Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, thời gian qua, Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường Phú Lâm, TP HCM được giao làm chủ đầu tư nhiều dự án nâng cấp, cải tạo hạ tầng giao thông trên địa bàn. Với tổng nguồn vốn lên tới hàng chục tỷ đồng, mục đích của các dự án nhằm thay đổi diện mạo đô thị, nâng cao chất lượng đời sống cư dân.

Dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy bức tranh giải ngân bộc lộ dấu hiệu cần làm rõ khi tính cạnh tranh ở mức thấp, nhiều gói thầu ghi nhận hiện tượng một nhà thầu tham dự và trúng thầu bám sát dự toán.

Dòng vốn chục tỷ và hiện tượng một nhà thầu tham dự

Ghi nhận tại gói thầu Thi công xây lắp thuộc dự án Cải tạo khu vực sân phía trước và mặt đường số 1, 2, 3 xung quanh chợ Phú Lâm, Phường Phú Lâm. Mã số TBMT là IB2600228921. Biên bản mở thầu ngày 01/06/2026 thể hiện chỉ có duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu.

Việc vắng bóng đối thủ cạnh tranh giúp nhà thầu trúng thầu sát nút giá dự toán với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thấp, chỉ đạt 1,02% (giá trúng thầu là 16.941.652.540 đồng so với giá gói thầu 17.116.100.684 đồng). Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu ghi nhận thông tin cụ thể thuộc về Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng, do ông Phạm Nguyễn Trí Hòa - Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường Phú Lâm ký ban hành ngày 26/06/2026.

Hiện tượng tương tự tiếp tục xuất hiện tại dự án Nâng cấp cải tạo các tuyến đường, cụm hẻm trên địa bàn phường từ Khu phố 21 đến Khu phố 25, quy mô hơn 16 tỷ đồng. Mã số TBMT là IB2600229200. Tại thời điểm mở thầu ngày 01/06/2026, Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng tiếp tục là đơn vị duy nhất tham gia nộp hồ sơ.

Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chỉ đạt 1,41% với giá trúng thầu là 16.368.989.279 đồng so với giá trị dự toán gói thầu là 16.602.858.817 đồng. Kết quả này đã được ông Phạm Nguyễn Trí Hòa - Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường Phú Lâm ký duyệt phê duyệt ngày 15/06/2026.

Cùng ngày 15/06/2026, hai gói thầu hạ tầng giao thông khác có giá trị dự toán trên 16 tỷ đồng cũng được phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, tiếp tục ghi nhận sự góp mặt độc diễn duy nhất của Công ty Cổ phần Công trình Cầu phà Thành phố Hồ Chí Minh:

Tại dự án Nâng cấp cải tạo các tuyến đường, cụm hẻm trên địa bàn phường từ Khu phố 6 đến Khu phố 10, Mã số TBMT là IB2600236777. Chi tiết quyết định phê duyệt ghi nhận giá trúng thầu là 16.377.191.717 đồng so với giá dự toán gói thầu 16.437.805.821 đồng, mang lại tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp, chỉ đạt 0,37%. Quyết định phê duyệt kết quả được ông Phạm Nguyễn Trí Hòa - Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường Phú Lâm ký ban hành ngày 15/06/2026.

Tại dự án Nâng cấp cải tạo các tuyến đường, cụm hẻm trên địa bàn phường từ Khu phố 1 đến Khu phố 5, Mã số TBMT là IB2600236368. Chi tiết quyết định phê duyệt ghi nhận giá trúng thầu đạt 16.512.587.962 đồng so với giá dự toán gói thầu là 16.540.264.908 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thu về cho công quỹ chạm đáy đáng ngại, chỉ đạt 0,17%. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu này cũng được Trưởng phòng Phạm Nguyễn Trí Hòa ký ban hành ngày 15/06/2026.

Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và dấu hỏi minh bạch

Việc hàng loạt gói thầu hạ tầng quy mô lớn liên tục ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thấp dưới 1,7% (kéo tỷ lệ tiết kiệm lũy kế chung của toàn đơn vị xuống mức chỉ 1,41% trên tổng giá trị gói thầu hợp lệ 88.407.747.075 đồng) đang đặt ra bài toán lớn về hiệu quả tối ưu hóa ngân sách nhà nước trong đầu tư công.

Tinh thần chỉ đạo quyết liệt tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các cơ quan, đơn vị thực hiện nghiêm túc quy định pháp luật về đấu thầu, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng hạn chế cạnh tranh, đấu thầu hình thức hay khép kín.

