TPHCM đột phá thể chế kiến tạo động lực phát triển siêu đô thị

Sáng 25/6, UBND TPHCM tổ chức Hội thảo khoa học “50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế” nhằm đúc kết thành tựu nửa thế kỷ và tìm kiếm giải pháp xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, kiến tạo động lực phát triển bền vững cho địa phương.

Hội thảo do Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM Trương Minh Huy Vũ và PGS.TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II đồng chủ trì. Sự kiện thu hút sự tham dự của các nguyên lãnh đạo TPHCM, đại diện Đoàn Đại biểu Quốc hội, lãnh đạo các sở, ban, ngành, các hiệp hội doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và trí thức kiều bào tiêu biểu nhằm hướng tới kỷ niệm 50 năm ngày Quốc hội quyết nghị chính thức đặt tên TPHCM (2/7/1976 - 2/7/2026).

Phát biểu khai mạc, TS Trương Minh Huy Vũ nhìn nhận chặng đường nửa thế kỷ qua khẳng định vai trò cực tăng trưởng chủ đạo của TPHCM đối với cả nước. Trong bối cảnh mới sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TPHCM đứng trước những yêu cầu phát triển cao hơn. Nghị quyết 09/2026 của Bộ Chính trị đã xác lập tầm nhìn chiến lược đưa TPHCM trở thành đô thị văn minh, hiện đại vào năm 2030, trung tâm kinh tế, tài chính của châu Á vào năm 2045 và đô thị toàn cầu vào năm 2075. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, TPHCM không chỉ cần những động lực tăng trưởng mới mà còn cần những đột phá mạnh mẽ về thể chế và mô hình quản trị.

Báo cáo đề dẫn hội thảo, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM nhấn mạnh địa phương là nơi khởi nguồn của nhiều sáng kiến đổi mới, không gian thử nghiệm thực tiễn và đổi mới thể chế của Việt Nam. Tuy nhiên, TPHCM đang đối mặt yêu cầu xây dựng mô hình quản trị phù hợp với một siêu đô thị quy mô dân số lớn, không gian phát triển mở rộng, mức độ liên kết vùng ngày càng sâu rộng và hệ thống an sinh xã hội bao trùm lấy người dân làm trung tâm.

Tại phiên thảo luận, các chuyên gia khẳng định tính cấp thiết của việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt để thay thế các cơ chế thí điểm riêng lẻ. TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TPHCM cho rằng địa phương phải chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng nhờ vốn sang mô hình tăng trưởng nhờ tri thức, từng bước trở thành trung tâm công nghệ, tài chính, khởi nghiệp của Đông Nam Á. Luật Đô thị đặc biệt là cơ hội để TPHCM xây dựng một khung thể chế và chính sách nhằm khai thác, phát huy lợi thế trong kỷ nguyên mới.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Thiện Trí từ Trường Đại học Luật TPHCM góp ý đạo luật cần hướng đến hoàn thiện tổng thể thể chế mang tính đòn bẩy chính sách về kinh tế, hướng đến mô hình kinh tế mở phù hợp với mục tiêu tăng trưởng trung ương đặt ra. ThS Nguyễn Ngọc Toán, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TPHCM kiến nghị khẩn trương ban hành luật để tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài cho việc quản trị siêu đô thị đa trung tâm.

Bên cạnh giải pháp thể chế, hội thảo ghi nhận nhiều hiến kế giá trị về phát triển hạ tầng chiến lược và liên kết vùng. TS Nguyễn Thị Thảo, Học viện Chính trị khu vực II nhận xét phân quyền nếu không gắn với cơ chế liên kết vùng sẽ tạo ra tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, do đó TPHCM với tư cách là cực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ cần được quy định rõ trách nhiệm cụ thể trong phối hợp quy hoạch giao thông liên vùng, quản lý lao động di cư và xử lý ô nhiễm môi trường.

Các đại biểu cũng đề xuất đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tầm thấp và quản trị đô thị trên nền tảng chuyển đổi số, dữ liệu lớn cùng các cơ chế thử nghiệm sandbox.

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II nhấn mạnh tầm nhìn đến năm 2045 đòi hỏi TPHCM xây dựng mô hình phát triển mới có năng suất cao hơn, bền vững hơn theo hướng đô thị đa trung tâm, thông minh, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội.

​