Quản lý vốn đầu tư công tại cấp cơ sở tỉnh Lâm Đồng: Đi tìm hiệu quả từ các gói thầu xây lắp [Kỳ 2]

Đối chiếu quy định pháp luật bộc lộ nhiều dấu hiệu bất thường về hiệu quả kinh tế và kỷ cương hành chính tại các gói thầu xây lắp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, câu chuyện đấu thầu của Công ty TNHH Xây dựng Thành Công tại địa bàn tỉnh Lâm Đồng không chỉ dừng lại ở tần suất trúng thầu dày đặc. Khi bóc tách sâu vào dữ liệu hồ sơ của từng gói thầu, những con số tài chính và thời gian công bố thông tin bộc lộ một bức tranh nhiều mảng tối, đặt ra dấu hỏi về tính cạnh tranh, hiệu quả kinh tế và sự minh bạch trong công tác quản lý vốn đầu tư công tại cơ sở.

Câu hỏi về hiệu quả thương thảo giá trong các gói thầu "sát nút"

Pháp luật về đấu thầu hiện hành đã tạo ra hành lang thông thoáng cho các chủ đầu tư cấp cơ sở khi tổ chức chỉ định thầu rút gọn các gói thầu xây lắp quy mô nhỏ (dưới 2 tỷ đồng) nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án. Đối với nhóm dự án này, chủ đầu tư được toàn quyền chủ động thương thảo mức giảm giá phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương thay vì phải tuân thủ mức sàn tiết kiệm bắt buộc 5% của các gói thầu xây lắp quy mô lớn mang tính tương tự.

Tuy nhiên, việc được trao quyền chủ động thương thảo không đồng nghĩa với việc chấp nhận các mức giảm giá mang tính "tượng trưng". Chuỗi dữ liệu bóc tách từ 9 quyết định phê duyệt chỉ định thầu cho Công ty TNHH Xây dựng Thành Công tại tỉnh Lâm Đồng đang đặt ra dấu hỏi lớn về hiệu quả đàm phán giá của các chủ đầu tư cấp xã, khi biên độ giảm giá sau thương thảo chỉ dừng lại ở mức "nhỏ giọt":

Gói thầu Cầu Suối Thị (khu vực cống tràn ông Đạm) do Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm làm chủ đầu tư: Đạt tỷ lệ tiết kiệm 0% (0 đồng) khi giá trúng thầu kịch trần bằng chính xác giá dự toán được duyệt là 1.709.033.015 đồng.
Gói thầu Đá Bàn - Gia Nao: Tiết kiệm 1,64% (giảm 28,5 triệu đồng).
Gói thầu Cầu tràn Suối Thị: Tiết kiệm 1,73% (giảm 30,1 triệu đồng).
Gói thầu Kiên cố hoá kênh mương GĐ 1: Tiết kiệm 1,98% (giảm 33,3 triệu đồng).
Gói thầu Hệ thống thoát nước đường Xoài Khòm: Tiết kiệm 2% (giảm 8,3 triệu đồng).
Gói thầu Nghĩa trang Đằng Thành: Tiết kiệm 2,04% (giảm 29,2 triệu đồng).
Gói thầu Khắc phục sửa chữa cầu thoát lũ Bom Bi: Tiết kiệm 2,48% (giảm 43,6 triệu đồng).
Gói thầu Khắc phục sạt lở Sông Linh: Tiết kiệm 2,5% (giảm 43,4 triệu đồng).

Đáng lưu ý, mức tiết kiệm trung bình của cả 9 gói thầu khẩn cấp này chỉ đạt khoảng 2,1%, một biên số quá thấp so với mặt bằng chung thương thảo giảm giá chỉ định thầu xây lắp của cả nước.

Đánh giá về khía cạnh này, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích dưới góc độ chuyên môn: "Về mặt luật học, các gói thầu dưới 2 tỷ đồng này được áp dụng cơ chế tự chủ thương thảo giá theo Khoản 1 Điểm b Công văn 5557 của Bộ Tài chính, nên không thể kết luận chủ đầu tư vi phạm định mức tiết kiệm bắt buộc 5%. Tuy nhiên, dưới góc độ hiệu quả kinh tế và chống lãng phí của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, việc hàng loạt gói thầu được chỉ định cho cùng một nhà thầu quen thuộc đạt tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối nhưng mức tiết kiệm chỉ đạt quanh mức 1% đến 2% là một chỉ dấu bất thường. Điều này phản ánh công tác lập dự toán hoặc quá trình đàm phán hợp đồng của chủ đầu tư chưa thực sự quyết liệt để bảo vệ tối đa dòng vốn ngân sách nhà nước."

