Khoảng trống giám sát và bài toán tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại tại xã An Viễn, TP Đồng Nai [Kỳ 3]

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, trong hệ thống đấu thầu qua mạng nhằm phục vụ các dự án đầu tư công, đơn vị tư vấn đóng vai trò đặc biệt quan trọng như một "bộ lọc" kỹ thuật. Tuy nhiên, sự xuất hiện lặp đi lặp lại của cùng một "hệ sinh thái" gồm chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu trúng thầu tại hàng loạt dự án công ích ở xã An Viễn, TP Đồng Nai đang tạo ra những băn khoăn về tính độc lập, khách quan và sự minh bạch trong công tác thẩm định.

Dấu hỏi về lỗ hổng hậu kiểm và năng lực thi công chồng chéo

Dữ liệu trích xuất từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, tại các gói thầu hạ tầng do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn làm chủ đầu tư trong năm 2026, Công ty TNHH MTV Xây dựng Phát triển Long Thuận không chỉ có dấu hiệu tham gia thầu trong tình trạng vắng bóng đối thủ với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt, mà còn thường xuyên xuất hiện song hành cùng các đơn vị tư vấn quen thuộc.

Cụ thể, tại 3 gói thầu xây lắp độc lập có giá trị lớn nhất, Công ty TNHH TM TK XD Hoàng Phát liên tục được chủ đầu tư giao phó trọng trách lập hồ sơ mời thầu và trực tiếp đánh giá hồ sơ dự thầu:

Gói thầu mương thoát nước tổ 8 ấp Tân Thịnh (Mã TBMT: IB2600186790): Hoàng Phát lập HSMT theo Quyết định số 189/QĐ-TTDVTH ngày 18/05/2026 và chấm thầu trình phê duyệt kết quả tại Quyết định số 203/QĐ-TTDVTH ngày 03/06/2026.

Gói thầu nâng cấp tuyến đường số 2 khu A Tân Lâm (Mã TBMT: IB2600186934): Hoàng Phát lập E-HSYC theo Quyết định số 152/QĐ-TTDVTH ngày 21/04/2026 và chấm thầu trình phê duyệt kết quả tại Quyết định số 119/QĐ-TTDVTH ngày 28/05/2026.

Gói thầu cải tạo trường mẫu giáo Đồi 61 (Mã TBMT: IB2600278639): Hoàng Phát lập HSMT theo Quyết định số 215/QĐ-TTDVTH ngày 12/06/2026 và chấm thầu trình phê duyệt kết quả tại Quyết định số 237/QĐ-TTDVTH ngày 26/06/2026.

Tương tự, tại dự án Đường liên ấp 3 - ấp 5 (Mã TBMT: IB2600281791), vai trò tư vấn lập HSMT và chấm thầu thuộc về Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Minh Khuê theo Quyết định số 216/QĐ-TTDVTH ngày 15/06/2026 và Quyết định phê duyệt kết quả thầu số 242/QĐ-TTDVTH ngày 26/06/2026. Kết quả chung cuộc tại tất cả các dự án này đều gọi tên nhà thầu Công ty Long Thuận (hoặc liên danh của doanh nghiệp này) trúng thầu tuyệt đối.

Đáng chú ý, trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2026, Công ty Long Thuận phải huy động nguồn lực để triển khai đồng thời 5 công trường xây lắp quy mô lớn tại địa bàn xã An Viễn với thời gian thi công chồng lấn nhau hoàn toàn:

Gói cải tạo Nhà văn hóa xã An Viễn: Trúng thầu theo Quyết định chỉ định thầu số 168/QĐ-TTDVTH ngày 07/05/2026, thời gian thực hiện 90 ngày (từ tháng 5 đến tháng 8/2026).

Gói Tuyến đường số 2 khu A Tân Lâm: Trúng thầu ngày 28/05/2026, thời gian thực hiện 120 ngày (từ tháng 5 đến tháng 9/2026).

Gói Mương thoát nước tổ 8 ấp Tân Thịnh: Trúng thầu ngày 03/06/2026, thời gian thực hiện 120 ngày (từ tháng 6 đến tháng 10/2026).

Gói Trường mẫu giáo Đồi 61: Trúng thầu ngày 26/06/2026, thời gian thực hiện 120 ngày (từ tháng 6 đến tháng 10/2026).

Gói nâng cấp Đường liên ấp 3-5: Trúng thầu ngày 26/06/2026, thời gian thực hiện 90 ngày (từ tháng 6 đến tháng 9/2026).

Việc thi công gối đầu và song song 5 dự án hạ tầng lớn đòi hỏi một nguồn lực khổng lồ về thiết bị thi công và đội ngũ nhân sự chuyên môn độc lập. Theo quy chuẩn kỹ thuật, mỗi công trường bắt buộc phải bố trí độc lập tối thiểu: 01 Chỉ huy trưởng công trình, 01 cán bộ kỹ thuật, và 01 cán bộ phụ trách an toàn lao động. Như vậy, Công ty Long Thuận cần huy động tối thiểu 15 nhân sự chuyên môn hoạt động độc lập.

