Tiết kiệm ngân sách thấp: Tìm trách nhiệm người đứng đầu phường Bắc Gia Nghĩa [Kỳ 4]

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, trong vai trò là cơ quan trực tiếp quản lý, sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại địa phương, Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng) mang trên vai trọng trách rất lớn. Việc tổ chức đấu thầu không chỉ đơn thuần là hoàn thành các thủ tục hành chính, mà cốt lõi là phải tìm ra nhà thầu có năng lực tốt nhất với chi phí tiết kiệm nhất cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, qua phân tích hàng loạt hồ sơ gói thầu do ông Lê Văn Hà – Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa trực tiếp ký phê duyệt, bài toán về hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình đang trở thành tâm điểm cần được làm rõ.

Những con số "biết nói" về hiệu quả đầu tư

Dữ liệu thống kê tổng quan từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy một thực trạng đáng suy ngẫm: Trong tổng số 46 hoạt động liên quan đến kết quả lựa chọn nhà thầu được công bố, tổng giá trị các gói thầu hợp lệ đạt 20.057.554.000 đồng. Tổng giá trị trúng thầu tương ứng là 20.005.111.000 đồng. Bằng một phép tính đơn giản, tỷ lệ tiết kiệm trung bình mà chủ đầu tư này mang lại cho ngân sách nhà nước chỉ đạt 0,26%. Trong môi trường đấu thầu chuyên nghiệp, đây là mức tiết kiệm được xếp vào nhóm thấp, phản ánh sự thiếu vắng nghiêm trọng của yếu tố cạnh tranh về giá.

Đi sâu vào từng gói thầu cụ thể, bức tranh càng trở nên rõ nét hơn. Đơn cử, tại dự án Khắc phục sạt trượt tại tuyến đường 2 tháng 9, phường Bắc Gia Nghĩa, mã thông báo mời thầu IB2600187150. Căn cứ Quyết định phê duyệt số 89/QĐ-KTHTĐT ngày 25/5/2026 do ông Lê Văn Hà ký, giá gói thầu được ấn định là 3.482.267.000 đồng. Công ty TNHH Đại Long Đắk Nông là nhà thầu duy nhất nộp hồ sơ và dễ dàng trúng thầu với giá 3.466.596.000 đồng. Khoản tiền tiết kiệm cho ngân sách từ gói thầu trị giá gần 3,5 tỷ đồng này chỉ là hơn 15 triệu đồng, tương đương tỷ lệ 0,45%.

Một ví dụ khác minh chứng cho điệp khúc trúng thầu sát giá là gói thầu thi công xây dựng mã IB2600219531 (thuộc dự án Nâng cấp, sửa chữa đường từ QL28 vào trường mẫu giáo Hoa Mai đến giáo họ Phúc Lâm, TDP3 Đắk Ha). Gói thầu này có giá 3.518.366.000 đồng, và Công ty Cổ phần xây dựng nhà Đắk Nông đã giành chiến thắng sát nút với giá dự toán mà không vấp phải bất kỳ rào cản cạnh tranh nào từ các đối thủ cùng ngành.

Tương tự, tại dự án Nâng cấp, sửa chữa đường vào tổ dân phố Nghĩa Hòa (mã IB2600219433) trị giá 7.302.799.000 đồng, Liên danh Công ty TNHH Thiện Minh Thành và Công ty TNHH MTV thương mại và xây dựng Thiện Thành cũng độc chiếm sân chơi và trúng thầu sát giá. Khi không có đối thủ cạnh tranh, chủ đầu tư gần như bị đặt vào thế bị động, buộc phải chấp nhận mức giá do một nhà thầu duy nhất đưa ra. Hệ lụy tất yếu là ngân sách nhà nước mất đi cơ hội tiết kiệm tối đa.

Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Quá trình rà soát cho thấy, Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa đã thực hiện việc đăng tải công khai thông tin hồ sơ mời thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cơ bản tuân thủ quy định về mặt thời gian (chậm nhất 5 ngày làm việc theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15). Tuy nhiên, việc thực hiện đúng các thao tác hành chính, "đúng quy trình" trên giấy tờ liệu đã đủ để minh chứng cho năng lực quản lý và hiệu quả sử dụng vốn?

Dưới lăng kính pháp luật và quản trị công, trách nhiệm của người đứng đầu không chỉ dừng lại ở việc ký duyệt hồ sơ cho đủ thủ tục. Trách nhiệm đó còn phải được đo lường bằng hiệu quả kinh tế thực tế. Việc hàng chục tỷ đồng ngân sách được giải ngân nhưng mang lại tỷ lệ tiết kiệm chưa tới 1% là một sự lãng phí cơ hội đầu tư. Nếu môi trường đấu thầu tại Bắc Gia Nghĩa đủ mở, hồ sơ mời thầu đủ cởi mở và công tác thông tin mời thầu được lan tỏa rộng rãi để thu hút nhiều nhà thầu tham gia cạnh tranh, tỷ lệ tiết kiệm có thể đạt mức cao hơn. Khi đó, khoản tiền tiết kiệm được sẽ là nguồn lực quý báu để địa phương tiếp tục đầu tư vào các công trình an sinh xã hội khác.

Bình luận sâu về khía cạnh pháp lý này, Luật sư Nguyễn Thị Hương thẳng thắn chia sẻ: “Tinh thần xuyên suốt của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, được tiếp nối và nhấn mạnh tại Luật sửa đổi số 90/2025/QH15, chính là đề cao trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền và chủ đầu tư. Khi một hiện tượng như 'một mình một ngựa' xảy ra có tính hệ thống ở hầu hết các dự án giao thông trọng điểm, người đứng đầu chủ đầu tư không thể thoái thác trách nhiệm bằng lý do khách quan của thị trường”.

Luật sư Hương phân tích thêm: “Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định rất rõ: Nếu để xảy ra tình trạng đấu thầu hình thức, kém hiệu quả, tiết kiệm ngân sách thấp, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm trực tiếp. Việc liên tục lựa chọn một nhóm tư vấn quen thuộc để lập hồ sơ, thẩm định, rồi dẫn đến kết quả chỉ có một nhà thầu xây lắp tham gia là một chuỗi quy trình cần được xem xét lại. Trách nhiệm giải trình ở đây đòi hỏi ông Lê Văn Hà – Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gia Nghĩa phải chủ động rà soát lại năng lực của các đơn vị tư vấn, đánh giá lại các tiêu chí trong hồ sơ mời thầu xem có vô tình tạo ra rào cản kỹ thuật hay không, từ đó có biện pháp chấn chỉnh kịp thời nhằm bảo vệ tối đa nguồn vốn ngân sách”.

Việc chỉ ra những khoảng trống trong hiệu quả kinh tế không nhằm mục đích phủ nhận những nỗ lực xây dựng hạ tầng của địa phương, mà là hồi chuông cảnh báo cần thiết. Để dòng vốn đầu tư công thực sự trở thành đòn bẩy phát triển, bài toán thượng tôn pháp luật và đổi mới tư duy trong công tác đấu thầu cần được chủ đầu tư nhìn nhận một cách nghiêm túc.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 5:] Thượng tôn pháp luật để nâng cao hiệu quả đầu tư công tại Bắc Gia Nghĩa