Kỷ cương hành chính bị xem nhẹ: Những bản quyết định "ngâm" nhiều ngày

Khoảng trống minh bạch không chỉ nằm ở những con số tài chính mà còn bộc lộ rõ nét qua sự chậm trễ trong công tác công khai thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu. Nhằm bảo đảm quyền giám sát của cộng đồng, báo chí và các cơ quan chức năng, Khoản 5 Điều 33 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định rất rõ: Chủ đầu tư có trách nhiệm đăng tải thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày phê duyệt kết quả.

Tuy nhiên, bảng đối chiếu tiến độ đăng tải từ tài liệu gốc của các gói thầu tại tỉnh Lâm Đồng cho thấy, công tác thực thi kỷ cương hành chính đang bị xem nhẹ tại một số chủ đầu tư cấp cơ sở, làm xuất hiện những điểm nghẽn thông tin đáng quan ngại. Khi mổ xẻ chi tiết và phân định rõ ràng giữa "ngày lịch" (độ trễ vật lý) và "ngày làm việc" (định mức luật định), bức tranh chậm trễ được phơi bày cụ thể như sau:

Các gói thầu chậm công bố vi phạm Nghị định số 214/2025/NĐ-CP:

Gói thầu số 03 thuộc Dự án cầu sắt sông Cát (thôn Dân Phú): Quyết định phê duyệt số 02/QĐ-PKT được Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm ký ngày 24/02/2026 nhưng mãi đến ngày 09/03/2026 mới được công bố. Độ trễ vật lý lên tới 13 ngày lịch, tương đương 09 ngày làm việc (vượt quá thời hạn quy định 04 ngày làm việc).

Gói thầu số 03 thuộc Dự án đường vào Nghĩa trang thôn Đằng Thành: Quyết định phê duyệt số 109/QĐ-PKT được Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm ký ngày 20/05/2026 nhưng đến ngày 29/05/2026 mới công bố. Độ trễ vật lý là 9 ngày lịch, tương đương 07 ngày làm việc (chậm trễ 02 ngày làm việc).

Thông tin Gói thầu số 03: Xây lắp toàn bộ công trình. Nguồn MSC.

Các gói thầu chậm trễ về ngày lịch nhưng vừa vặn chạm vạch an toàn pháp lý:

Gói thầu Đá Bàn - Gia Nao (Quyết định số 62/QĐ-PKT ký ngày 29/12/2025, công bố ngày 06/01/2026) và Gói thầu Cầu tràn Suối Thị (Quyết định số 61/QĐ-PKT ký ngày 29/12/2025, công bố ngày 06/01/2026). Mặc dù độ trễ vật lý ghi nhận là 8 ngày lịch, nhưng thực tế do trùng kỳ nghỉ lễ Tết Dương lịch (01/01/2026) và hai ngày nghỉ cuối tuần, thời gian đăng tải thực tế rơi vào đúng ngày làm việc thứ 5 (vừa khít giới hạn tối đa cho phép).

Gói thầu Cầu thoát lũ Bom Bi (Quyết định số 99/QĐ-PKT ký ngày 21/04/2026, công bố ngày 28/04/2026). Độ trễ vật lý là 7 ngày lịch, nhưng trừ đi 2 ngày nghỉ cuối tuần (25 và 26 tháng 4), gói thầu này cũng hoàn thành đăng tải vào ngày làm việc thứ 5 kể từ ngày phê duyệt kết quả.

Bình luận về sự việc này, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhấn mạnh: "Quy định về thời hạn 05 ngày làm việc không phải là con số mang tính hình thức. Đó là rào cản pháp lý để ngăn chặn tình trạng thao túng hồ sơ, bảo đảm các quyết định phê duyệt được công khai minh bạch ngay khi có hiệu lực, đặc biệt là đối với các gói thầu chỉ định. Việc chậm trễ rõ rệt lên đến 9 hoặc 13 ngày lịch là hành vi vi phạm rõ ràng quy định công khai thông tin của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Thông tư số 79/2025/TT-BTC. Điều này không chỉ tước đi quyền giám sát kịp thời của dư luận, mà còn bộc lộ sự thiếu chuyên nghiệp trong quy trình thực thi nghiệp vụ hành chính của chủ đầu tư."

