“Viên ngọc” Sky Map của Ukraine đã giúp Trung Đông chống UAV Iran thế nào?

Hệ thống phòng không Sky Map của Ukraine, được vì là “viên ngọc quý”, đã giúp một số quốc gia Trung Đông chống lại UAV tự sát của Iran trong xung đột vừa qua.

Máy bay không người lái (UAV) tấn công giá rẻ, dùng một lần đã được triển khai thành công với số lượng lớn, kể từ những ngày đầu của cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống lại Iran. Tehran đã phóng chúng để tấn công các cơ sở năng lượng, căn cứ không quân và các cơ sở hạ tầng chiến lược khác của các đồng minh của Washington và Tel Aviv ở khu vực Trung Đông.

Để chống lại mối đe dọa trước UAV tự sát với số lượng lớn của Iran, Mỹ và Israel đã phải sử dụng những tên lửa đánh chặn như Patriot rất đắt đỏ. Do vậy các quốc gia Trung Đông đã yêu cầu sự giúp đỡ từ Kiev, vốn có thành tích đã được chứng minh trong việc chống lại các cuộc tấn công bằng UAV của Nga, cũng có nguồn gốc Iran và Kiev đã “nhiệt tình đáp ứng”.

Kết quả là dưới sự giúp đỡ của các chuyên gia quân sự Mỹ, đã triển khai hệ thống Sky Map của Ukraine, tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả Rập Xê Út. Các sĩ quan từ Ukraine đã đến căn cứ để huấn luyện binh lính Mỹ về thiết bị của họ, vốn là thành quả công nghệ nội địa. Hệ thống này được sử dụng để phát hiện UAV đang tiếp cận và đã được thử nghiệm nhiều lần trong chiến đấu.

Nguyên tắc hoạt động của Sky Map dựa trên hoạt động của nhiều cảm biến âm thanh, cộng với việc sử dụng các loại tên lửa đánh chặn, pháo phòng không và UAV đánh chặn, để bắn hạ UAV tấn công. Vào cuối tháng 3 vừa qua, Tổng thống Ukraine Zelensky đã đến thăm Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê Út, để trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm chống UAV.

Ông Zelensky đã ký các thỏa thuận quốc phòng 10 năm với chính phủ của ba nước này. Sau đó, ông chính thức xác nhận rằng quân đội Ukraine đã trực tiếp tham gia các hoạt động sử dụng hệ thống chống UAV do Ukraine sản xuất, chống lại UAV tấn công dòng "Shahed" của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Trong cuộc xung đột vừa qua, Iran đã sử dụng một số lượng lớn UAV Shahed-136 để tấn công các mục tiêu của Mỹ ở Trung Đông. Shahed-136 là một loại UAV tấn công của Iran, nhưng nó chỉ trở nên nổi tiếng, sau khi Nga bắt đầu sử dụng nó để tấn công các mục tiêu của Ukraine với tên gọi Geran-2/3 hoặc Geranium.

UAV tấn công tự sát này có hình tam giác, dài 3,5 mét và có sải cánh 2,5 mét; hiệu quả của nó đến từ giá thành rẻ, chỉ từ 20.000 đến 50.000 một chiếc. Để so sánh, tên lửa Patriot dùng để đánh chặn nó có giá khoảng 4 triệu USD. Nếu sử dụng UAV đánh chặn của Ukraine để bắn hạ một chiếc UAV Shahed, rẻ hơn 25 lần so với sử dụng tên lửa phòng không.

Một điểm yếu của UAV Shahed-6 chính là trang bị động cơ piston, khi nó hoạt động có thể nghe thấy tiếng động cơ từ xa và có tốc độ chậm. Bù lại, Shahed-136 có khả năng bay thấp và phản xạ radar hạn chế, khiến nó khó bị phát hiện bằng radar thông thường.

Shahed-136 sử dụng hệ thống dẫn đường bằng hệ thống định vị vệ tinh GPS và được cài đặt sẵn mục tiêu, để tiêu diệt mục tiêu cố định theo tọa độ. Các phiên bản
mới nhất tích hợp công nghệ gây nhiễu, để ngăn chặn sự lệch hướng khỏi mục tiêu.

Thiết kế này thành công đến mức được nhiều quân đội áp dụng, bao gồm Nga (phiên bản Geran-2/3), Mỹ (phiên bản LUCAS - Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp). Một số quốc gia, sau khi mượn ý tưởng này, đã phát minh ra các loại vũ khí lượn vòng và UAV tấn công nhỏ hơn.

Còn Sky Map là một hệ thống phòng không, với phần cứng và phần mềm của Ukraine, có khả năng nhận dạng UAV và chống lại chúng bằng các chức năng đánh chặn. Nhà phát triển của Sky Map là Sky Fortress, được thành lập vào năm 2022 và được Bộ Quốc phòng Ukraine tài trợ. Kể từ đó, một mạng lưới gồm 10.000 cảm biến âm thanh đã được triển khai trên khắp Ukraine để phát hiện các UAV đang tiếp cận.

Đây là những micro rất nhạy, được thiết kế để phát hiện tiếng ồn phát ra từ động cơ của UAV Shahed. Hệ thống tích hợp các cảm biến, radar và trí tuệ nhân tạo vào một cơ sở dữ liệu duy nhất, để phát hiện các mối đe dọa và điều khiển các hệ thống phòng không. Một hệ thống tương tự hiện đang được Ukraine lắp đặt tại các quốc gia Ả Rập ở Trung Đông đã đề cập ở trên.

Mỗi UAV đánh chặn, sẽ được điều khiển trực tiếp bởi một trắc thủ; trắc thủ sẽ theo dõi nguồn cấp dữ liệu camera từ UAV đánh chặn, được truyền trực tuyến trên màn hình hoặc thông qua kính FPV, được đặt gần khu vực chiến đấu. UAV đánh chặn của Ukraine chủ yếu là loại dùng một lần, mặc dù cũng có loại tái sử dụng; chúng có giá từ 1.000 đến 3.000 USD, như Sting, P1-Sun, ODIN Win_Hit, Bagnet, Merops, VB140 Flamingo...

Các công nghệ trên UAV đánh chặn của Ukraine, đang dần trở nên tự động hơn nhờ các cảm biến tích hợp và hệ thống dẫn đường quán tính, được hỗ trợ trí tuệ nhân tạo, giúp UAV nhanh chóng thay đổi đường bay, giám sát các vật thể chuyển động và duy trì quỹ đạo ngay cả khi đối phương triển khai biện pháp đối phó.

UAV của hệ thống Sky Map, đã vô hiệu hóa thành công các UAV cánh cố định tầm xa, sử dụng động cơ piston, nhưng không thể đánh chặn tên lửa hành trình, đạn đạo và cả UAV Shahed sử dụng động cơ phản lực.

Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Mỹ, sau khi chứng kiến sự thành công của các đơn vị săn lùng UAV của Ukraine tại các quốc gia Ả Rập, đã quyết định phân bổ 350 triệu USD để thành lập một đơn vị đánh chặn bằng UAV. Đơn vị mới này sẽ được trang bị camera, cảm biến và tên lửa đánh chặn loại rẻ tiền hơn.