Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, phía sau những gói thầu có tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối và sát giá của Công ty TNHH MTV Thọ Xuân (Công ty Thọ Xuân) tại địa bàn phường Minh Hưng, Thành phố Đồng Nai là sự xuất hiện đồng hành của một nhóm đơn vị tư vấn và chấm thầu quen thuộc. Việc các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương liên tục phê duyệt những gói thầu chỉ định với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách danh nghĩa, kết hợp với sự trùng lặp có hệ thống về nhân sự chấm thầu giữa các pháp nhân tư vấn độc lập, đang đặt ra những nghi vấn lớn về tính khách quan theo quy định của pháp luật đấu thầu.

Dấu hiệu phê duyệt song hành hai gói thầu trong cùng một ngày

Bước vào năm 2026, trong bối cảnh đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công để hoàn thiện hạ tầng khi Đồng Nai chuyển mình thành Thành phố trực thuộc Trung ương, hàng loạt dự án đã được giao về cho các đơn vị hành chính cấp cơ sở. Tuy nhiên, việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu tại một số chủ đầu tư lại bộc lộ những điểm đáng lưu tâm về mặt nghiệp vụ và hiệu quả quản lý dự án.

Dữ liệu đấu thầu chi tiết cho thấy, chỉ trong cùng một ngày 07/01/2026, ông Tô Duy Cầm với tư cách là Phó Chánh văn phòng HĐND và UBND phường Minh Hưng đã liên tiếp đặt bút ký phê duyệt giao trực tiếp cho Công ty Thọ Xuân hai gói thầu chỉ định thầu rút gọn thi công xây dựng. Đáng chú ý, diễn biến thời gian phê duyệt kết quả thầu diễn ra vô cùng nhanh chóng: Gói thầu thứ nhất có giá trị 802.869.124 đồng được ký phê duyệt vào lúc 16 giờ 38 phút; ngay sau đó, vào lúc 17 giờ 23 phút (chỉ cách nhau 45 phút), gói thầu thứ hai trị giá 599.425.472 đồng tiếp tục được ký phê duyệt giao cho chính doanh nghiệp này.

Về mặt pháp lý, nếu cộng gộp cả hai gói thầu này, tổng giá trị thực tế chỉ đạt 1.402.294.596 đồng. Đối chiếu với Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, hạn mức áp dụng chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc dự toán mua sắm là dưới 2 tỷ đồng. Như vậy, ngay cả khi chủ đầu tư gộp chung hai hạng mục này thành một gói thầu thống nhất trị giá hơn 1,4 tỷ đồng, dự án vẫn hoàn toàn nằm dưới hạn mức quy định và đủ điều kiện để áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn một cách hợp pháp mà không bắt buộc phải tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng.

Do đó, việc phê duyệt song hành hai gói thầu xây lắp quy mô nhỏ liền kề nhau về mặt thời gian cho cùng một nhà thầu trên cùng một địa bàn quản lý tuy không phải là hành vi chia nhỏ để lách hạn mức nhằm né tránh đấu thầu rộng rãi, nhưng phương thức phân tách này vẫn đặt ra những câu hỏi lớn về tính hợp lý trong việc tối ưu hóa chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn lập hồ sơ, cũng như trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư trong việc phân chia gói thầu một cách khoa học, hiệu quả theo đúng tinh thần của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15.

Lằn ranh tiết kiệm trong chỉ định thầu và những khoảng mờ trách nhiệm

Hiệu quả kinh tế mang lại từ các gói thầu chỉ định rút gọn mà Công ty TNHH Một thành viên Thọ Xuân thực hiện trong thời gian qua là một bài toán cần lời giải đáp thỏa đáng từ các cơ quan hữu trách tại Thành phố Đồng Nai. Đối với hình thức chỉ định thầu xây lắp, pháp luật hiện hành quy định rất rõ ràng về nghĩa vụ kiểm soát giá hợp đồng nhưng có sự phân hóa chặt chẽ theo từng nhóm trường hợp cụ thể để bảo đảm tính khả thi trong thực tế thực hiện.

