Sinh vật cổ xưa kỳ dị là ân nhân cứu mạng hàng triệu người trên thế giới

Merostomata — thường được biết đến qua các loài sam biển hay cua móng ngựa — là một trong những nhóm động vật cổ đại kỳ lạ nhất còn tồn tại đến ngày nay. Dù có tên gọi chứa chữ “cua”, sam biển thực ra không phải cua mà có họ hàng gần với nhện và bọ cạp hơn là các loài giáp xác quen thuộc.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Điều khiến sam biển gây kinh ngạc là chúng gần như không thay đổi nhiều trong hơn 400 triệu năm tiến hóa. Nghĩa là tổ tiên của chúng đã tồn tại từ rất lâu trước thời đại khủng long. Vì vậy, sam biển thường được gọi là “hóa thạch sống” — những sinh vật hiện đại nhưng vẫn mang hình dáng gần giống tổ tiên tiền sử.

Ảnh: opcf.org

Cơ thể sam biển trông như một cỗ máy sinh học cổ đại. Phần mai cứng cong hình móng ngựa che phủ gần như toàn bộ cơ thể, phía sau kéo dài thành chiếc đuôi nhọn gọi là telson. Dù trông đáng sợ, chiếc đuôi này không dùng để tấn công mà chủ yếu giúp sam lật mình khi bị sóng đánh ngửa. Mặt dưới của chúng là hàng loạt chân nhỏ hoạt động liên tục như bộ máy cơ khí tí hon.

Các loài sam biển hiện đại chủ yếu sống ở vùng ven biển thuộc châu Á và Bắc Mỹ. Những đêm triều cường mùa sinh sản, hàng nghìn con sam bò lên bãi cát để đẻ trứng, tạo nên cảnh tượng gần như thời tiền sử. Trứng của chúng là nguồn thức ăn cực kỳ quan trọng cho nhiều loài chim di cư đường dài.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Một trong những điều nổi tiếng nhất về sam biển là máu của chúng. Máu sam chứa đồng thay vì sắt nên mang màu xanh lam kỳ lạ. Quan trọng hơn, tế bào máu của sam biển phản ứng cực mạnh với độc tố vi khuẩn. Nhờ đặc tính này, ngành y học đã sử dụng chất chiết từ máu sam để kiểm tra độ vô trùng của vaccine, thuốc tiêm và thiết bị y tế suốt nhiều thập kỷ. Có thể nói hàng triệu người từng được bảo vệ gián tiếp nhờ những sinh vật cổ đại này.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc của con người cũng khiến sam biển gặp nguy hiểm. Việc khai thác quá mức để lấy máu, cùng với mất môi trường sống ven biển, đang làm nhiều quần thể suy giảm. Dù phần lớn sam được thả lại biển sau khi lấy máu, tỷ lệ chết vẫn đáng kể.

Ngoài đời thực, sam biển mang vẻ đẹp rất lạ lùng: vừa giống sinh vật ngoài hành tinh, vừa giống cỗ máy cổ đại bò dưới biển. Nhìn chúng di chuyển chậm rãi trên cát, nhiều người có cảm giác như đang chứng kiến một mảnh quá khứ tiền sử vẫn còn sống sót tới tận hôm nay.