Ukraine truy lùng và vô hiệu hóa tàu giám sát của Nga như thế nào?

Khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bước sang năm thứ năm, Kiev tiếp tục gây bất ngờ bằng các đòn tấn công chính xác nhằm vào Hạm đội Biển Đen của Moskva. Một trong những mục tiêu đáng chú ý là tàu trinh sát điện tử Ivan Khurs.

Những bức ảnh mới được công bố cho thấy con tàu hiện đang neo tại cảng Sevastopol ở Crimea với các vết hư hại rõ ràng ở phần thân sau. Theo các nguồn tin từ phong trào kháng chiến “Crimean Wind”, tàu Ivan Khurs có thể vẫn đang trong tình trạng không hoạt động.

Các bức ảnh được cho là chụp ngày 25/2 cho thấy con tàu thuộc Dự án 18280 đang neo tại vịnh Holland ở Sevastopol. Những dấu vết hư hại trên thân tàu được cho là hậu quả của một cuộc tấn công bằng UAV hải quân do Ukraine thực hiện trước đó.

Theo các báo cáo, lực lượng Ukraine đã theo dõi chuyển động của tàu trong hơn một năm trước khi tiến hành cuộc tấn công. Một UAV hải quân đã di chuyển hơn 500 km trên Biển Đen để tiếp cận mục tiêu gần khu vực phía đông bắc eo biển Bosporus.

Một số nguồn tin cũng cho rằng con tàu có thể đã bị tấn công thêm một lần nữa vào tháng 3/2024. Tuy nhiên, điều được xác nhận là trong gần hai năm qua, tàu Ivan Khurs gần như không ra khơi hoạt động.

Ivan Khurs là tàu trinh sát tín hiệu thuộc lớp Project 18280 Yuriy Ivanov class, được thiết kế để thu thập thông tin tình báo điện tử (SIGINT). Nga từng lên kế hoạch đóng bốn tàu loại này, mỗi chiếc có lượng giãn nước khoảng 4.000 tấn. Tuy nhiên cho đến nay mới chỉ có hai tàu được hoàn thành.

Tàu Ivan Khurs được hạ thủy vào tháng 5/2017 và chính thức biên chế vào tháng 6/2018. Con tàu được đặt theo tên Phó đô đốc Ivan Khurs, người từng lãnh đạo cơ quan tình báo của Hải quân Liên Xô giai đoạn 1979-1987.

Nhiệm vụ chính của tàu là thu thập tín hiệu radar, liên lạc quân sự và tiến hành trinh sát điện tử. Trong thời Chiến tranh Lạnh, các tàu tương tự thường hoạt động gần bờ biển của Mỹ hoặc các quốc gia NATO để theo dõi hệ thống radar và hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, khi phải nằm tại cảng với những hư hại nặng, con tàu gần như không thể thực hiện bất kỳ nhiệm vụ trinh sát hay tác chiến điện tử nào.

Kể từ khi xung đột bùng nổ năm 2022, Hạm đội Biển Đen của Nga đã chịu nhiều tổn thất đáng kể. Theo các ước tính phương Tây, từ một phần ba đến gần một nửa số tàu của hạm đội đã bị đánh chìm hoặc hư hại.

Trong số đó có nhiều tàu đổ bộ, tàu ngầm và đặc biệt là tuần dương hạm tên lửa Moskva - soái hạm của hạm đội. Ukraine đã đánh chìm Moskva bằng tên lửa chống hạm R-360 Neptune, khiến đây trở thành tàu chiến lớn nhất bị phá hủy trong chiến đấu kể từ Chiến tranh Falklands năm 1982.

Đáng chú ý là Kiev đạt được những kết quả này dù gần như không có hải quân truyền thống. Thay vào đó, Ukraine sử dụng kết hợp tên lửa chống hạm, UAV hải quân và các cuộc tấn công tầm xa.

Các đòn đánh liên tiếp đã buộc Nga phải rút nhiều tàu chiến khỏi các căn cứ dễ bị tấn công ở Crimea và chuyển chúng tới các căn cứ an toàn hơn ở phía đông Biển Đen.

Những cuộc tấn công của Ukraine đã khiến hoạt động của Hạm đội Biển Đen bị hạn chế đáng kể. Nhiều chuyên gia quân sự nhận định hạm đội này gần như không còn khả năng kiểm soát phần phía tây Biển Đen. Việc tàu trinh sát Ivan Khurs bị tê liệt cũng làm suy giảm khả năng thu thập thông tin tình báo điện tử của Nga trong khu vực.

Trong chiến tranh hiện đại, thông tin và giám sát điện tử đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với các hoạt động hải quân. Khi một tàu SIGINT bị loại khỏi vòng chiến, khả năng phát hiện và theo dõi đối phương cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

Cuộc tấn công vào Ivan Khurs vì vậy được xem là một ví dụ điển hình cho chiến lược của Ukraine: sử dụng các phương tiện chi phí thấp như UAV để vô hiệu hóa những mục tiêu quân sự có giá trị cao của đối phương.