Sự kết hợp giữa tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức tối thiểu và độ trễ công khai thông tin kéo dài tại một số dự án khẩn cấp do Công ty TNHH Xây dựng Thành Công thi công đang vẽ nên một bức tranh cần được cơ quan có thẩm quyền soi chiếu kỹ lưỡng. Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các cơ quan quản lý, các Phòng Kinh tế cấp xã tại tỉnh Lâm Đồng sẽ được làm rõ như thế nào trước những điểm nghẽn minh bạch đã được luật hóa này? Vấn đề này sẽ được bóc tách sâu hơn ở kỳ cuối của tuyến bài.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3]: Đấu thầu tại tỉnh Lâm Đồng: Cần làm rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Kỷ cương công khai thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu theo quy định hành chính mới

Từ thực trạng chậm trễ công bố thông tin tại một số gói thầu xây lắp, việc đối chiếu với hệ thống pháp luật hiện hành là cơ sở quan trọng để nhận diện những điểm nghẽn trong công tác quản lý, giám sát vốn đầu tư công. Sự minh bạch trong thời đại số không chỉ là mục tiêu hướng tới mà đã được cụ thể hóa bằng các mốc thời gian pháp lý mang tính bắt buộc.

Căn cứ theo quy định tại Khoản 5 Điều 33 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ, sau khi có quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, chủ đầu tư có trách nhiệm đăng tải thông tin về kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (theo quy định tại điểm a khoản 1 và khoản 4 Điều 8 của Luật Đấu thầu); đồng thời phải gửi văn bản thông báo kết quả lựa chọn nhà thầu cho các nhà thầu tham dự thầu trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày kết quả lựa chọn nhà thầu được phê duyệt. Quy định nghiêm ngặt về mốc thời gian 05 ngày làm việc này ra đời nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch, giúp ngăn chặn triệt để tình trạng giữ hồ sơ hoặc bưng bít thông tin phê duyệt kết quả.

Dưới góc độ pháp lý và quản trị rủi ro, việc công khai kết quả đúng hạn là điều kiện tiên quyết để cộng đồng xã hội, cơ quan báo chí, cũng như các cơ quan thanh tra, kiểm toán thực hiện quyền giám sát độc lập. Khi thông tin quyết định bị giữ lại kéo dài từ 9 đến 13 ngày lịch (như trường hợp gói thầu cầu sắt Sông Cát chậm 13 ngày lịch – tức 9 ngày làm việc, hay gói Nghĩa trang Đằng Thành chậm 9 ngày lịch – tức 7 ngày làm việc), quyền giám sát của dư luận bị vô hiệu hóa trong khoảng thời gian quan trọng, tạo ra kẽ hở cho các rủi ro phát sinh tiêu cực và làm giảm đi tính nghiêm minh của công tác quản lý hành chính.

Trách nhiệm đối với các vi phạm về công khai thông tin đã được quy định rõ tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15. Bên mời thầu và đặc biệt là người đứng đầu cơ quan đóng vai trò chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm giải trình toàn diện trước pháp luật về tính kịp thời và trung thực của các thông tin dự án.

Bên cạnh đó, kỷ cương hành chính và hiệu quả kinh tế luôn đi đôi với nhau. Cần phân định rõ ràng theo hướng dẫn của Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính: yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% áp dụng bắt buộc đối với gói thầu xây lắp quy mô lớn mang tính chất tương tự quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP; đối với các gói thầu chỉ định thầu hạn mức nhỏ khác dưới 02 tỷ đồng (như loạt gói thầu khẩn cấp đang rà soát), chủ đầu tư cần chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với điều kiện thị trường và địa bàn nhằm bảo đảm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, chống lãng phí. Việc rà soát, kiểm tra để bảo đảm tuân thủ cả kỷ cương thời gian công bố kết quả thầu lẫn tính hiệu quả trong thương thảo giảm giá là thước đo cốt lõi để đánh giá năng lực quản lý của các chủ đầu tư tại địa phương.