Cụ thể, đối chiếu với Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn sát sườn tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính, cơ chế tiết kiệm trong chỉ định thầu xây lắp được chia thành hai nhóm pháp lý rõ rệt:

Nhóm bắt buộc tiết kiệm tối thiểu 5%: Áp dụng nghiêm ngặt đối với các gói thầu xây lắp thuộc trường hợp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (tức là gói thầu xây lắp có quy mô, tính chất tương tự với gói thầu trước đó đã tổ chức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế mà nhà thầu đã thực hiện đáp ứng tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả trong thời gian 05 năm). Đối với nhóm này, chủ đầu tư và nhà thầu bắt buộc phải thương thảo về giá để bảo đảm tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu đạt 5% so với giá gói thầu được duyệt.

Nhóm thương thảo mức tiết kiệm phù hợp: Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác quy định tại Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (bao gồm các gói thầu xây lắp nằm dưới hạn mức 2 tỷ đồng thuộc dự toán mua sắm hoặc dưới 5 tỷ đồng thuộc dự án đầu tư), pháp luật không áp đặt mức sàn cứng 5%. Thay vào đó, Mục 1b Công văn số 5557/BTC-QLĐT yêu cầu: "Chủ đầu tư chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi để nhà thầu có thể bố trí, huy động nguồn lực" nhưng vẫn phải đảm bảo tối ưu hóa giá đề nghị trúng thầu, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho ngân sách nhà nước.

Thế nhưng, bức tranh thực tế tại các dự án của nhà thầu Thọ Xuân lại thể hiện sự lệch pha đáng kể so với cả hai yêu cầu pháp lý nêu trên. Tỷ lệ giá trúng thầu so với giá dự toán tại các chủ đầu tư chỉ định thầu cho Công ty Thọ Xuân luôn neo ở mức cao kịch trần. Tại UBND xã Nha Bích và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Minh Hưng, giá trúng thầu đạt tỷ lệ chính xác 100% so với giá dự toán. Tại Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Tân Khai, giá trúng thầu gói thầu sửa chữa cống ngang đường đạt 1.821.000.000 đồng trên dự toán 1.821.000.000 đồng, tức là tỷ lệ tiết kiệm ngân sách tiếp tục dừng lại ở con số 0%.

Mặc dù các gói thầu chỉ định rút gọn kể trên đa phần là các gói thầu xây lắp quy mô nhỏ dưới hạn mức (ví dụ hai gói thầu giao thầu trực tiếp cho Thọ Xuân trong cùng ngày 07/01/2026 tại phường Minh Hưng có giá trị lần lượt là 802.869.124 đồng và 599.425.472 đồng, tổng cộng gộp lại chỉ đạt 1.402.294.596 đồng - hoàn toàn nằm dưới hạn mức chỉ định thầu xây lắp 2 tỷ đồng của dự toán mua sắm theo Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP), việc chủ đầu tư phê duyệt kết quả trúng thầu với tỷ lệ giảm giá chính xác bằng 0% cho thấy khâu thương thảo hợp đồng dường như đã bị "bỏ quên". Việc ký hợp đồng nguyên giá mà không giảm được dù chỉ một đồng cho ngân sách nhà nước đã trực tiếp đi ngược lại nghĩa vụ "chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả" được quy định tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Công văn số 5557/BTC-QLĐT.

Bình luận về những thông số tài chính này, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Pháp luật về lựa chọn nhà thầu quy định rất linh hoạt để bảo đảm tính khả thi cho các gói thầu quy mô nhỏ, không áp mức sàn tiết kiệm 5% cứng nhắc cho toàn bộ các trường hợp chỉ định thầu thông thường. Tuy nhiên, việc tạo hành lang thông thoáng không đồng nghĩa với việc cho phép chủ đầu tư ký hợp đồng trọn gói bằng đúng 100% giá dự toán một cách dễ dãi. Sự xuất hiện liên tục của các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm 0% là chỉ dấu cho thấy khâu thương thảo giá hợp đồng của chủ đầu tư đang bị xem nhẹ, có dấu hiệu thực hiện mang tính hình thức. Theo tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan thanh tra cần yêu cầu chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ giải trình, cung cấp biên bản thương thảo gốc để làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng dòng vốn đầu tư công tại địa phương".

