Quan hệ giữa Việt Nam và Singapore là một trong những câu chuyện thành công tiêu biểu của ngoại giao Đông Nam Á hiện đại. Trong hơn nửa thế kỷ qua, hai quốc gia với quy mô và điều kiện phát triển khác biệt đã từng bước xây dựng lòng tin chính trị, mở rộng hợp tác kinh tế và trở thành những đối tác quan trọng của nhau trong khu vực. Đằng sau sự phát triển ấy là vai trò đặc biệt của các chuyến thăm cấp cao – những dấu mốc không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn định hình hướng đi chiến lược của quan hệ song phương qua từng thời kỳ.

Mức độ tin cậy chính trị ngày càng cao

Việt Nam và Singapore thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam vẫn chưa kết thúc, trong bối cảnh Đông Nam Á còn nhiều chia rẽ vì Chiến tranh Lạnh. Trong khoảng hai thập niên sau đó, quan hệ giữa hai nước phát triển khá thận trọng do khác biệt về bối cảnh chính trị và các vấn đề khu vực.

Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt chào xã giao Thủ tướng Ngô Tác Đống trong chuyến thăm Singapore năm 1991. Ảnh: Minh Đạo - TTXVN

Một trong những bước ngoặt quan trọng đầu tiên là chuyến thăm Singapore của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt từ ngày 30/10 đến ngày 1/11/1991. Đây là thời điểm Việt Nam đang đẩy mạnh công cuộc Đổi mới và tìm kiếm mô hình phát triển kinh tế phù hợp. Singapore khi ấy đã nổi lên như một “con rồng châu Á” với nền kinh tế mở và năng lực quản trị hiện đại. Những cuộc trao đổi giữa lãnh đạo hai nước không chỉ giúp thúc đẩy hợp tác thương mại mà còn tạo động lực cho quá trình cải cách và hội nhập của Việt Nam.

Trong thập niên 1990, Thủ tướng Lý Quang Diệu đã nhiều lần tới Việt Nam. Ông đã thẳng thắn chia sẻ kinh nghiệm phát triển của Singapore cũng như đưa ra nhiều khuyến nghị về cải cách kinh tế, giáo dục và xây dựng môi trường đầu tư tại Việt Nam. Hình ảnh Thủ tướng Lý Quang Diệu trao đổi với các nhà lãnh đạo của Việt Nam trở thành biểu tượng cho giai đoạn quan hệ ngại giao giữa hai nước chuyển từ dè dặt sang hợp tác thực chất.

Năm 1995 đánh dấu cột mốc đặc biệt khi Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Singapore là một trong những quốc gia tích cực ủng hộ việc mở rộng ASEAN để đưa Việt Nam hội nhập sâu hơn vào khu vực. Các chuyến thăm cấp cao trong thời kỳ này chủ yếu tập trung vào xây dựng lòng tin, thúc đẩy thương mại và tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh khu vực đang thay đổi mạnh mẽ sau Chiến tranh Lạnh.

Một dấu mốc có ý nghĩa chiến lược lâu dài là việc hình thành các khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP). Ý tưởng này được thúc đẩy mạnh sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Ngô Tác Đống năm 1994. VSIP đầu tiên tại Bình Dương nhanh chóng trở thành mô hình hợp tác kinh tế tiêu biểu giữa hai nước. Thành công của VSIP không chỉ nằm ở vốn đầu tư mà còn ở cách thức quản lý, quy hoạch và thu hút doanh nghiệp quốc tế. Từ một dự án ban đầu, VSIP đã mở rộng ra nhiều tỉnh thành của Việt Nam, trở thành biểu tượng nổi bật của quan hệ song phương.

Bước sang thế kỷ 21, các chuyến thăm cấp cao giữa lãnh đạo hai nước ngày càng được tổ chức thường xuyên hơn, phản ánh mức độ tin cậy chính trị ngày càng cao. Năm 2004, trong chuyến thăm Singapore của Thủ tướng Phan Văn Khải, hai bên thúc đẩy mạnh hợp tác về đầu tư, giáo dục và công nghệ cao. Thập niên 2000 cũng là giai đoạn Singapore trở thành một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam.

Năm 2013, quan hệ Việt Nam – Singapore được nâng cấp thành Đối tác chiến lược nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Singapore. Đây được xem là một bước phát triển quan trọng, thể hiện sự trưởng thành toàn diện của quan hệ song phương Việt Nam - Singapore. Hai nước cam kết tăng cường hợp tác trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, quốc phòng, giáo dục, giao lưu nhân dân và phối hợp tại các diễn đàn khu vực.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Thủ tướng Lý Hiển Long thăm chính thức Việt Nam (Hà Nội, 23/3/2017). Ảnh: Trí Dũng - TTXVN.

Tăng cường liên kết kinh tế và công nghệ

Sau khi nâng cấp quan hệ, ngoại giao cấp cao tiếp tục đóng vai trò động lực quan trọng. Các chuyến thăm của Thủ tướng Lý Hiển Long tới Việt Nam và các cuộc gặp thường xuyên của ông với lãnh đạo Việt Nam cho thấy sự gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hai nước. Singapore luôn coi Việt Nam là một trong những đối tác kinh tế năng động nhất Đông Nam Á, trong khi Việt Nam xem Singapore là hình mẫu về quản trị đô thị, phát triển công nghệ và xây dựng môi trường đầu tư.

Một điểm đáng chú ý là nội dung các chuyến thăm cấp cao ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực mới. Nếu trước đây hợp tác chủ yếu tập trung vào thương mại và đầu tư thì hiện nay hai nước chú trọng hơn tới chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và năng lượng sạch. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu gia tăng và chuỗi cung ứng quốc tế biến động mạnh, Việt Nam và Singapore đều có nhu cầu tăng cường liên kết kinh tế và công nghệ để nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Năm 2023, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện trong chuyến thăm Singapore của Thủ tướng Phạm Minh Chính. Đây là cấp độ quan hệ cao nhất của Việt Nam với một quốc gia ASEAN, phản ánh sự tin cậy chính trị rất lớn giữa hai bên. Hai nước cam kết mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như kinh tế số, năng lượng tái tạo, phát triển bền vững và kết nối chuỗi cung ứng khu vực.

Ngoại giao cấp cao Việt Nam – Singapore không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn gắn chặt với vai trò của ASEAN. Trong nhiều vấn đề khu vực, hai nước có lợi ích tương đồng trong việc duy trì hòa bình, ổn định và tự do thương mại. Những cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước thường nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và thúc đẩy liên kết kinh tế khu vực.

Nhìn lại hơn 50 năm quan hệ Việt Nam – Singapore, có thể thấy mỗi chuyến thăm cấp cao đều phản ánh một bước tiến mới trong quan hệ song phương. Từ những cuộc tiếp xúc ban đầu còn nhiều dè dặt, hai nước đã trở thành đối tác chiến lược toàn diện với mức độ gắn kết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh Đông Nam Á tiếp tục đối mặt với nhiều biến động mới, mối quan hệ Việt Nam – Singapore nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác và hội nhập khu vực.