Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, việc thất thoát cơ hội tối ưu hóa ngân sách nhà nước thông qua các gói thầu thiếu vắng cạnh tranh không chỉ đơn thuần là hệ quả của yếu tố thị trường, mà còn là thước đo phản ánh trực tiếp năng lực, trách nhiệm của các đơn vị tư vấn đấu thầu và đặc biệt là người đứng đầu cơ quan Chủ đầu tư. Tại Gói thầu số 01: Thi công xây dựng công trình thuộc dự án Hoàn thiện cơ sở hạ tầng Chợ Phú Sơn (xã Phú Sơn Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng), kịch bản Công ty TNHH Xây dựng Công trình 268 Lâm Đồng "một mình một ngựa" trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm 1,65% đã bộc lộ những khoảng trống cần được làm rõ trong công tác thẩm định, đánh giá và phê duyệt hồ sơ.

Khoảng trống thẩm định của tư vấn Hoàng Đăng Lâm Đồng

Trong quy trình quản lý đấu thầu hiện đại, Đơn vị tư vấn đấu thầu đóng vai trò như một "người gác đền", chịu trách nhiệm độc lập trong việc lập Hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và đánh giá Hồ sơ dự thầu (E-HSDT) một cách khách quan, công bằng, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Tại gói thầu hạ tầng Chợ Phú Sơn, Công ty TNHH Hoàng Đăng Lâm Đồng được Chủ đầu tư tin tưởng "chọn mặt gửi vàng" để thực hiện các nghiệp vụ then chốt này.

Theo tài liệu trích xuất, tại Báo cáo đánh giá E-HSDT số 08/BCĐG-HĐLĐ lập ngày 10/05/2026, Tổ chuyên gia của Công ty TNHH Hoàng Đăng Lâm Đồng (do ông Nguyễn Hữu Hoàng làm Tổ trưởng) đã tiến hành đánh giá và trực tiếp kiến nghị Chủ đầu tư phê duyệt kết quả trúng thầu cho Công ty TNHH Xây dựng Công trình 268 Lâm Đồng.

Điểm đáng chú ý nằm ở những nhận định mang tính khuôn mẫu trong hồ sơ đánh giá. Đơn vị tư vấn này khẳng định quá trình lựa chọn nhà thầu diễn ra bình thường, hồ sơ dự thầu hợp lệ, đạt toàn bộ các tiêu chuẩn về kỹ thuật và năng lực kinh nghiệm. Hơn thế nữa, dù thực tế cuộc thầu hoàn toàn triệt tiêu tính đối kháng về giá (chỉ có duy nhất 01 nhà thầu nộp hồ sơ), Tổ chuyên gia vẫn đưa ra kết luận chính thức trình Chủ đầu tư rằng quá trình lựa chọn nhà thầu đã "Đảm bảo cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế". Đồng thời, đơn vị tư vấn cũng báo cáo không có bất kỳ nội dung nào trong E-HSMT làm hạn chế sự tham dự của các nhà thầu khác.

Nghịch lý này đặt ra một bài toán về logic thực tiễn: Làm thế nào một gói thầu xây lắp hạ tầng phổ thông trị giá hơn 2,2 tỷ đồng, được tổ chức mời thầu rộng rãi công khai trên mạng quốc gia, lại được Tổ chuyên gia dán nhãn "đảm bảo cạnh tranh", khi thực tế thị trường đã quay lưng và bỏ mặc cho một nhà thầu duy nhất "độc diễn" với mức giá trúng thầu sát nút 2.182.836.729 đồng? Sự vắng bóng của các doanh nghiệp xây lắp khác trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng phản ánh khả năng E-HSMT đã thất bại trong việc thu hút đối thủ, hoặc nguy hiểm hơn, có thể chứa đựng những tiêu chí rào cản kỹ thuật làm nản lòng thị trường. Dấu hỏi lớn cần được đặt ra về tính cẩn trọng, thực chất và trách nhiệm của tư vấn Hoàng Đăng Lâm Đồng khi bỏ qua hiện tượng bất thường này trong báo cáo đánh giá của mình.

Trách nhiệm giải trình của Người đứng đầu Chủ đầu tư

Hệ thống pháp luật về đấu thầu quy định rất rõ, mọi quyết định từ khâu lập hồ sơ đến khi phê duyệt kết quả, trách nhiệm cao nhất và cuối cùng luôn thuộc về Người đứng đầu cơ quan Chủ đầu tư. Tại gói thầu Chợ Phú Sơn, bà Nguyễn Thị Thơm, với chức vụ Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phú Sơn Lâm Hà, là người trực tiếp ký Quyết định số 29/QĐ-TTDVTH ngày 13/05/2026 phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu.

