Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, đằng sau những con số tỷ lệ tiết kiệm "siêu thấp" tại các gói thầu mà Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Thịnh Hoàng Phát (Xây dựng Thịnh Hoàng Phát) đã trúng tại TP Đồng Nai, hiện tượng các gói thầu chỉ ghi nhận duy nhất một nhà thầu tham dự hoặc đối thủ bị loại bởi lỗi sơ đẳng đang lặp lại có tính hệ thống. Việc một doanh nghiệp liên tục "băng băng về đích" mà không vấp phải bất kỳ sự cạnh tranh khốc liệt nào về giá đã trực tiếp đặt ra dấu hỏi lớn về khâu lập hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) của các đơn vị tư vấn cũng như chủ đầu tư.

Hiện tượng trúng thầu sát giá và sự vắng bóng đối thủ cạnh tranh

Trích xuất dữ liệu lịch sử đấu thầu cho thấy, Xây dựng Thịnh Hoàng Phát đã trúng tới 67 trên tổng số 87 gói thầu tham gia. Tuy nhiên, tại các gói thầu do Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế Đầu tư Tân Việt hay Thi hành án dân sự TP Đồng Nai mời thầu, một đặc điểm chung dễ nhận thấy là sự vắng bóng hoàn toàn của các nhà thầu đối thủ. Trong nhiều gói thầu trị giá hàng tỷ đồng, Xây dựng Thịnh Hoàng Phát tham dự với tư cách độc lập, nghiễm nhiên vượt qua các bước đánh giá về tính hợp lệ, năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tiến thẳng đến bước đánh giá tài chính.

Hệ quả tất yếu của việc không có đối thủ cạnh tranh ở bước đánh giá tài chính là giá trúng thầu luôn bám rất sát giá dự toán. Khi không chịu áp lực phải giảm giá để giành quyền thi công, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tụt xuống mức cực kỳ khiêm tốn. Con số tiết kiệm 0,52% (tại Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế Đầu tư Tân Việt) hay 0,13% (tại Thi hành án dân sự TP Đồng Nai) chính là minh chứng rõ nét nhất cho hệ quả của việc thiếu vắng sự cạnh tranh trong đấu thầu.

Kịch bản "một mình một ngựa" tiếp tục được tái hiện rõ nét tại Gói thầu số 07 (Xây dựng) thuộc Dự án Cải tạo Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể thao TP Đồng Nai trong năm 2026. Với giá dự toán 6.793.904.355 đồng, nhà thầu là đơn vị duy nhất nộp hồ sơ và dễ dàng trúng thầu với giá 6.789.140.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm ~0,07%. Cần lưu ý, đơn vị tư vấn thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu này là Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư và Thiết kế Nội thất Xây dựng Tùng Lâm – một đối tác vô cùng quen thuộc mà Xây dựng Thịnh Hoàng Phát từng tham gia 4 gói thầu và trúng tuyệt đối 100% với tỷ lệ sát giá đạt 99,71%.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, một gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng chỉ có một nhà thầu tham gia và trúng thầu là không sai luật, với điều kiện nhà thầu đó phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí do hồ sơ mời thầu đề ra. Tuy nhiên, khi kịch bản này lặp đi lặp lại nhiều lần với cùng một nhà thầu tại một địa bàn và cùng những đơn vị tư vấn, dư luận hoàn toàn có quyền đặt nghi vấn: Phải chăng hồ sơ mời thầu đang tồn tại những rào cản vô hình khiến các nhà thầu khác không thể tham gia? Vai trò của tổ chuyên gia, tổ thẩm định và chủ đầu tư ở đâu trong việc thu hút sự cạnh tranh để mang lại hiệu quả cao nhất cho ngân sách nhà nước?

Kịch bản đối thủ bị loại khó tin tại Gói thầu Trường THCS Lý Tự Trọng

Nếu sự vắng bóng đối thủ tạo ra lợi thế tuyệt đối cho nhà thầu, thì tại những gói thầu hiếm hoi có sự xuất hiện của đối thủ cạnh tranh, cách thức các đối thủ này bị loại cũng để lại nhiều câu hỏi.

Tại Gói thầu số 06 (Xây dựng) thuộc Dự án Sửa chữa cơ sở vật chất Trường THCS Lý Tự Trọng (TP Đồng Nai) năm 2026, gói thầu có giá dự toán 2.168.441.418 đồng ghi nhận 2 nhà thầu nộp hồ sơ. Đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Xây dựng Thịnh Hoàng Phát là Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Hoàng Nhung.