Theo ghi nhận từ các báo cáo đánh giá thầu của Hoàng Phát và Minh Khuê, tổ chuyên gia chấm thầu đã áp dụng cơ chế đánh giá đơn giản hóa: Tổ chuyên gia đánh giá nội dung về nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu của gói thầu xây lắp... trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu mà không đánh giá theo nội dung kê khai, tài liệu đính kèm trong E-HSDT ở bước đánh giá kỹ thuật ban đầu.

Nhìn nhận sự việc dưới lăng kính pháp lý chuyên sâu, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) phân tích:

"Theo quy định tại Khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, đối với các gói thầu xây lắp tổ chức đấu thầu trong nước, tổ chuyên gia được phép chấm nội dung nhân sự và thiết bị dựa trên cam kết trong đơn dự thầu nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, quy định này cũng nêu rõ nhà thầu tuyệt đối không được phép bố trí nhân sự đã huy động cho hợp đồng khác có thời gian làm việc trùng với thời gian thực hiện gói thầu đang xét.

Việc chấm thầu dựa trên cam kết là hướng mở, nhưng nếu Chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn Hoàng Phát, Minh Khuê buông lỏng khâu đối chiếu chéo danh sách, không tiến hành hậu kiểm nghiêm ngặt theo Phụ lục 4A Thông tư số 79/2025/TT-BTC trước khi thương thảo và ký hợp đồng, sẽ tạo ra kẽ hở pháp lý vô cùng lớn. Hậu quả là nhà thầu có thể lách luật bằng cách khai trùng lặp một nhóm kỹ sư chủ chốt cho cả 5 dự án chạy song song. Trường hợp phát hiện nhà thầu cố ý kê khai không trung thực để lách năng lực, nhà thầu sẽ bị coi là có hành vi gian lận theo Điểm b Khoản 4 Điều 16 Luật Đấu thầu và bị cấm tham gia hoạt động thầu từ 03 đến 05 năm, đồng thời chất lượng bê tông cốt thép, cao trình mương thoát nước và an toàn lao động thực tế tại địa phương sẽ bị đe dọa nghiêm trọng do thiếu nhân sự kỹ thuật túc trực trực tiếp giám sát."

Trách nhiệm giải trình không thể thoái thác của chủ đầu tư

Sự lặp lại mang tính hệ thống của một chu kỳ khép kín giữa các đơn vị tư vấn chấm thầu quen mặt và nhà thầu "bất bại" tại các dự án đầu tư công ở xã An Viễn đang đòi hỏi một cơ chế giám sát thường xuyên, nghiêm ngặt từ cơ quan quản lý nhà nước cấp trên nhằm ngăn chặn triệt để rủi ro thất thoát nguồn ngân sách.

Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) phân tích sâu sắc:

"Điều 78 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định rõ ràng và trực tiếp: Chủ đầu tư là người phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cuối cùng và phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về các quyết định phê duyệt, tính minh bạch cũng như hiệu quả kinh tế của gói thầu. Quy định này triệt tiêu hoàn toàn tư duy đùn đẩy trách nhiệm cho các đơn vị tư vấn trung gian khi dự án phát sinh sai phạm hoặc bộc lộ tính kém hiệu quả.

Hơn thế nữa, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã ban hành mệnh lệnh yêu cầu người đứng đầu các chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý; tuyệt đối không được đùn đẩy, né tránh trách nhiệm cho đơn vị tư vấn khi dự án bộc lộ các dấu hiệu bất thường. Người đứng đầu chủ đầu tư có trách nhiệm rà soát chặt chẽ việc bố trí, huy động nguồn lực thực tế của nhà thầu (bao gồm nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu và năng lực tài chính) để bảo đảm tiến độ, chất lượng thi công thực tế, đặc biệt đối với các trường hợp nhà thầu đang thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng một khoảng thời gian."

Đặc biệt, kể từ mốc lịch sử 01/07/2025, khi các nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính chính thức có hiệu lực, mô hình hành chính tinh gọn chính quyền 02 cấp (cấp Tỉnh và cấp Xã) được áp dụng thống nhất. Mọi khâu quản lý, đầu tư và giải ngân dòng vốn đầu tư công tại cơ sở như xã An Viễn chịu sự kiểm soát, giám sát trực tiếp và xuyên suốt từ UBND Thành phố Đồng Nai (Thành phố trực thuộc Trung ương).

Sự phân quyền mạnh mẽ xuống tận cấp xã đi kèm với yêu cầu tối thượng về trách nhiệm giải trình của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn trong việc tuân thủ các chuẩn mực công khai, minh bạch. Những điểm mờ hành chính cần làm rõ về tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt (dưới 1.6%), tình trạng "một mình một ngựa" lặp đi lặp lại ở cả 4 gói thầu qua mạng, và nguy cơ quá tải năng lực vật lý khi gối đầu song song 5 công trường thi công của Công ty Long Thuận cần sớm được các cơ quan thanh tra, kiểm tra của Thành phố Đồng Nai chủ động vào cuộc làm rõ để bảo vệ tính nghiêm minh của kỷ cương pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.