Sốc với thành phố được quy hoạch kiểu hiện đại từ 4.500 năm trước

Di tích khảo cổ Mohenjo-daro nằm ở tỉnh Sindh, Pakistan, là một trong những thành phố lớn và được bảo tồn tốt nhất của nền văn minh lưu vực sông Ấn. Được xây dựng vào khoảng năm 2500 trước Công nguyên, Mohenjo-daro từng là một trung tâm đô thị phát triển rực rỡ, cùng thời với các nền văn minh Ai Cập cổ đại và Lưỡng Hà. Năm 1980, địa điểm này được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới nhờ giá trị nổi bật về khảo cổ và lịch sử.

Ảnh: ZME Science

Điều khiến Mohenjo-daro gây kinh ngạc là trình độ quy hoạch đô thị vượt xa những gì người ta từng nghĩ về các thành phố cách đây hơn 4.500 năm. Thành phố được xây theo dạng ô bàn cờ với những con đường cắt nhau gần như vuông góc. Nhà cửa chủ yếu xây bằng gạch nung có kích thước tiêu chuẩn, nhiều căn có hai tầng, sân trong và giếng nước riêng. Đây là dấu hiệu cho thấy cư dân nơi đây đã đạt trình độ tổ chức xã hội và kỹ thuật xây dựng rất cao.

Ảnh: Reddit

Một trong những công trình nổi tiếng nhất là Đại Hồ Tắm (Great Bath), bể nước hình chữ nhật được xây bằng gạch nung và chống thấm bằng nhựa bitum. Nhiều nhà khảo cổ cho rằng nơi này có thể được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo hoặc sinh hoạt cộng đồng, dù mục đích chính xác vẫn chưa được xác định.

Ảnh: ResearchGate

Đặc biệt, Mohenjo-daro sở hữu hệ thống cấp thoát nước tiên tiến hiếm thấy ở thế giới cổ đại. Hầu hết các ngôi nhà đều có phòng tắm, nước thải được dẫn qua các ống gạch vào hệ thống cống ngầm có nắp đậy chạy dọc theo đường phố. Nhiều chuyên gia nhận định đây là một trong những hệ thống vệ sinh đô thị hoàn chỉnh nhất của thời kỳ đồ đồng.

Tuy phát triển rực rỡ, nền văn minh lưu vực sông Ấn vẫn còn nhiều điều bí ẩn. Hàng nghìn con dấu khắc chữ đã được tìm thấy tại Mohenjo-daro, nhưng hệ thống chữ viết này đến nay vẫn chưa được giải mã. Vì vậy, các nhà nghiên cứu chưa thể đọc được tên các vị vua, luật pháp, tín ngưỡng hay những câu chuyện mà cư dân cổ đại từng ghi lại. Chính điều này khiến Mohenjo-daro trở thành một trong những bí ẩn hấp dẫn nhất của khảo cổ học thế giới.

Nguyên nhân thành phố bị bỏ hoang vào khoảng năm 1900 trước Công nguyên cũng vẫn còn là đề tài nghiên cứu. Các giả thuyết được đưa ra bao gồm biến đổi dòng chảy của sông Ấn, lũ lụt liên tiếp, biến đổi khí hậu hoặc sự suy giảm dần của nền kinh tế. Phần lớn các nhà khảo cổ hiện nay cho rằng không có bằng chứng thuyết phục về việc thành phố bị hủy diệt bởi chiến tranh hay một cuộc xâm lược quy mô lớn như từng được suy đoán trước đây.

Ngày nay, Mohenjo-daro vẫn đối mặt với nguy cơ xuống cấp do xói mòn, muối trong đất, mưa lớn và biến đổi khí hậu. Công tác bảo tồn được UNESCO và Pakistan đặc biệt chú trọng nhằm gìn giữ một trong những "viên nang thời gian" quý giá nhất của nhân loại.

Hơn bốn thiên niên kỷ đã trôi qua, Mohenjo-daro vẫn khiến thế giới kinh ngạc. Thành phố cổ này không chỉ chứng minh rằng con người đã biết quy hoạch đô thị từ rất sớm, mà còn nhắc nhở rằng vẫn còn nhiều chương lịch sử chưa được giải mã đang chờ chúng ta khám phá.