Thầu sát giá mua sắm ngành nước: Trách nhiệm người đứng đầu ở đâu? [Kỳ 3]

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, trong kết cấu quản trị doanh nghiệp hạ tầng, năng lực điều hành của người đứng đầu không chỉ thể hiện qua các con số tăng trưởng doanh thu sản xuất kinh doanh, mà còn được đo lường trực tiếp bằng sự cẩn trọng, nghiêm túc khi ký phê duyệt các quyết định chi tiêu, mua sắm vật tư thiết bị từ nguồn vốn đầu tư. Hoạt động lựa chọn nhà thầu cung cấp thiết bị đo nước, van và phụ kiện công nghiệp ngành nước có giá trị hàng chục tỷ đồng mỗi năm chính là thước đo rõ ràng nhất cho bài toán tối ưu hóa dòng vốn, chống lãng phí theo chủ trương chung của Chính phủ.

Thước đo hiệu quả dòng vốn từ khâu thương thảo hợp đồng

Nhìn vào bức tranh tổng thể dòng vốn đấu thầu của Công ty TNHH Thương mại N.T.P tại khu vực phía Nam, dư luận dễ dàng nhận thấy sự tương phản sâu sắc về mặt hiệu quả kinh tế giữa các địa phương, tùy thuộc hoàn toàn vào tinh thần chủ động của ban lãnh đạo từng chủ đầu tư. Một điểm sáng rất đáng ghi nhận là gói thầu "Mua sắm vật tư thay thế và vô nước mới" do CTCP Cấp thoát nước Long An làm chủ đầu tư (Mã số thông báo mời thầu: IB2600143440). Tại phiên thầu này, mặc dù cũng xảy ra hiện tượng vắng bóng nhà thầu cạnh tranh khi chỉ có duy nhất một mình Công ty TNHH Thương mại N.T.P độc diễn nộp hồ sơ, nhưng ban lãnh đạo đơn vị cấp nước Long An đã không lựa chọn giải pháp phê duyệt duyệt thầu một cách dễ dàng, máy móc.

Ngược lại, bằng việc áp dụng triệt để các công cụ pháp lý và nêu cao tinh thần thực hành tiết kiệm, chủ đầu tư tại Long An đã bước vào giai đoạn thương thảo hợp đồng với một thái độ vô cùng quyết liệt. Kết quả của quá trình đàm phán sâu sát này đã giúp kéo giảm mạnh mẽ mức giá dự thầu ban đầu của doanh nghiệp từ 4.873.176.000 đồng xuống mức giá trúng thầu chính thức là 4.848.612.480 đồng. Đối chiếu trực tiếp với giá dự toán gói thầu là 5.173.570.440 đồng, phiên đấu thầu đã mang lại tỷ lệ tiết kiệm đạt mức tốt là 6,28%, giữ lại cho nguồn vốn doanh nghiệp số tiền chênh lệch đáng kể. Điều này minh chứng một chân lý khách quan: Dù chỉ có một nhà thầu tham gia, hiệu quả kinh tế vẫn hoàn toàn có thể đạt mốc cao nếu người đứng đầu đơn vị quyết tâm thực hiện đúng trách nhiệm quản lý dòng tiền.

Ở chiều ngược lại, cái nhìn khắt khe của dư luận hoàn toàn có quyền đặt ra tại các gói thầu mà Công ty TNHH Thương mại N.T.P góp mặt tại CTCP Cấp nước Bà Rịa - Vũng Tàu hay CTCP Cấp thoát nước Bến Tre. Khi các quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu được đưa ra với những tỷ lệ tiết kiệm ở mức siêu thấp hoặc rất thấp, lần lượt lùi về mốc 1,39% và 0,61%, câu hỏi về vai trò hậu kiểm giá, năng lực rà soát và trách nhiệm giải trình của Tổng Giám đốc Nguyễn Lương Điền (Cấp nước Bà Rịa - Vũng Tàu) hay Chủ tịch Trần Hùng (Cấp thoát nước Bến Tre) cần phải được nhìn nhận một cách nghiêm túc. Tại sao cùng một đối tác cung cấp hàng hóa, cùng một bối cảnh thị trường năm 2026, nhưng hiệu quả tối ưu hóa dòng vốn tại các đơn vị này lại có sự chênh lệch nhỏ giọt xa so với kết quả đạt được tại Long An?

Hành lang pháp lý mới siết chặt trách nhiệm người đứng đầu

Thực tế quản lý dòng vốn mua sắm công ích hiện nay không cho phép các chủ đầu tư lơ là khâu hiệu quả kinh tế. Ngày 03/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu. Tiếp đó, ngày 05/5/2026, Bộ Tài chính ban hành Công văn số 5557/BTC-QLĐT hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư năm 2026. Các văn bản mang tính định hướng chiến lược này đều quán triệt sâu sắc nhiệm vụ thượng tôn pháp luật, yêu cầu người đứng đầu cơ quan, tổ chức phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính hiệu quả của dòng vốn thuộc phạm vi quản lý. Nhà nước khích lệ, biểu dương các trường hợp làm tốt, thương thảo đạt tỷ lệ tiết kiệm cao; đồng thời yêu cầu đưa vào diện hậu kiểm, thanh tra nghiêm ngặt các gói thầu rộng rãi nhưng hiệu quả kinh tế mang lại quá thấp, có biểu hiện duyệt thầu bám sát nút giá trần dự toán mà không qua khâu khảo sát lại giá thị trường.

Phân tích sâu sắc về ranh giới trách nhiệm quản lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương thẳng thắn chia sẻ quan điểm: "Theo các quy định mới của Luật Đấu thầu hiện hành và tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg, vai trò của người đứng đầu chủ đầu tư không dừng lại ở việc ký phê duyệt dựa trên các tờ trình đạt chuẩn thủ tục hành chính của tổ chuyên gia. Khi một gói thầu có quy mô lớn nhưng kết quả thu về tỷ lệ tiết kiệm chưa đầy 1%, đó là một tín hiệu cảnh báo về mặt kinh tế. Người đứng đầu bắt buộc phải thực hiện trách nhiệm giải trình trước cổ đông và cơ quan quản lý nhà nước về việc: Khâu khảo sát giá đầu vào để lập dự toán đã thực sự sát với thực tế chưa? Tại sao đấu thầu rộng rãi lại không thu hút được sự tham gia của các thương hiệu khác? Để bảo vệ tính lành mạnh của thị trường, các cơ quan thanh tra chuyên ngành và Kiểm toán Nhà nước cần tăng cường rà soát các gói thầu sát giá này, quy trách nhiệm trực diện đối với những vị trí lãnh đạo thiếu sâu sát, phê duyệt dòng vốn mua sắm một cách lỏng lẻo, gây lãng phí nguồn lực đầu tư của doanh nghiệp".

Đã đến lúc công tác đấu thầu mua sắm vật tư ngành nước cần phải bước ra khỏi tư duy "đúng quy trình hành chính" để hướng tới mục tiêu cao hơn: Hiệu quả kinh tế thực chất và trách nhiệm giải trình đanh thép của người đứng đầu. Đó mới là cái đích cuối cùng của một môi trường đầu tư minh bạch, thượng tôn pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

​