Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, hoạt động đầu tư công và quản lý ngân sách nhà nước tại các địa phương đang đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ từ dư luận xã hội, đặc biệt trong bối cảnh hành chính mới tinh gọn chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã. Việc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế trong công tác đấu thầu được xem là thước đo quan trọng cho trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Tuy nhiên, qua rà soát các hồ sơ đấu thầu công khai thời gian qua, một vệt dữ liệu đáng chú ý xuất hiện tại địa bàn TP HCM liên quan đến hoạt động của Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam, khi nhà thầu này liên tục được lựa chọn tại các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp, đi kèm những hiện tượng loại bỏ đối thủ cạnh tranh bằng tiêu chí kỹ thuật chi tiết.

Dấu hỏi lớn nhất hiện đang tập trung vào một gói thầu xây lắp công sở có giá trị hàng tỷ đồng tại địa bàn phường Tam Bình, TP HCM. Đây là dự án thu hút sự tham gia cạnh tranh của nhiều doanh nghiệp xây dựng, nhưng kết quả chung cuộc lại khiến dư luận không khỏi băn khoăn về quy trình thẩm định hồ sơ và mục tiêu tối ưu hóa dòng vốn ngân sách.

Bức tranh tiết kiệm nhỏ giọt tại dự án hơn 3,1 tỷ đồng

Dữ liệu công khai trên Mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, dự án Nâng cấp, cải tạo trụ sở Đảng ủy - UBND phường Tam Bình được triển khai nhằm nâng cao điều kiện làm việc và đồng bộ hạ tầng hành chính tại địa phương. Trong đó, Gói thầu số 3: Xây lắp + thiết bị (Mã số TBMT: IB2600075609) là hạng mục cốt lõi của toàn bộ dự án. Mức giá dự toán của gói thầu này được phê duyệt ở mức 3.171.402.429 đồng.

Vào ngày 25/03/2026, ông Nguyễn Minh Điền, Chủ tịch UBND phường Tam Bình đã ký Quyết định số 701/QĐ-UBND về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu nêu trên. Theo quyết định này, đơn vị được chọn trúng thầu là Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam với mức giá trúng thầu được công bố là 3.138.827.854 đồng.

Khi thực hiện phép tính kiểm chứng, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách mà gói thầu này mang lại chỉ đạt con số vỏn vẹn 1,03%. Ngân sách nhà nước đối với một gói thầu xây lắp quy mô hơn 3,1 tỷ đồng chỉ tiết giảm được hơn 32 triệu đồng. Trong điều kiện đấu thầu rộng rãi, con số này lập tức tạo ra điểm mờ cần phân tích, bởi thông thường các gói thầu xây lắp có nhiều đơn vị tham gia sẽ có biên độ giảm giá sâu hơn để gia tăng tính cạnh tranh về tài chính.

Gạt nhà thầu giá thấp bằng tiêu chí định tính

Sự hoài nghi về tính hiệu quả kinh tế của gói thầu càng tăng lên khi đi sâu phân tích biên bản mở thầu và báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu. Trên thực tế, gói thầu này ghi nhận sự cạnh tranh khá quyết liệt khi có tổng cộng 3 đơn vị nộp hồ sơ, bao gồm: Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam, Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Nguyễn Lợi và Công ty TNHH Xây dựng Nhật Quang Minh.

Trong số các đối thủ tham gia, Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Nguyễn Lợi đã đưa ra một phương án tài chính cực kỳ tối ưu. Cụ thể, Công ty Nguyễn Lợi bỏ giá dự thầu chỉ ở mức 2.968.598.957 đồng. So sánh trực diện với mức giá trúng thầu của Công ty Chí Nam, giá của Công ty Nguyễn Lợi đưa ra thấp hơn tới 170.228.897 đồng. Đối thủ còn lại là Công ty TNHH Xây dựng Nhật Quang Minh cũng tham gia với mức giá 3.153.925.307 đồng nhưng đã trượt thầu do không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Với mức giá rẻ hơn 170 triệu đồng, về mặt lý thuyết, phương án của Công ty Nguyễn Lợi là một khoản giảm trừ rất có lợi cho tài sản công. Tuy nhiên, báo cáo đánh giá hồ sơ của đơn vị tư vấn chấm thầu đã gạch tên nhà thầu này ngay từ bước đánh giá kỹ thuật. Lý do loại bỏ được ghi nhận bao gồm: Nhà thầu không thuyết minh chi tiết biện pháp thi công lợp mái tole, thiếu thông tin về nguồn cung cấp cụ thể cho vật tư camera wifi, và thiếu hạng mục sơn dầu giả đá trong bảng giải trình kỹ thuật chi tiết.

Việc loại một nhà thầu chào giá thấp hơn tới 170 triệu đồng vì các lỗi mang tính chất định tính, thiếu sót diễn giải chi tiết kỹ thuật nhỏ nhặt đã bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng trong khâu thẩm định. Nhiều ý kiến chuyên môn cho rằng, các tiêu chí này hoàn toàn có thể được làm rõ thông qua bước thương thảo hoặc yêu cầu bổ sung giải trình theo quy định, thay vì dùng làm rào cản nghiêm ngặt để loại bỏ ngay lập tức cơ hội tối ưu ngân sách của nhà nước.

Điểm nghẽn thông tin và góc nhìn pháp lý

Bình luận dưới góc độ pháp lý chuyên sâu về hiện trạng này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: Mục tiêu tối thượng của công tác đấu thầu được quy định rất rõ trong hệ thống luật là phải đạt được sự kết hợp hài hòa giữa tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Khi một nhà thầu đưa ra mức giá giảm sâu cho một gói thầu quy mô nhỏ mà bị loại bởi các lỗi kỹ thuật không thuộc nhóm vi phạm năng lực cốt lõi hay tính chất bất khả thi, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn chấm thầu cần phải có cơ sở vững chắc chứng minh rằng những thiếu sót kỹ thuật đó thực sự ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết cấu công trình. Nếu các tiêu chí kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu được cài cắm quá chi tiết, nó sẽ tạo thành hàng rào cản trở sự tham gia cạnh tranh bình đẳng, đi ngược lại tinh thần bảo vệ quyền lợi ngân sách.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề rào cản kỹ thuật, một dấu hiệu bất thường nghiêm trọng khác cần được các cơ quan chức năng làm rõ tại dự án này chính là sự chậm trễ trong khâu công khai thông tin. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 701/QĐ-UBND đã được Chủ tịch UBND phường Tam Bình ký ban hành từ ngày 25/03/2026. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu lịch sử trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận thông tin này bị găm giữ, kéo dài đến tận ngày 08/06/2026 mới chính thức được đăng tải công khai.

Sự chậm trễ lên tới 75 ngày này đã vượt xa giới hạn cho phép của pháp luật, tạo ra khoảng tối thông tin cực kỳ lớn. Khoảng độ trễ này làm lu mờ tính công khai, minh bạch, cản trở quyền kiến nghị chính đáng của các nhà thầu trượt thầu. Dư luận có quyền đặt dấu hỏi về động cơ phía sau việc chậm trễ công bố một quyết định sử dụng ngân sách nhà nước và trách nhiệm kiểm tra, giám sát của người đứng đầu Chủ đầu tư ở đâu khi để xảy ra tình trạng này?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Giải mã mạng lưới tư vấn chấm thầu cho Công ty Chí Nam tại TP HCM