Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, tỷ lệ tiết kiệm là một trong những thước đo quan trọng nhất để đánh giá tính hiệu quả kinh tế trong công tác đấu thầu, mua sắm công. Tuy nhiên, tại hàng loạt dự án sửa chữa, nâng cấp trường học do Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa làm chủ đầu tư, thước đo này dường như đã bị "đóng khung" thành một công thức cào bằng, máy móc cho mọi lĩnh vực, từ xây lắp quy mô tỷ đồng cho đến các gói bảo hiểm siêu nhỏ.

Điệp khúc 5% cào bằng cho mọi gói thầu

Truy xuất dữ liệu từ hàng chục quyết định chỉ định thầu rút gọn do Giám đốc Lê Văn Mỹ ký ban hành cùng ngày 22/05/2026, một điểm chung kỳ lạ đã lộ diện: 100% các gói thầu đều có tỷ lệ tiết kiệm chính xác tuyệt đối ở mức 5%.

Đối với các gói thầu thi công xây dựng quy mô lớn, tỷ lệ này được duy trì một cách cứng nhắc. Đơn cử, tại gói thầu thi công xây dựng Trường Tiểu học Vĩnh Lương 2, giá gói thầu được phê duyệt là 1.987.790.388 đồng, giá trúng thầu của Công ty TNHH Công Nghệ New là 1.888.400.000 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm đúng 5%. Tại gói thầu thi công xây dựng Trường Tiểu học Vĩnh Hòa 1, giá dự toán 1.989.254.053 đồng, giá giao thầu cho Công ty TNHH Công Nghệ New là 1.889.791.000 đồng, mức tiết kiệm cũng dừng lại ở mức 5%. Mọi dự án xây lắp khác như Trường Tiểu học Vĩnh Phước 2, Trường THCS Lý Thường Kiệt hay Trường THCS Nguyễn Viết Xuân cũng không nằm ngoài quy luật này.

Sự rập khuôn này tiếp tục lan sang các gói thầu dịch vụ tư vấn giám sát. Tại dự án Trường Tiểu học Vĩnh Lương 2, gói thầu tư vấn giám sát có giá 65.298.914 đồng được giao thầu với giá 62.033.000 đồng (tiết kiệm 5%). Gói tư vấn giám sát Trường Mầm non Vĩnh Phương 1 có giá 19.711.557 đồng được chốt giá trúng thầu 18.725.000 đồng, cũng áp dụng chính xác tỷ lệ giảm giá 5%.

Đáng chú ý nhất, ngay cả ở mảng bảo hiểm công trình – lĩnh vực dịch vụ phi tư vấn có cấu trúc chi phí hoàn toàn khác biệt so với xây lắp hay tư vấn – tỷ lệ giảm giá 5% vẫn được áp dụng một cách khiên cưỡng. Ví dụ, gói thầu bảo hiểm tại Trường Tiểu học Vĩnh Lương 2 có giá siêu nhỏ chỉ 1.619.681 đồng, sau khi qua "bàn đàm phán" của chủ đầu tư, giá trị được chốt là 1.538.000 đồng, mức giảm giá vô tình lặp lại con số 5%. Gần 20 gói bảo hiểm khác được giao cho Công ty Bảo hiểm PVI Khánh Hòa cũng đều tuân theo đúng "đáp án" định sẵn này.

Thương thảo thực chất hay chỉ là màn kịch đối phó?

Việc áp dụng một tỷ lệ tiết kiệm đồng nhất cho mọi gói thầu, bất chấp sự khác biệt về quy mô, lĩnh vực và bản chất công việc, đặt ra nghi vấn nghiêm trọng về tính thực chất của quy trình thương thảo hợp đồng tại cơ quan quản lý nhà nước địa phương.

Căn cứ theo Điểm a Khoản 1 Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính, mức tiết kiệm tối thiểu 5% là yêu cầu bắt buộc áp dụng nghiêm ngặt đối với các gói thầu xây lắp thực hiện theo cơ chế thương thảo chỉ định thầu, nếu có tính chất tương tự với gói thầu đã đấu thầu rộng rãi thành công trong vòng 05 năm (theo Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP). Tuy nhiên, đối với các lĩnh vực khác như dịch vụ tư vấn hay phi tư vấn (bảo hiểm), pháp luật không hề đóng khung tỷ lệ 5% này. Theo Điểm b Khoản 1 Công văn số 5557/BTC-QLĐT, cơ quan quản lý yêu cầu rõ: "Chủ đầu tư chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi".

