Chuyên gia cảnh báo về tác động lâu dài của mất cân bằng giới tính khi sinh

Cung cấp thông tin về giới tính thai nhi sẽ bị phạt đến 15 triệu đồng

Ngày 15/5, Nghị định số 90/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực thi hành. Tại nghị định này có quy định về mức xử phạt đối với một số hành vi vi phạm về chẩn đoán, xác định giới tính thai nhi. Mức xử phạt lên đến 15 triệu đồng.

Cụ thể, hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi sẽ bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 7 triệu đồng.

Đối với hành vi bắt mạch, siêu âm hoặc xét nghiệm cho người đang mang thai để chẩn đoán và tiết lộ, cung cấp thông tin về giới tính thai nhi (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác) bị phạt tiền từ 7 triệu đồng đến 15 triệu đồng. Đồng thời bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề trong thời hạn từ 1 tháng đến 3 tháng.

Phá thai vì lựa giới tính phạt 30 triệu

Nghị định 90 cũng tăng đáng kể mức xử phạt đối với các hành vi loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính ở hầu hết các nhóm hành vi.

Cụ thể, hành vi loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính tăng mức phạt từ 3 - 5 triệu đồng lên 5 - 7 triệu đồng; hành vi dụ dỗ, lôi kéo người mang thai loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính tăng từ 5 - 7 triệu đồng lên 7 - 10 triệu đồng.

Hành vi dùng vũ lực để ép buộc người mang thai phải loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính phạt 10 - 15 triệu đồng. Còn hành vi cung cấp hoặc hướng dẫn sử dụng hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi do lựa chọn giới tính phạt đến 20 - 25 triệu đồng.

Mức phạt cao nhất là hành vi phá thai mà biết rõ người đang mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính phạt 25 - 30 triệu đồng, thay vì 15 - 20 triệu đồng như trước đây.

Ngoài tăng tiền phạt, nghị định còn bổ sung hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề 3 - 6 tháng đối với hành vi cung cấp, hướng dẫn sử dụng hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi do lựa chọn giới tính; 6 - 12 tháng đối với hành vi phá thai khi biết rõ người mang thai muốn bỏ thai vì lý do lựa chọn giới tính.

Cơ sở dược vi phạm cũng có thể bị tước giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược hoặc đình chỉ hoạt động 1 - 3 tháng nếu cung cấp hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính.

GS.TS Giang Thanh Long - chuyên gia về kinh tế học dân số và chính sách xã hội cho rằng, việc tăng chế tài là cần thiết, song chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Đã có giai đoạn tỷ số giới tính khi sinh giảm xuống khoảng 109 bé trai/100 bé gái, cho thấy hiệu quả nhất định của các biện pháp quản lý. Tuy nhiên, thời gian gần đây, con số này có xu hướng tăng trở lại, thậm chí ở một số địa phương lên tới 117-120 bé trai/100 bé gái. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi: Có cầu thì mới có cung. Nếu người dân vẫn mong muốn biết trước giới tính để lựa chọn thì các dịch vụ này vẫn tồn tại. Vì vậy, bên cạnh xử phạt, điều quan trọng là phải thay đổi nhận thức của người dân...

GS.TS Long nhận định, việc bổ sung quy định đình chỉ hành nghề đối với bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi sẽ góp phần tăng tính răn đe, siết chặt kỷ cương trong hoạt động khám chữa bệnh. Tuy nhiên, để đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện pháp luật, tăng cường thanh tra, đến đẩy mạnh truyền thông thay đổi nhận thức về bình đẳng giới.

Còn theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, mất cân bằng giới tính khi sinh là một thách thức âm thầm nhưng có tác động sâu rộng và lâu dài đối với sự phát triển bền vững của xã hội.

Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc dân số mà còn kéo theo nhiều hệ lụy như gia tăng bất bình đẳng giới, nguy cơ tảo hôn, buôn bán phụ nữ và những bất ổn trong đời sống xã hội.

Nguyên nhân sâu xa được cho là xuất phát từ những quan niệm văn hóa, xã hội còn tồn tại lâu đời, trong đó tư tưởng “trọng nam” vẫn còn ảnh hưởng nhất định, khiến việc lựa chọn giới tính thai nhi diễn ra dưới nhiều hình thức.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng này không được kiểm soát, đến năm 2034 Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi kết hôn; con số này có thể tăng lên 1,8 triệu vào năm 2059.