Khi nào eo biển Hormuz sẽ mở lại sau thỏa thuận Mỹ - Iran?

Lễ ký kết thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt xung đột Mỹ - Iran dự kiến diễn ra tại Geneva (Thụy Sĩ) vào ngày 19/6. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, toàn văn thỏa thuận có thể sẽ được công bố rộng rãi vào thời điểm đó.

Ông Trump nói eo biển Hormuz sẽ mở hoàn toàn vào ngày 19/6

Tổng thống Trump thông báo eo biển Hormuz sẽ "mở hoàn toàn" vào ngày 19/6. "Nhiều tàu chở đầy dầu đang rời eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải này sẽ mở cửa hoàn toàn vào Thứ Sáu (ngày 19/6) và không thu phí", Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội hôm 15/6.

Tuy nhiên, tuyên bố của ông Trump về việc eo biển mở cửa hoàn toàn mà không thu phí chưa được xác nhận từ phía Iran. Trước đây, Iran đã yêu cầu được quyền thu phí từ các tàu thuyền sử dụng eo biển Hormuz.

Theo Torbjorn Soltvedt, nhà phân tích chính về Trung Đông tại công ty tình báo rủi ro Verisk Maplecroft, trong khoảng thời gian giữa lúc công bố thỏa thuận và lúc ký kết, hai bên có thể đưa ra những tuyên bố trái ngược nhau về thỏa thuận, đặc biệt là về mức độ Iran sẽ quản lý lưu lượng giao thông và việc thu phí qua eo biển Hormuz.

Việc trả phí sẽ gây khó khăn cho các chủ tàu vì họ có thể phải đối mặt với lệnh trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ, trừ khi điều luật được sửa đổi.

Trong khi đó, các chuyên gia pháp lý cho rằng việc cho phép Iran kiểm soát tuyến đường này sẽ vi phạm luật quốc tế về tự do hàng hải được quy định trong Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, trong đó yêu cầu các quốc gia phải cho phép tàu thuyền đi lại hòa bình qua vùng lãnh hải của mình.

Thỏa thuận Mỹ - Iran đạt được là tin tốt cho nền kinh tế toàn cầu. Nhưng ngay cả khi giá dầu giảm vào ngày 15/6, nhiều câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ về thời điểm và cách thức dầu mỏ sẽ bắt đầu lưu thông trở lại qua huyết mạch quan trọng nhất thế giới đối với việc vận chuyển năng lượng.

Khi nào dòng chảy năng lượng trở lại bình thường?

Trong trường hợp thỏa thuận được ký kết vào ngày 19/6, dòng chảy năng lượng cũng sẽ không thể ngay lập tức trở lại mức trước khi chiến sự bùng phát - ít nhất là trong vài tuần hoặc thậm chí vài tháng.

Theo AP, ngay cả khi eo biển hoàn toàn thông thoáng, cũng sẽ mất thời gian để các tàu chở dầu đi vào, bốc hàng và thực hiện hành trình đến các nước châu Á - những khách hàng chính của dầu mỏ vùng Vịnh từ Ả Rập Xê Út, Iraq, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Oman. Một chuyến đi đến Nhật Bản và trở về có thể mất từ ​​45 đến 50 ngày.

Do tình hình bất ổn, các thuyền trưởng, công ty bảo hiểm và chủ tàu có thể sẽ cân nhắc kỹ trước khi quyết định cho phép tàu di chuyển.

Theo công ty tình báo hàng hải và năng lượng Kpler, khoảng 500 tàu thương mại vẫn đang neo đậu tại Vịnh Ba Tư, và không phải tất cả đều có thể rời đi qua eo biển hẹp này cùng một lúc.

Amena Bakr, người đứng đầu bộ phận năng lượng Trung Đông và phân tích OPEC+ tại Kpler, ước tính rằng việc dọn sạch thủy lôi sẽ mất 6 tháng, tàu thuyền rời đi và quay lại để bốc dỡ hàng sẽ mất từ 2 đến 3 tháng, và việc khôi phục sản xuất ở một số quốc gia về mức trước khi cuộc chiến bắt đầu sẽ mất thêm 3 tháng nữa.

Nhà sản xuất dầu cần thời gian để khôi phục hoạt động

Một số nhà sản xuất dầu khí ở Trung Đông đã tạm ngừng khai thác dầu khi họ hết không gian lưu trữ. Việc khởi động lại các hoạt động này có thể là một quá trình mất nhiều thời gian.

Các quốc gia như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, những nước đã có thể xuất khẩu một số lượng dầu thông qua các đường ống hoặc tuyến đường thay thế ngoài eo biển Hormuz, có thể nằm trong số những nước nhanh nhất khôi phục sản xuất, theo Alan Gelder, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách lọc dầu, hóa chất và thị trường dầu mỏ tại Công ty phân tích Wood Mackenzie.

“Những nơi như Iraq có thể gặp nhiều khó khăn hơn vì họ đã bị phong tỏa lâu hơn, điều kiện khai thác khó khăn hơn… có thể phải mất khoảng một năm họ mới có thể phục hồi trở lại”, ông nói.

Claudio Galimberti, nhà kinh tế trưởng tại Rystad Energy, nhận xét rằng “tâm lý thị trường rõ ràng đã được cải thiện. Nhưng tâm lý thị trường không đồng nghĩa với nguồn cung”.

“Sẽ cần thời gian để sản lượng phục hồi, hệ thống hậu cần hoạt động bình thường trở lại và phí rủi ro tiềm ẩn trong giá dầu thô giảm xuống”, Claudio Galimberti bình luận.

Daniel Sternoff, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định các quốc gia sẽ không nối lại hoạt động sản xuất (dầu) cho đến khi họ biết chắc chắn rằng eo biển sẽ được mở một cách bền vững và lệnh ngừng bắn sẽ kéo dài hơn 30 hoặc 60 ngày.

Các nhà kinh tế tại Capital Economics ước tính rằng dòng năng lượng sẽ đạt 80% mức trước chiến sự vào tháng 9/2026.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ - Iran đạt thỏa thuận khung nhằm chấm dứt hơn 3 tháng xung đột