Bức tranh trong lâu đài 1.300 tuổi giữa sa mạc Jordan khiến giới sử học sửng sốt

Quseir Amra là một trong những di sản đặc biệt nhất của thế giới Hồi giáo thời kỳ đầu. Công trình này được xây dựng vào đầu thế kỷ VIII dưới thời vương triều Umayyad và hiện được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới từ năm 1985. Nhìn từ bên ngoài, Quseir Amra khá khiêm tốn: những mái vòm thấp bằng đá vàng nhạt nổi bật giữa vùng sa mạc hoang vu của Jordan. Nhưng phía sau vẻ ngoài đơn giản ấy lại là một “kho báu nghệ thuật” hiếm có của lịch sử Trung Đông.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Quseir Amra thường được gọi là “pháo đài sa mạc”, dù thực chất nó giống một khu nghỉ dưỡng hoàng gia hơn là pháo đài quân sự. Công trình được cho là xây dựng dưới thời hoàng tử Walid ibn Yazid – người sau này trở thành Caliph Walid II của đế chế Umayyad. Đây từng là nơi nghỉ ngơi, săn bắn và thư giãn của giới quý tộc giữa hành trình xuyên sa mạc.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Điều khiến Quseir Amra trở nên nổi tiếng toàn cầu chính là những bức bích họa bên trong. Không giống hình dung phổ biến về nghệ thuật Hồi giáo cổ với các hoa văn hình học và thư pháp, nơi đây lại tràn ngập hình ảnh con người, động vật, thợ săn, nhạc công và cả những cảnh sinh hoạt đời thường. Có những bức tranh mô tả các vị vua ngoại quốc, các phụ nữ đang tắm và những cảnh tiệc tùng mang đậm ảnh hưởng Byzantine và La Mã cổ đại. Điều này cho thấy nghệ thuật Hồi giáo thời Umayyad từng cởi mở và đa dạng hơn nhiều so với suy nghĩ của nhiều người ngày nay.

Ảnh: madainproject

Một chi tiết đặc biệt khác nằm trên mái vòm phòng tắm nóng của công trình: bức họa thiên văn hình hoàng đạo được xem là một trong những bản đồ bầu trời cổ nhất còn tồn tại trên mái vòm kiến trúc Hồi giáo. Các nhà nghiên cứu xem đây là minh chứng cho sự giao thoa giữa khoa học Hy Lạp, nghệ thuật Byzantine và văn minh Ả Rập thời kỳ đầu.

Ngoài vẻ đẹp nghệ thuật, Quseir Amra còn gây ấn tượng nhờ hệ thống dẫn nước giữa sa mạc. Công trình có giếng sâu, bể chứa và cơ chế đưa nước lên phục vụ phòng tắm hammam theo kiểu La Mã. Giữa nơi khô hạn gần như không có bóng cây, việc tạo ra một khu nghỉ dưỡng có nước nóng và phòng tắm sang trọng cách đây hơn 1.300 năm là điều cực kỳ đáng kinh ngạc.

Ngày nay, Quseir Amra vẫn đứng lặng giữa gió cát Jordan như một “ốc đảo nghệ thuật” của thế giới cổ đại. Nó không chỉ phản ánh quyền lực của đế chế Umayyad, mà còn cho thấy thời kỳ đầu của nền văn minh Hồi giáo từng mang màu sắc phong phú, thế tục và đầy tính giao thoa văn hóa.