Lộ diện mạng lưới tư vấn chấm thầu "đá chéo sân"

Góp phần tạo nên bảng thành tích đấu thầu bách chiến bách thắng của Công ty Thọ Xuân không thể không nhắc đến vai trò của các tổ chức tư vấn đấu thầu. Việc chủ đầu tư giao phó công tác lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu cho các đơn vị tư vấn là nghiệp vụ bình thường. Tuy nhiên, quá trình rà soát báo cáo đánh giá E-HSDT của các dự án lớn trong tháng 06/2026 tại Thành phố Đồng Nai lại bóc tách ra một mạng lưới nhân sự tư vấn hoạt động "đá chéo sân" đầy bất thường.

Dữ liệu thể hiện, chuyên gia đấu thầu Lê Thị Thu Uyên, người sở hữu Chứng chỉ hành nghề số NT01.13.3522, đã xuất hiện liên tục dưới danh nghĩa của hai pháp nhân tư vấn hoàn toàn khác nhau để trực tiếp chấm điểm đạt cho Công ty Thọ Xuân chỉ trong vòng 13 ngày. Cụ thể, từ ngày 11/06/2026 đến ngày 12/06/2026, chuyên gia Lê Thị Thu Uyên đóng vai trò là Tổ trưởng Tổ chuyên gia của Công ty TNHH Tư vấn đấu thầu E Bidding. Dưới sự chủ trì này, Tổ chuyên gia đã chấm đạt tuyệt đối cho Công ty Thọ Xuân tại Gói thầu Đường Điểu Ong Ngõ 987 trị giá hơn 3,1 tỷ đồng, một gói thầu mà doanh nghiệp này "một mình một ngựa" tham gia.

Chỉ ít ngày sau đó, từ ngày 20/06/2026 đến ngày 24/06/2026, chuyên gia Lê Thị Thu Uyên lại bất ngờ xuất hiện với tư cách là Thành viên Tổ chuyên gia của một công ty tư vấn khác là Công ty TNHH MTV Tư vấn xây dựng Sơn Tây. Tại đây, cùng với ông Lê Bảo Toàn giữ vai trò Tổ trưởng, nhóm chuyên gia này tiếp tục đánh giá và chấm đạt cho Liên danh Thọ Xuân và Lam Cường tại hai dự án giao thông trọng điểm do Văn phòng HĐND và UBND phường Minh Hưng làm chủ đầu tư: Gói thầu đường số 37 trị giá 21,6 tỷ đồng và Gói thầu đường số 42 trị giá 25,4 tỷ đồng.

Đỉnh điểm của sự bất thường nằm ở việc chính tổ chuyên gia gồm ông Lê Bảo Toàn và bà Lê Thị Thu Uyên tại Gói thầu đường số 42 đã ký báo cáo đánh giá kỹ thuật, thẳng tay kết luận đối thủ trực tiếp là Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Thương mại Trần Nguyễn không đáp ứng năng lực kinh nghiệm. Quyết định loại bỏ đối thủ sòng phẳng này đã trực tiếp dọn đường cho liên danh của Công ty Thọ Xuân trúng thầu sát nút với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách là 2,6%. Việc một nhân sự liên tục "biến hóa" vai trò giữa các công ty tư vấn để chấm thầu cho cùng một doanh nghiệp thi công là dấu hiệu vi phạm tính độc lập, khách quan và minh bạch được quy định tại Khoản 2 Điều 19 và Điều 21 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Những chuỗi sự kiện bất thường diễn ra liên tục tại các chủ đầu tư cấp cơ sở tại Thành phố Đồng Nai từ việc có dấu hiệu chia nhỏ gói thầu, tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt đến sự nhập nhằng của mạng lưới tư vấn không thể coi là ngẫu nhiên. Trách nhiệm của những người đứng đầu cơ quan phê duyệt và bài học về công tác giám sát đầu tư công sẽ được mổ xẻ chi tiết trong kỳ cuối.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý đấu thầu cấp cơ sở tại Thành phố Đồng Nai