Hiện vật đặc biệt quý hiếm trong ngôi mộ đục vào đá ở Ngưu Hà Lương

Nằm ở vị trí trung tâm của quần thể di chỉ Ngưu Hà Lương, Di chỉ số 1 là nơi từng diễn ra các nghi lễ tế tự. Cách đó khoảng 4.500m về phía đông nam là Di chỉ số 16. Về phía đông của khu vực này là Di chỉ số 13, nơi từng tồn tại những công trình kiến trúc quy mô lớn được xây dựng bằng đất và đá trong thời cổ đại, cùng với Di chỉ số 14, nổi bật với hàng loạt các ngôi mộ đắp đá được bố trí đều đặn thành một dãy.

Tại Di chỉ số 14, Viện Khảo cổ và Di tích Văn hóa tỉnh Liêu Ninh đã khai quật được các mộ đắp đá cùng nhiều hiện vật được chế tác và sử dụng vào giai đoạn cuối Thời kỳ đồ đá mới cũng như giai đoạn muộn của văn hóa Hạ Gia Điền thuộc Thời Đại Đồ Đồng Sơ Kỳ.

Đến nay, 12 ngôi mộ đã được nghiên cứu đầy đủ, qua đó được phân chia thành bốn loại hình khác nhau. Quan trọng nhất trong số này là ngôi mộ được ký hiệu M4. Không giống những ngôi mộ từng được phát hiện trước đây vốn được đào trong hố đất hoặc trên nền đá gốc bị phong hóa, ngôi mộ này được đục trực tiếp vào lớp đá granit cứng trên sườn núi.

Mộ dài 3,9m, rộng 3,1m và sâu 4,7m. Vách phía nam gần như thẳng đứng, trong khi vách phía bắc có độ dốc và được đục thành các bậc để đi xuống. Sau khi hoàn thành, hố mộ được lấp lại bằng chính những khối đá đã được đào lên trong quá trình xây dựng.

Với kỹ thuật và công cụ của thời đại bấy giờ, đây hẳn là một công việc tiêu tốn nguồn nhân lực và công sức rất lớn.

Đồ tùy táng gồm 6 hiện vật bằng ngọc. Trong đó, một tượng người bằng ngọc và một phượng hoàng bằng ngọc là những hiện vật chưa từng được phát hiện trước đây. Tượng người bằng ngọc được chạm khắc chân thực, có giá trị đặc biệt quan trọng đối với việc nghiên cứu không chỉ các hoạt động tôn giáo và tế tự thời cổ đại mà còn cả quan niệm về tư thế và hình thể con người trong thời kỳ đó. Tượng phượng hoàng bằng ngọc có các đường nét điêu khắc đơn giản nhưng sống động và thanh nhã. Việc hiện vật này được đặt ngay dưới phần đầu của người quá cố cho thấy nó có thể mang ý nghĩa nghi lễ đặc biệt.

Di chỉ Ngưu Hà Lương đã cung cấp những tư liệu hết sức quý hiếm cho việc nghiên cứu văn hóa Hạ Gia Điền. Thông qua việc phân tích sự phân bố của các mộ đắp đá, phương thức xây dựng cũng như tập tục mai táng, các nhà khảo cổ đang có thêm những hiểu biết mới về giai đoạn lịch sử xa xưa này.