầu ghi nhận ở mức xấp xỉ 100 tỷ đồng.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, chiến lược tiếp cận thị trường của nhà thầu này bộc lộ một sự chuyển hướng vô cùng rõ rệt. Thay vì tham gia các gói thầu quy mô lớn được đấu thầu rộng rãi qua mạng, Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy tập trung nhận các gói thầu thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn do Phòng Kinh tế tại các xã thuộc tỉnh Lâm Đồng trực tiếp làm Chủ đầu tư. Điểm chung của các gói thầu này là giá trị dự toán luôn bám rất sát ngưỡng trần chỉ định thầu xây lắp theo quy định của pháp luật, và tỷ lệ tiết kiệm mang lại cho ngân sách nhà nước lại bộc lộ nhiều dấu hiệu đáng suy ngẫm.

Bóc tách những quyết định tiết kiệm 0% tròn trĩnh

Mục tiêu tối thượng của công tác lựa chọn nhà thầu, ngay cả khi áp dụng hình thức chỉ định thầu, vẫn là phải mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho nguồn vốn đầu tư công. Thế nhưng, qua phân tích chi tiết hồ sơ các gói thầu do Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy thực hiện, câu hỏi đặt ra về giá trị tiết kiệm thực chất lại trở nên vô cùng nhức nhối.

Điển hình, tại Gói thầu số 03: Xây lắp toàn bộ công trình thuộc dự án Sửa chữa, cải tạo, nâng cấp trụ sở làm việc xã Hàm Thuận do Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận làm Chủ đầu tư. Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 04/QĐ-PKT do ông Nguyễn Duy Nhân, Trưởng phòng Kinh tế ký ban hành ngày 11/03/2026, giá gói thầu được cơ quan nhà nước ấn định là 1.731.236.311 đồng. Điều đáng nói, Liên danh Công ty TNHH Xây dựng Khánh Phúc và Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy được chỉ định trúng thầu với mức giá chính xác bằng 1.731.236.311 đồng. Do không có bất kỳ một sự thương thảo giảm giá nào, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tại dự án này nằm tròn trĩnh ở mức 0%.

Kịch bản "nguyên giá" này không phải là hiện tượng cá biệt. Tại Gói thầu số 03: Xây lắp toàn bộ công trình thuộc dự án Sửa chữa các công trình phục vụ chính quyền 2 cấp xã La Dạ, Phòng Kinh tế xã La Dạ tiếp tục áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn cho duy nhất một nhà thầu là Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy. Quyết định số 09/QĐ-PKT do ông Võ Văn Tâm, Trưởng phòng Kinh tế ký ngày 17/04/2026 ghi nhận giá gói thầu được duyệt là 188.437.639 đồng và giá trúng thầu cũng là 188.437.639 đồng. Một lần nữa, tỷ lệ tiết kiệm đối với nguồn vốn đầu tư công lại tiếp tục ghi nhận con số 0%.

Hiện tượng cắt giảm cơ học và bài toán "tiết kiệm ảo"

Bên cạnh những gói thầu không tiết kiệm, một số gói thầu khác do Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy tham gia thi công có ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm dao động từ 4,76% đến 5%. Tuy nhiên, khi đi sâu vào bóc tách cơ cấu tài chính và cấu thành giá dự thầu, một hiện tượng cắt giảm mang tính cơ học đã lộ diện, đặt ra dấu hỏi lớn về tính hiệu quả thực tế của công tác thương thảo.

Cụ thể, tại Gói thầu số 04: Xây lắp toàn bộ công trình công trình Sửa chữa Nhà Văn hóa xã Hàm Liêm, Quyết định số 51/QĐ-KT do ông Nguyễn Anh Quốc, Trưởng phòng Kinh tế xã Hàm Liêm ký ngày 12/05/2026 phê duyệt giá gói thầu ở mức 675.762.047 đồng. Hồ sơ phân tích cơ cấu giá cho thấy, con số này được cấu thành từ hai thành phần độc lập: Chi phí xây lắp cốt lõi là 643.582.902 đồng và Chi phí dự phòng (chiếm 5%) là 32.179.145 đồng.

Đáng chú ý, giá trúng thầu được Chủ đầu tư phê duyệt cho Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy là 643.582.902 đồng. Nghĩa là, con số báo cáo tiết kiệm 4,76% thực chất chỉ là hành động gạt bỏ hoàn toàn khoản chi phí dự phòng rủi ro 5% ra khỏi hợp đồng. Về bản chất, giá trị thi công xây lắp cốt lõi của công trình không được nhà thầu và Chủ đầu tư thương thảo giảm giá lấy một đồng nào so với dự toán ban đầu.

Quy trình này tiếp tục được lặp lại một cách có hệ thống. Tại Gói thầu số 04: Sửa chữa Nhà Văn hóa các thôn khu vực Hàm Chính cũ, giá gói thầu là 1.439.103.949 đồng (bao gồm chi phí xây lắp 1.370.575.190 đồng và chi phí dự phòng 68.528.759 đồng). Tương tự, giá trúng thầu được duyệt cũng bằng đúng phần chi phí xây lắp 1.370.575.190 đồng, triệt tiêu toàn bộ chi phí dự phòng để lấy con số tiết kiệm 4,76% trên giấy tờ.

