Loài chim biết dùng công cụ như người, được dân Ai Cập cổ tôn thờ

Kền kền Ai Cập, tên khoa học Neophron percnopterus, là một trong những loài kền kền nhỏ nhất thuộc Cựu Thế giới, sinh sống trải dài từ Nam Âu, Bắc Phi đến Trung Đông và Ấn Độ. Khác với hình dung u tối mà nhiều người thường gán cho kền kền, loài chim này có vẻ ngoài khá đặc biệt: bộ lông trắng kem tương phản với phần cánh đen, khuôn mặt vàng cam không lông và chiếc mỏ thon dài. Khi trưởng thành dưới nắng sa mạc, bộ lông của chúng đôi khi còn ngả màu vàng đất vì bụi và khoáng chất.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Trong văn hóa Ai Cập cổ đại, kền kền từng được xem là biểu tượng linh thiêng. Hình ảnh của chúng xuất hiện trong chữ tượng hình và gắn với nữ thần Nekhbet – vị thần bảo hộ Thượng Ai Cập. Người Ai Cập cổ đại quan sát thấy loài chim này bay cao, sống bền bỉ giữa môi trường khắc nghiệt và đóng vai trò “dọn sạch” xác chết trong tự nhiên, nên dành cho chúng sự kính trọng đặc biệt.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Điều khiến kền kền Ai Cập nổi tiếng với giới khoa học lại là trí thông minh hiếm thấy ở chim săn mồi. Đây là một trong số ít loài chim được ghi nhận biết sử dụng công cụ. Khi gặp trứng đà điểu quá cứng để mổ vỡ, chúng sẽ dùng mỏ nhặt đá rồi ném vào quả trứng cho tới khi lớp vỏ nứt ra. Hành vi này từng khiến các nhà nghiên cứu kinh ngạc, bởi khả năng dùng công cụ vốn được xem là dấu hiệu của tư duy phát triển cao.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Dù ăn xác thối, kền kền Ai Cập thực ra là “nhân viên vệ sinh” cực kỳ quan trọng của hệ sinh thái. Chúng giúp loại bỏ xác động vật trước khi vi khuẩn và dịch bệnh lan rộng. Axit dạ dày của chúng mạnh đến mức có thể tiêu diệt nhiều mầm bệnh nguy hiểm mà các loài khác khó xử lý. Ở một số vùng nông thôn, sự suy giảm số lượng kền kền từng dẫn tới việc xác động vật tồn đọng nhiều hơn và kéo theo sự gia tăng của chó hoang.

Loài chim này còn có khả năng di cư đáng nể. Một số quần thể sinh sản ở châu Âu sẽ vượt hàng nghìn kilomet qua Địa Trung Hải để trú đông tại châu Phi. Trên bầu trời nóng bỏng của sa mạc hay các hẻm núi đá, hình bóng kền kền Ai Cập lượn bằng đôi cánh dài tạo nên cảm giác vừa cô độc vừa hùng vĩ.

Đáng tiếc là hiện nay kền kền Ai Cập đang đối mặt với nhiều nguy cơ như ngộ độc, mất môi trường sống và va chạm với đường điện. Từ một loài từng xuất hiện rộng khắp, số lượng của chúng đã suy giảm ở nhiều nơi.

Dù bị mang tiếng là “chim ăn xác chết”, kền kền Ai Cập vẫn là minh chứng rằng thiên nhiên luôn cần cả những sinh vật con người ít yêu thích nhất để duy trì sự cân bằng mong manh của thế giới sống.