Trách nhiệm người đứng đầu khi giao thầu cho doanh nghiệp quen mặt tại Cần Thơ: Góc nhìn đa chiều [Kỳ 2]

Cần làm rõ trách nhiệm giải trình của các chủ đầu tư cấp cơ sở tại TP Cần Thơ khi liên tục chỉ định thầu cho một doanh nghiệp, đi kèm là tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách chưa cao.

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp tại các gói thầu mà Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Thái Hưng Thịnh tham gia là một hiện tượng lặp lại có hệ thống trong suốt thời gian qua. Đáng chú ý, tại Văn phòng HĐND và UBND xã Vĩnh Tường (Cần Thơ), doanh nghiệp này đã được lựa chọn thi công liên tiếp 2 công trình thông qua hình thức chỉ định thầu thông thường.

Tiết kiệm ngân sách "nhỏ giọt" và điểm sáng hiếm hoi

Tại Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu gói thầu thi công xây dựng thuộc công trình Nâng cấp đường kênh 4 Thước đoạn kênh 13000 - kênh Giải Phóng do Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Vĩnh Tường Trần Thanh Điền ký, giá gói thầu được phê duyệt là 1.643.014.000 đồng. Giá trúng thầu của Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Thái Hưng Thịnh là 1.636.442.000 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm tại gói thầu trị giá hơn 1,6 tỷ đồng này chỉ xấp xỉ 0,4%, ở mức siêu thấp.

Tiếp đó, tại công trình Nâng cấp đường Kênh 6 Nhàn, ấp Vĩnh Hiếu (Văn phòng HĐND và UBND xã Vĩnh Tường làm chủ đầu tư), giá gói thầu là 1.372.098.000 đồng, trong khi giá trúng thầu được phê duyệt là 1.366.610.000 đồng. Mức tiết kiệm một lần nữa chỉ quanh quẩn ở con số xấp xỉ 0,4%. Việc những gói thầu có giá trị lớn nhưng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chỉ mang tính chất "tượng trưng" khiến dư luận đặt ra nhiều câu hỏi về công tác lập, thẩm định dự toán của chủ đầu tư.

Tuy nhiên, giữa bức tranh tiết kiệm nhỏ giọt đó, vẫn có một gói thầu ghi nhận tín hiệu tích cực. Tại Quyết định ngày 20/05/2026 của Phòng Kinh tế xã Hòa An (Cần Thơ) do Phó Trưởng phòng Phạm Văn Liệt ký, Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Thái Hưng Thịnh được chỉ định thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình Trường Tiểu học thị trấn Kinh Cùng. Giá gói thầu là 1.472.890.924 đồng, giá trúng thầu là 1.399.246.000 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm đạt mức 5%. Dữ liệu này chứng minh rằng, cùng một nhà thầu, cùng một hình thức chỉ định thầu, nhưng nếu chủ đầu tư có năng lực thẩm định kỹ lưỡng, đàm phán sắc bén, hiệu quả kinh tế mang lại cho ngân sách vẫn được đảm bảo, tạo sự cân bằng và minh bạch đáng kể.

Trách nhiệm người đứng đầu dưới góc nhìn chuyên gia

Phân tích sâu về hiện tượng lặp lại nhà thầu tại các gói chỉ định thầu, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 là bảo đảm môi trường cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Việc các chủ đầu tư liên tục chọn một đơn vị để chỉ định thầu với mức giá trúng thầu sát giá dự toán sẽ không đáp ứng được mục tiêu tiết kiệm nguồn lực đầu tư công. Khi không có sự cạnh tranh về giá từ các đối thủ khác, gánh nặng đảm bảo hiệu quả kinh tế sẽ đè lên vai năng lực thẩm định dự toán của chủ đầu tư. Nếu dự toán lập cao hơn thực tế, ngân sách sẽ chịu thiệt thòi lớn".

Bên cạnh đó, liên quan đến trách nhiệm giải trình của các cơ quan có thẩm quyền, các chuyên gia pháp lý dẫn chiếu sự quyết liệt từ các văn bản chỉ đạo của Chính phủ. Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định rõ: Yêu cầu các cấp phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không làm phát sinh cơ chế "xin - cho", gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện công tác đấu thầu.

"Để loại bỏ triệt để các nghi vấn về tính minh bạch, người đứng đầu các đơn vị cần rà soát lại quy trình lựa chọn nhà thầu, đánh giá năng lực thực tế của doanh nghiệp so với lượng công việc khổng lồ được giao phó, đồng thời công khai cơ sở pháp lý, cơ sở tính toán giá để dư luận và các cơ quan chức năng có thẩm quyền cùng giám sát", một chuyên gia đấu thầu nhận định. Việc thực thi nghiêm ngặt các quy định pháp luật chính là bức tường thành vững chắc nhất để bảo vệ lợi ích công cộng và xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

Quyết liệt chống lại cơ chế "xin - cho" và gắn trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Nhằm chấn chỉnh các tồn tại, hạn chế và nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác lựa chọn nhà thầu, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 với những quy định "thép" bảo vệ môi trường đấu thầu cạnh tranh, minh bạch.

Chỉ thị nêu rõ, các cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý. Yêu cầu tiên quyết là không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không làm phát sinh cơ chế "xin - cho", đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện công tác đấu thầu trong phạm vi phụ trách. Người đứng đầu phải thường xuyên rà soát, nắm bắt các thông tin để có biện pháp thanh tra, kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý ngay các hành vi vi phạm, trục lợi, tham nhũng, lãng phí, kiên quyết xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức có hành vi dàn xếp, thông thầu, bảo đảm "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ".

Đặc biệt liên quan đến công tác chỉ định thầu, Điểm b Mục 5 của Chỉ thị nhấn mạnh: Nghiêm cấm việc chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt không đúng quy định hoặc lợi dụng quy định nhằm mục đích trao thầu cho các nhà thầu, nhà đầu tư "thân hữu, quen thuộc", không bảo đảm năng lực để thực hiện gói thầu, dự án, làm thất thoát, lãng phí ngân sách, nguồn lực đất đai của Nhà nước, tạo cơ chế trục lợi, lợi ích nhóm.

Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm xác định nhà thầu có khả năng thực hiện gói thầu khi áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn, tập trung rà soát việc bố trí, huy động nguồn lực nhân sự, thiết bị, tài chính để triển khai gói thầu đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng, đặc biệt trong trường hợp nhà thầu thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng thời điểm. Những quy định cứng rắn này là công cụ sắc bén để minh bạch hóa dòng vốn đầu tư công, nâng cao trách nhiệm giải trình của các bên liên quan.