Việc mọi gói thầu tư vấn và bảo hiểm đều rập khuôn đúng con số 5% cho thấy chủ đầu tư đã dùng định mức tối thiểu của mảng xây lắp để áp đặt cơ học làm "barem" chung. Điều này thể hiện quy trình đàm phán không dựa trên năng lực và cấu trúc chi phí thực tế của doanh nghiệp, mà nặng tính chất đối phó thủ tục hành chính.

Bình luận về sự việc này, Chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhận định: "Việc thương thảo, đàm phán hợp đồng là bước đặc biệt quan trọng để tối ưu hóa nguồn lực nhà nước. Khi 100% các quyết định chỉ định thầu cùng được ký vào một ngày (22/05/2026), cùng trao tay một nhóm nhà thầu quen thuộc và cùng đạt một tỷ lệ tiết kiệm 5% chuẩn xác đến từng đồng, thì cuộc thương thảo ấy mang đậm tính chất 'đối phó'. Những biên bản đàm phán lập ra có khả năng chỉ là thủ tục điền số liệu cho khớp với định mức, thay vì là kết quả của sự cọ xát, đàm phán khốc liệt để mang lại lợi ích kinh tế cao nhất cho ngân sách".

Lỗ hổng minh bạch từ những con số "đẹp" định sẵn

Sự "hoàn hảo" của các con số này càng trở nên mâu thuẫn khi đặt cạnh sự yếu kém trong công tác minh bạch thông tin của chủ đầu tư. Như đã phân tích, toàn bộ các gói thầu được ký kết gọn gàng trong ngày 22/05/2026 lại bị "ngâm" và chỉ được đăng tải lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia vào khoảng giữa tháng 6/2026, vi phạm nghiêm trọng giới hạn 05 ngày làm việc theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15.

Sự kết hợp giữa quy trình xét duyệt "siêu tốc" 1 ngày, tỷ lệ tiết kiệm "cào bằng" 5% thiếu tính đặc thù và độ trễ công bố thông tin hơn 20 ngày đã bộc lộ những lỗ hổng lớn trong kỷ cương quản lý vốn đầu tư công tại cơ sở này. Để xảy ra một chuỗi hoạt động có dấu hiệu "làm mượt" hồ sơ như vậy, trách nhiệm của cá nhân người đứng đầu sẽ được định vị ra sao trước hệ thống rào cản pháp lý mới?

Mới đây, Báo Tri thức và Cuộc sống nhận được văn bản đề ngày 1/7/2026 của Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang phản hồi về một số thông tin đăng tải trên Báo Tri thức và Cuộc sống. Theo đó, Trung tâm cho biết được thành lập từ tháng 12/2025 theo quyết định của UBND phường Bắc Nha Trang và được giao nhiệm vụ làm chủ đầu tư một số dự án trên địa bàn.

Đơn vị ghi nhận và đánh giá cao tinh thần phản ánh của Báo Tri thức và Cuộc sống đối với bài viết "Hàng loạt gói thầu tại phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa: Dấu hiệu bất thường (Kỳ 1)" đăng ngày 19/6/2026, đồng thời khẳng định coi trọng vai trò giám sát, phản biện của báo chí.

Trung tâm cho rằng những nội dung báo nêu là góc nhìn khách quan, mang tính xây dựng, nhưng cũng giải thích: Đơn vị mới thành lập, đội ngũ nhân sự còn mới, đang trong quá trình tiếp cận công việc. Thời gian qua phải tập trung hoàn thiện hồ sơ để tổ chức lựa chọn nhà thầu, nhằm kịp sửa chữa phòng học và bàn giao công trình trước thời điểm khai giảng năm học mới...

Trung tâm cam kết thực hiện công khai, minh bạch, sẵn sàng cung cấp thông tin và phối hợp chặt chẽ với báo chí trong công tác truyền thông, đồng thời mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Báo Tri thức và Cuộc sống trong thời gian tới.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 5:] Bài học minh bạch đầu tư công từ những gói thầu "siêu tốc" tại phường Bắc Nha Trang