Góc nhìn pháp lý: Cần làm rõ trách nhiệm giải trình

Tiếp cận dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đưa ra những phân tích đa chiều dưới góc độ quản lý tài chính công. Dẫn chiếu Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, Luật sư Nguyễn Văn Lập cho biết: "Mục tiêu cốt lõi của Luật Đấu thầu là bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Mặc dù hình thức chỉ định thầu được pháp luật cho phép trong các điều kiện nhất định, nhưng không có nghĩa Chủ đầu tư được quyền lơi lỏng công tác thương thảo để giảm giá thành dự án. Việc phê duyệt chỉ định thầu với tỷ lệ tiết kiệm 0%, hoặc áp dụng hiện tượng cắt giảm cơ học phần dự phòng chi phí 5% mà hoàn toàn không có sự nỗ lực thương thảo để giảm giá trị thi công cốt lõi là một dấu hiệu bất thường về mặt quản lý tài chính".

Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhấn mạnh, tỷ lệ tiết kiệm "nhỏ giọt" thông qua việc gạt bỏ dự phòng phí đòi hỏi phải có sự giải trình rõ ràng, minh bạch từ những người trực tiếp ký các quyết định phê duyệt tại địa phương. "Chi phí dự phòng là khoản tiền dự trù cho các yếu tố rủi ro trượt giá hoặc phát sinh khối lượng hợp lý trong quá trình thi công theo quy định tại Thông tư 79/2025/TT-BTC. Việc tự động cắt bỏ khoản này để làm giá trúng thầu không phản ánh đúng năng lực tối ưu hóa chi phí của nhà thầu, đồng thời triệt tiêu không gian dự phòng an toàn của công trình. Khi vốn nhà nước được giao qua hình thức chỉ định thầu, trách nhiệm giải trình của Chủ đầu tư đối với từng đồng ngân sách phải được đặt lên mức cao nhất, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ".

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Đấu thầu tại cấp xã: Dấu hiệu né thầu rộng rãi và chậm trễ công bố thông tin

Kỷ cương trong quản lý dự phòng phí và hạn mức chỉ định thầu

Hoạt động đấu thầu đóng vai trò huyết mạch trong việc quản lý, sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước, đòi hỏi tính minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả kinh tế cao nhất. Mặc dù hình thức "chỉ định thầu" là một công cụ pháp lý được luật hóa nhằm giải quyết các tình huống đặc thù, quy định của pháp luật luôn thiết lập những "hàng rào" kiểm soát vô cùng chặt chẽ nhằm tránh nguy cơ thất thoát và đảm bảo kỷ cương tài chính.

Theo quy định tại Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), hình thức chỉ định thầu được áp dụng trong những trường hợp cụ thể, điển hình như gói thầu cấp bách cần khắc phục ngay hậu quả thiên tai, hoặc các gói thầu có quy mô nhỏ nằm trong hạn mức cho phép. Bản chất của chỉ định thầu là khép lại cánh cửa đấu giá cạnh tranh công khai, do đó, sự tín nhiệm của Nhà nước được đặt hoàn toàn vào tính trung thực, sự tận tâm và năng lực thẩm định, thương thảo của Chủ đầu tư nhằm mang lại mức giá tốt nhất cho công trình.

Để lượng hóa định nghĩa về "quy mô nhỏ", Khoản 4 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã ban hành quy định rõ ràng: Hạn mức áp dụng chỉ định thầu đối với gói thầu xây lắp thuộc dự án đầu tư công là không quá 2 tỷ đồng. Ngưỡng trần 2 tỷ đồng này là giới hạn pháp lý tối đa. Việc các Chủ đầu tư cấp cơ sở liên tục xác lập dự toán ở các mức sát nút như 1,995 tỷ đồng hay 1,998 tỷ đồng để vừa vặn áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn, vô hình trung thu hẹp cơ hội tiếp cận dự án của các nhà thầu khác, đồng thời đặt ra các câu hỏi lớn về tính khách quan trong khâu lập dự toán ban đầu.

Đồng thời, xét về góc độ cấu thành giá, Thông tư 79/2025/TT-BTC quy định việc quản lý chi phí và lập dự toán phải phản ánh đúng nhu cầu thực tế của công trình. Khoản chi phí dự phòng (thường được ấn định 5% đối với các công trình quy mô nhỏ) được thiết lập nhằm mục đích đối phó với những rủi ro bất khả kháng như trượt giá vật liệu xây dựng hoặc phát sinh khối lượng khách quan trong quá trình thi công thực tế. Việc các bên tham gia tự động biến khoản "dự phòng rủi ro" này thành con số báo cáo "tiết kiệm ngân sách" bằng cách gạt bỏ hoàn toàn trên giấy tờ – trong khi giá trị xây lắp cốt lõi không được đàm phán giảm xuống – là không phản ánh đúng bản chất kinh tế và đi ngược lại với nguyên tắc hiệu quả kinh tế thực chất mà Luật Đấu thầu đã đề ra.

Nhằm nghiêm khắc chấn chỉnh các hiện tượng này, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã chỉ đạo quyết liệt. Chỉ thị yêu cầu các cơ quan chức năng phải rà soát, kiểm tra chặt chẽ quá trình lập dự toán và lựa chọn nhà thầu; tuyệt đối cấm hành vi lạm dụng hình thức chỉ định thầu gây lãng phí, giảm tính cạnh tranh. Trách nhiệm của người đứng đầu tổ chức làm Chủ đầu tư sẽ bị xem xét xử lý nghiêm khắc theo quy định nếu để xảy ra tình trạng lãng phí ngân sách dưới vỏ bọc của những bản báo cáo đúng quy trình hình thức.