Đề xuất không truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng đủ điều kiện

Sáng 9/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất không truy cứu hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

Đề xuất không truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng đủ điều kiện

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, việc xây dựng dự thảo nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Theo dự thảo nghị quyết, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng sẽ không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi vi phạm nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện:

Không tham nhũng;

Thực hiện vì lợi ích chung;

Hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước;

Không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo theo quy định;

Không gây thất thoát, lãng phí tài sản; trường hợp có gây thất thoát, lãng phí thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả;

Người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.

Đề xuất loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong đổi mới sáng tạo

Dự thảo nghị quyết cũng đề xuất cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo đó, trường hợp hành vi gây thiệt hại phát sinh trong quá trình thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng người thực hiện đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được xem xét áp dụng cơ chế này.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định người được giao thực hiện nhiệm vụ nếu gặp thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ trong trường hợp pháp luật chưa có quy định điều chỉnh hoặc giữa các quy định của pháp luật còn có sự mâu thuẫn, nhưng xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, sẽ được loại trừ trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng các điều kiện:

Không tham nhũng;

Thực hiện vì lợi ích chung;

Hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đề nghị quy định chặt chẽ để tranh bị lợi dụng

Thẩm tra dự thảo, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Đối với quy định không truy cứu trách nhiệm hình sự, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị nghiên cứu điều kiện "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm", nhằm bảo đảm không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng, đồng thời tránh tạo ra sự thiếu thống nhất với các trường hợp có tính chất, mức độ vi phạm tương tự.

Về quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra đánh giá đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích đổi mới sáng tạo và chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ đối tượng áp dụng là người "gây thiệt hại" hay "gặp thiệt hại"; đồng thời xác định rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới.

Cơ quan thẩm tra cũng cho rằng cần cụ thể hóa các điều kiện, tiêu chí áp dụng nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và tránh bị lợi dụng trong quá trình thực hiện.

Không để việc khắc phục hậu quả trở thành điều kiện quyết định duy nhấtt

Đối với các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối để được hưởng chính sách khoan hồng.

Theo ông Phan Văn Mãi, việc xem xét áp dụng các chính sách này cần được đánh giá trên cơ sở tổng thể về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm, hậu quả xảy ra, khả năng khắc phục cũng như yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng nhất trí với phương án thí điểm thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù trong thời hạn 3 năm.

Theo dự kiến, dự thảo nghị quyết sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 tới.