Đồng thời, Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công năm 2026 cũng nhấn mạnh việc khuyến khích các nhà thầu áp dụng giải pháp công nghệ, chủ động giảm giá sâu trong quá trình thương thảo, hoàn thiện hợp đồng đối với trường hợp đấu thầu rộng rãi qua mạng.

Thị trường xây dựng tại TP HCM vốn luôn có tính cạnh tranh cao với số lượng lớn doanh nghiệp có năng lực tốt. Do đó, việc đại đa số các gói thầu hạ tầng chục tỷ đồng triển khai tại Phường Phú Lâm liên tục chỉ thu hút duy nhất 1 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu tại thời điểm đóng thầu (như gói thầu Chợ Phú Lâm, gói thầu cụm hẻm KP 21-25, gói thầu cụm hẻm KP 1-5, gói thầu cụm hẻm KP 6-10, gói thầu cụm hẻm KP 11-15, và gói thầu cụm hẻm KP 26-29) là diễn biến bất thường cần được phân tích và đưa vào diện giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu.

Dư luận hoàn toàn có cơ sở đặt dấu hỏi về việc Chủ đầu tư cùng các đơn vị tư vấn lập hồ sơ có thiết lập những điều kiện mang tính rào cản kỹ thuật hay lỗi hành chính trong hồ sơ mời thầu (E-HSMT) nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu độc lập khác hay không.

Hành vi lồng ghép, nêu điều kiện trong hồ sơ mời thầu nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng bị nghiêm cấm tuyệt đối theo quy định tại khoản 6 Điều 16 và khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15).

Nếu hồ sơ mời thầu chứa đựng các nội dung hạn chế cạnh tranh này, các điều khoản đó sẽ bị coi là vô hiệu và không phải là căn cứ để đánh giá hồ sơ dự thầu theo quy định pháp luật.

Góc nhìn chuyên gia pháp lý

Phân tích dữ liệu gói thầu dưới lăng kính pháp luật, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Theo khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15), mục tiêu cốt lõi và cao nhất của hoạt động đấu thầu là bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình.

Khi tỷ lệ giảm giá tiết kiệm ngân sách liên tục bám sát giá dự toán ở mức thấp (chỉ dao động từ 0,17% đến dưới 1,7%) và hiện tượng một nhà thầu tham dự lặp đi lặp lại có tính hệ thống dưới dạng độc diễn, đây chính là những chỉ báo đỏ cảnh báo về rủi ro hạn chế cạnh tranh, chưa bảo đảm tính công bằng, minh bạch cần được cơ quan chức năng đặc biệt lưu ý."

Luật sư Hương phân tích thêm: "Luật pháp hiện hành quy định rất rõ trách nhiệm giải trình toàn diện và trách nhiệm trực tiếp trước pháp luật của người đứng đầu cơ quan Chủ đầu tư đối với toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu và hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công.

Để siết chặt kỷ luật hành chính công vụ và ngăn ngừa việc đề xuất các cuộc thanh kiểm tra đột xuất một cách tùy tiện không đúng trình tự, Điều 131 và Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã thiết lập cơ chế giám sát thường xuyên hoạt động đấu thầu của cơ quan quản lý nhà nước thông qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Theo đó, đối với cơ quan Chủ đầu tư có nhiều gói thầu chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự hoặc trúng thầu sát giá dự toán, cơ quan quản lý chuyên ngành có trách nhiệm theo dõi và yêu cầu người đứng đầu Chủ đầu tư là Trưởng phòng Phạm Nguyễn Trí Hòa thực hiện nghiêm túc trách nhiệm giải trình công khai, cung cấp đầy đủ hồ sơ liên quan để chứng minh tính khách quan, vô tư của các tiêu chí kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu (E-HSMT).

Trường hợp kết quả rà soát từ công tác giám sát thường xuyên chứng minh có hành vi buông lỏng quản lý, dung túng cho việc móc ngoặc, dàn xếp thầu hoặc cố ý cài cắm các tiêu chí mang tính định hướng nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu khác theo Điều 16 Luật Đấu thầu, cơ quan chức năng sẽ tiến hành các biện pháp xử lý nghiêm trách nhiệm giải trình và trách nhiệm pháp lý của các cá nhân liên quan theo đúng quy định và tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ."

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2] Rào cản E-HSMT tại Phường Phú Lâm, TP HCM: Sân chơi riêng của liên danh quen?