Trong bối cảnh toàn quốc đã sáp nhập và tinh gọn bộ máy hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (Cấp Tỉnh và Cấp Xã) theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, quyền tự quyết định mua sắm của các địa phương cấp xã được giao quyền tự chủ tối đa. Đi kèm với quyền hạn lớn là yêu cầu khắt khe về trách nhiệm giải trình. Việc phê duyệt một gói thầu đầu tư công mà tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt 1,65% (tương đương việc ngân sách nhà nước chỉ giữ lại được hơn 36,5 triệu đồng cho một dự án hơn 2,2 tỷ đồng) khiến dư luận có quyền băn khoăn về năng lực quản trị nguồn vốn của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phú Sơn Lâm Hà.

Người đứng đầu Chủ đầu tư cần có trách nhiệm giải trình minh bạch trước cơ quan quản lý cấp trên: Liệu E-HSMT có thực sự được rà soát độc lập nhằm mở rộng cơ hội cho mọi nhà thầu, hay Chủ đầu tư đã phó mặc hoàn toàn "sinh sát" cho đơn vị tư vấn, dẫn đến một kịch bản đấu thầu mang tính hình thức, khép kín và thiếu vắng cạnh tranh?

Kích hoạt kỷ cương: Cần rọi "đèn pha" hậu kiểm

Dưới lăng kính pháp lý, sự chênh lệch hiệu quả kinh tế sâu sắc giữa các gói thầu có tính đối kháng sòng phẳng (như gói thầu tại xã Tân Hội đạt tỷ lệ tiết kiệm 7,65%) và các gói thầu lâm vào thế "độc diễn" (như gói thầu Chợ Phú Sơn chỉ đạt 1,65%) không đơn thuần là sự ngẫu nhiên của thị trường. Đây chính là cơ sở thực tế và là chỉ báo rủi ro quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền tiến hành thanh tra, kiểm tra chuyên đề nhằm bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật đấu thầu.

Bình luận sâu hơn về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thị Hương phân tích: "Căn cứ theo hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là tinh thần chỉ đạo quyết liệt tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ, những gói thầu tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng thường xuyên rơi vào cảnh chỉ có duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, đi kèm với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách tiệm cận mức tối thiểu (dưới mức kỳ vọng thông thường) là những trường hợp được xếp vào nhóm có chỉ số rủi ro cao về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu tại địa phương — cụ thể là Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Lâm Đồng hoặc Sở Tài chính trong phạm vi chức năng nhiệm vụ — hoàn toàn có đầy đủ cơ sở pháp lý và thẩm quyền để kích hoạt các đoàn hậu kiểm đột xuất.

Trọng tâm của công tác hậu kiểm lúc này cần tập trung rà soát và trích xuất lại toàn bộ nội dung Hồ sơ mời thầu (E-HSMT) của gói thầu Chợ Phú Sơn do Công ty TNHH Hoàng Đăng Lâm Đồng thực hiện tư vấn lập. Việc rà soát phải bóc tách kỹ lưỡng xem có sự hiện diện của các 'tiêu chí kỹ thuật ngầm', các yêu cầu bất hợp lý về nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công hoặc năng lực kinh nghiệm được thiết kế có chủ đích nhằm 'đo ni đóng giày' cho một nhà thầu quen thuộc hay không. Nếu phát hiện bất kỳ rào cản nào trái với quy định nghiêm cấm tại Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và hướng dẫn chi tiết của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, cả Chủ đầu tư và đơn vị tư vấn đấu thầu sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm nghiêm khắc trước pháp luật, bao gồm các chế tài phạt hợp đồng, thu hồi chứng chỉ hành nghề thầu và cấm tham gia hoạt động đấu thầu theo quy định."

Câu chuyện "một mình một ngựa" trúng thầu sát nút tại dự án hạ tầng Chợ Phú Sơn không chỉ là bài học đắt giá về công tác lập và thẩm định hồ sơ mời thầu, mà còn là hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ về việc nâng cao vai trò, trách nhiệm kiểm soát độc lập của chủ đầu tư. Chủ đầu tư tuyệt đối không được lựa chọn giải pháp "khoán trắng" toàn bộ quy trình chấm thầu cho các đơn vị tư vấn để rồi dễ dàng phê duyệt các báo cáo đánh giá mang tính hình thức, thiếu thực chất.

Trong bối cảnh toàn tỉnh Lâm Đồng đang triệt để tinh gọn bộ máy hành chính theo Nghị quyết số 1671/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, việc siết chặt kỷ cương tài khóa ở cấp cơ sở là nhiệm vụ sống còn để bảo vệ từng đồng vốn ngân sách của nhà nước. Chỉ có việc kích hoạt đồng bộ các biện pháp hậu kiểm nghiêm khắc, minh bạch và "rọi đèn pha" pháp lý vào những điểm mờ trong đấu thầu mới là giải pháp căn cơ nhất để chấn chỉnh các dấu hiệu bất thường, kiến tạo một môi trường cạnh tranh thực chất và lành mạnh trên địa bàn

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.