Đáng chú ý, tại thời điểm mở thầu, nhà thầu Hoàng Nhung đã đưa ra mức giá dự thầu vô cùng cạnh tranh là 2.160.000.000 đồng, thấp hơn đáng kể so với mức giá 2.164.104.463 đồng của Xây dựng Thịnh Hoàng Phát. Nếu cạnh tranh sòng phẳng về giá, nhà thầu Hoàng Nhung hoàn toàn chiếm ưu thế và có thể mang lại tỷ lệ tiết kiệm ngân sách tốt hơn cho chủ đầu tư.

Thế nhưng, theo Báo cáo đánh giá E-HSDT do tổ chuyên gia lập, nhà thầu Hoàng Nhung đã bị loại ngay từ bước "vòng gửi xe" – đánh giá tính hợp lệ. Lý do được đưa ra là nhà thầu đã vi phạm quy định về định dạng tệp tin đính kèm khi "thiết lập mật khẩu" cho file dự thầu. Lỗi kỹ thuật hết sức sơ đẳng này đã tước đi cơ hội cạnh tranh của Hoàng Nhung, đồng thời triệt tiêu luôn tính cạnh tranh về giá của toàn bộ gói thầu.

Việc đối thủ chào giá thấp tự "bắn vào chân mình" bằng một lỗi kỹ thuật cơ bản đã tạo điều kiện hoàn hảo để Xây dựng Thịnh Hoàng Phát trở thành nhà thầu duy nhất bước vào vòng đánh giá tài chính. Kết quả, đơn vị này trúng thầu với giá 2.164.104.000 đồng, chốt lại mức tiết kiệm cho ngân sách nhà nước ở con số "lệch nhịp" là 0,20%. Sự cố này không khỏi khiến dư luận hoài nghi về hiện tượng "quân xanh, quân đỏ" – một kịch bản thường thấy khi các đối thủ "làm nền" cố tình tạo ra những sai sót kỹ thuật ngớ ngẩn để dọn đường cho nhà thầu được định sẵn trúng thầu.

Trách nhiệm thẩm định và lăng kính pháp lý

Hoạt động đấu thầu sử dụng vốn nhà nước luôn đòi hỏi sự giám sát khắt khe. Đối chiếu thực trạng trúng thầu của Xây dựng Thịnh Hoàng Phát với các quy định pháp luật hiện hành, Luật sư Nguyễn Thị Hương chia sẻ góc nhìn chuyên môn: "Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC đã quy định rất rõ ràng và nghiêm ngặt về trách nhiệm của bên mời thầu trong việc lập E-HSMT và đánh giá E-HSDT. Việc liên tục để xảy ra tình trạng gói thầu chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự, hoặc đối thủ bị loại bởi lỗi kỹ thuật sơ đẳng, cho thấy môi trường cạnh tranh tại các dự án này chưa thực sự hiệu quả. Tổ chuyên gia đánh giá E-HSDT và Tổ thẩm định phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính khách quan, trung thực trong các báo cáo của mình. Nếu cơ quan thanh tra vào cuộc rà soát và phát hiện E-HSMT có chứa các điều kiện nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu khác, dẫn đến tình trạng triệt tiêu sự cạnh tranh, thì chủ đầu tư và đơn vị tư vấn sẽ phải chịu trách nhiệm giải trình nghiêm khắc nhất."

Cần nhìn nhận một cách khách quan, đây là những dấu hiệu bất thường về mặt dữ liệu cần được cơ quan chức năng kiểm tra, làm rõ, chưa thể vội vã kết luận sai phạm. Tuy nhiên, sự trùng hợp mang tính hệ thống này buộc các cơ quan quản lý nhà nước phải đưa vào tầm ngắm để rà soát lại toàn bộ quy trình. Rõ ràng, để kiến tạo một môi trường đấu thầu cạnh tranh, công bằng và hiệu quả, không thể chỉ trông chờ vào sự tự giác của các nhà thầu. Yếu tố cốt lõi nằm ở sự minh bạch, công tâm tuyệt đối từ phía các chủ đầu tư và đơn vị tư vấn trong khâu lập tiêu chí và đánh giá hồ sơ.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Giải bài toán tiết kiệm vốn đầu tư công tại TP Đồng Nai: Trách nhiệm của người đứng đầu