Giáo dục liên thông mới: Tháo gỡ điểm nghẽn, tập trung vào năng lực

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) vừa công bố dự thảo Thông tư quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học để lấy ý kiến rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định. Đây được xem là bước đổi mới về tư duy quản lý, khi ranh giới giữa các cấp bậc học không còn là những rào cản ngăn cách mà mở rộng cách thức công nhận kết quả học tập.

Tháo gỡ rào cản trong học tập suốt đời

Nhu cầu học tập nâng cao trình độ, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật kỹ năng của người dân ngày càng lớn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc công nhận kết quả học tập giữa các trình độ đào tạo vẫn chưa đồng đều, khiến nhiều người học phải học lại những nội dung đã tích lũy trước đó. Bên cạnh đó, kinh nghiệm làm việc, kỹ năng nghề nghiệp và các năng lực hình thành trong quá trình lao động cũng chưa được ghi nhận đầy đủ khi họ tiếp tục học lên cao.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm tháo gỡ những rào cản này, tạo điều kiện cho người học tiếp tục nâng cao trình độ theo nhiều lộ trình linh hoạt, phù hợp với nhu cầu cá nhân và yêu cầu của thị trường lao động. Đặc biệt, một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là việc xây dựng cơ chế liên thông thống nhất giữa các trình độ từ trung học nghề, trung cấp, cao đẳng đến đại học, từ đó tạo thuận lợi tối đa cho việc học tập liên tục và học tập suốt đời.

Chuyển từ “đã học gì” sang “làm được gì”

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của dự thảo là mở rộng hình thức công nhận kết quả học tập.

Nếu như trước đây, việc liên thông chủ yếu dựa trên các môn học, học phần hoặc tín chỉ đã hoàn thành, thì nay dự thảo cho phép cơ sở giáo dục xem xét công nhận cả năng lực nghề nghiệp, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, chứng chỉ chuyên môn, kinh nghiệm làm việc và các kết quả đánh giá năng lực có minh chứng phù hợp.

Điều này thể hiện sự chuyển đổi từ cách tiếp cận dựa chủ yếu vào quá trình học tập sang coi trọng năng lực thực tế mà người học tích lũy được. Nói cách khác, việc liên thông không chỉ căn cứ vào những gì người học đã học, mà quan trọng hơn là những gì họ đã làm được.

Cách tiếp cận này hoàn toàn phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại, góp phần phát huy giá trị của việc học tập trong thực tiễn, đồng thời khuyến khích người dân không ngừng nâng cao kỹ năng và học tập suốt đời.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung cơ chế linh hoạt đối với các ngành STEM, kỹ thuật, công nghệ và các lĩnh vực trọng điểm quốc gia. Theo đó, các cơ sở giáo dục được chủ động hơn trong tuyển sinh, công nhận kết quả học tập và xác định học phần bổ sung, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để thu hút cũng như phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực này.

Không để người học phải học lại những gì đã biết

Dự thảo quy định nguyên tắc công nhận tối đa kết quả học tập và năng lực đã tích lũy, hạn chế việc người học phải học lại những nội dung đã đáp ứng chuẩn đầu ra tương đương.

Theo đó, các cơ sở giáo dục có trách nhiệm công nhận tối đa các kết quả này nếu đáp ứng yêu cầu của chương trình đào tạo. Quy định trên góp phần tiết kiệm thời gian, giảm chi phí cho người học, đồng thời tối ưu hóa các kỹ năng và kinh nghiệm đã tích lũy trước đó.

Đây cũng là bước chuyển từ tư duy quản lý theo quá trình đào tạo sang cách tiếp cận dựa trên chuẩn đầu ra và năng lực thực tế.

Dù tạo điều kiện thuận lợi cho người học trong quá trình liên thông, dự thảo vẫn xác định bảo đảm chất lượng là nguyên tắc xuyên suốt. Người học liên thông phải đáp ứng cùng chuẩn đầu ra và điều kiện tốt nghiệp như những người học khác trong cùng chương trình đào tạo.

Tự chủ gắn với giải trình, thúc đẩy quản trị bằng dữ liệu

Dự thảo trao quyền chủ động lớn hơn cho các cơ sở giáo dục trong việc đánh giá, công nhận kết quả học tập và xây dựng lộ trình học tập phù hợp với từng người học.

Tuy nhiên, quyền tự chủ phải đi đôi với trách nhiệm giải trình. Việc công nhận kết quả học tập phải căn cứ vào chuẩn đầu ra, thực hiện công khai, minh bạch, có thể kiểm chứng và bảo đảm chất lượng đào tạo. Qua đó, góp phần xây dựng hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và liên thông giữa các trình độ, tạo điều kiện cho người học học tập suốt đời.

Dự thảo đồng thời yêu cầu các cơ sở giáo dục lưu trữ, cập nhật và kết nối các thông tin này với cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia để phục vụ công tác truy xuất, hậu kiểm. Điều này thể hiện rõ xu hướng chuyển đổi từ quản lý bằng hồ sơ, thủ tục sang quản trị bằng dữ liệu; từ hành chính đơn thuần sang quản lý dựa trên chất lượng, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.