Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, những dấu hiệu cần làm rõ trong công tác lựa chọn nhà thầu tại địa bàn phường Phú Lâm, TP HCM không chỉ dừng lại ở gói thầu hơn 16,6 tỷ đồng tại Trường Tiểu học Trương Công Định. Khi mở rộng rà soát trên bình diện tổng thể các dự án đầu tư công tại địa phương này, dữ liệu lưu vết trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy một kịch bản "độc diễn" tương tự đã lặp lại tại nhiều dự án xây dựng cơ bản khác.

Nhiều dự án giáo dục trọng điểm do Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phú Lâm làm chủ đầu tư đều ghi nhận sự góp mặt quen thuộc của Công ty TNHH Tư vấn và Đầu tư Xây dựng DHHOME. Điểm đáng nói là các gói thầu này dù có quy mô lớn, được thông báo rộng rãi qua mạng, nhưng tỷ lệ cạnh tranh lại bằng không, đẩy tỷ lệ tiết kiệm ngân sách về mức vô cùng khiêm tốn.

Kịch bản lặp lại: Cùng một ngày, cùng kịch bản, cùng nhà thầu

Dữ liệu bóc tách từ hồ sơ gốc và các quyết định phê duyệt thể hiện rõ sự trùng hợp đáng chú ý về mặt thời gian và kết quả. Cụ thể, vào cùng ngày 04/06/2026, ông Phạm Nguyễn Trí Hòa, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phú Lâm đã liên tiếp đặt bút ký ban hành hai quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho hai dự án xây dựng trọng điểm trên địa bàn. Điểm chung của cả hai gói thầu này là đều kết thúc với việc duy nhất một nhà thầu (hoặc liên danh có mặt Công ty DHHOME) nộp hồ sơ dự thầu và giành chiến thắng sát giá trần.

Dự án thứ nhất là gói thầu Thi công xây lắp và cung cấp, lắp đặt thiết bị thuộc dự án Sửa chữa, cải tạo Trường Tiểu học Him Lam (Mã số TBMT: IB2600196245). Tại Quyết định số 145/QĐ-KTHTĐT, Chủ đầu tư đã phê duyệt cho Liên danh DHHOME - Phước Khang (do Công ty DHHOME làm thành viên đứng đầu) trúng thầu với mức giá 15.656.574.737 đồng. Đối chiếu với giá dự toán gói thầu là 15.718.800.833 đồng, số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước chỉ đạt hơn 62 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp 0,4%. Suốt thời gian phát hành hồ sơ, không có bất kỳ nhà thầu nào khác ngoài liên danh của DHHOME nộp hồ sơ dự thầu.

Dự án thứ hai diễn ra song song là gói thầu Thi công xây lắp thuộc dự án Sửa chữa, cải tạo Trường Mầm non Rạng Đông 14 - Cơ sở 2 (Mã số TBMT: IB2600196006). Cũng trong ngày 04/06/2026, thông qua Quyết định số 146/QĐ-KTHTĐT, ông Phạm Nguyễn Trí Hòa phê duyệt cho Công ty DHHOME (tham gia với tư cách nhà thầu độc lập) trúng thầu. Mức giá trúng thầu được ghi nhận là 3.852.554.044 đồng so với giá dự toán là 3.884.874.296 đồng. Gói thầu này tiếp tục ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt vỏn vẹn 0,83% và hoàn toàn vắng bóng sự tham gia của các doanh nghiệp xây dựng khác.

Việc một doanh nghiệp có quy mô nhỏ liên tục trúng hàng loạt gói thầu lớn, vừa và nhỏ tại cùng một địa phương, trong cùng một thời điểm, với kịch bản không có đối thủ cạnh tranh đã đặt ra một dấu hỏi cần được làm rõ. Dư luận có quyền băn khoăn: Vì sao các gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng tại một trung tâm kinh tế lớn lại thiếu vắng sự mặn mà từ các nhà thầu khác?

Vai trò "người gác đền" của đơn vị tư vấn và dấu hỏi về sự minh bạch

Phân tích các dấu hiệu lặp lại này, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhận định, mấu chốt của hiện tượng "một mình một ngựa" thường nằm ngay ở khâu đầu tiên: Lập Hồ sơ mời thầu (E-HSMT). Trong quy trình đấu thầu, các đơn vị tư vấn đóng vai trò là "người gác đền", trực tiếp thiết kế ra các tiêu chí đánh giá về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính.

Hồ sơ dự án bộc lộ sự xuất hiện lặp lại của một số đơn vị tư vấn quen thuộc. Cụ thể, tại gói thầu Trường Mầm non Rạng Đông 14 – Cơ sở 2, Công ty TNHH Thương mại Đầu tư và Xây dựng Hưng Thịnh sắm vai trò là đơn vị tư vấn lập E-HSMT kiêm đánh giá hồ sơ dự thầu, và nhà thầu trúng thầu độc lập là DHHOME. Sự kết hợp này cũng diễn ra tại gói thầu Trường Tiểu học Trương Công Định (nơi đối thủ Gia Thắng bị loại kỹ thuật bởi các lỗi vẽ thiếu chi tiết dầm, cột).

"Khi một chủ đầu tư liên tục tung ra các gói thầu đấu thầu rộng rãi nhưng tỷ lệ tham gia cuối cùng lại chỉ là một nhà thầu quen mặt, cơ quan quản lý nhà nước cần thiết phải tiến hành hậu kiểm, rà soát lại toàn bộ các tiêu chí đã được phê duyệt trong E-HSMT. Cần làm rõ có hay không hiện tượng đơn vị tư vấn đã vô tình hay cố ý thiết lập các tiêu chí phụ, các rào cản hành chính mang tính chất hẹp hóa? Việc đưa ra một bộ hồ sơ quá khắt khe, chi tiết không cần thiết sẽ làm nản lòng các nhà thầu khác, trực tiếp làm giảm tính cạnh tranh của đấu thầu", chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ bình luận.

Lăng kính pháp lý: Cần đưa vào diện giám sát thường xuyên

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá: "Trong bối cảnh hệ thống hành chính toàn quốc vừa thực hiện tinh gọn theo Nghị quyết 202/2025/QH15, xóa bỏ chính quyền cấp trung gian, ngân sách đầu tư công được phân bổ trực tiếp từ Cấp Tỉnh xuống Cấp Xã/Phường. Sự phân quyền này bắt buộc phải đi kèm với cơ chế giám sát khắt khe. Việc để xảy ra tình trạng hàng loạt gói thầu giáo dục, dân dụng được đấu thầu nhưng chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ, tỷ lệ tiết kiệm dưới 1%, đòi hỏi trách nhiệm giải trình rất lớn từ chủ đầu tư là Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phú Lâm".

Luật sư Lập viện dẫn Khoản 3 Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó, quy định pháp luật yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu phải thực hiện giám sát thường xuyên đối với các chủ đầu tư có số lượng trung bình nhà thầu tham gia đấu thầu rộng rãi thấp, hoặc chủ đầu tư có nhiều gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự.

Căn cứ theo hành lang pháp lý mới này, các cơ quan, đơn vị liên tục để xảy ra tình trạng tỷ lệ cao các gói thầu 'một nhà thầu tham dự' và trúng thầu sát giá trần bắt buộc phải được cơ quan quản lý nhà nước cấp trên đưa vào diện thanh tra, kiểm tra chuyên đề. Chỉ có sự minh bạch thông qua hoạt động hậu kiểm mới trả lời được những băn khoăn của dư luận về tính công bằng và hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại các dự án này.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Rủi ro quá tải năng lực tại loạt gói thầu khẩn cấp của công ty DHHOME