Cây vải, tên khoa học Litchi chinensis, là một trong những loài cây ăn quả nhiệt đới nổi tiếng nhất châu Á. Nguồn gốc của nó được cho là nằm ở Đông Nam Á và Nam Trung Hóa, nơi người ta đã trồng vải từ hơn 2.000 năm trước. Trong lịch sử Trung Hoa, quả vải từng quý hiếm đến mức chỉ xuất hiện trên bàn tiệc hoàng gia. Tương truyền, Đường Huyền Tông đã cho người phi ngựa hàng nghìn cây số chỉ để mang vải tươi về cho Dương Quý Phi thưởng thức.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Điều khiến vải trở nên đặc biệt nằm ở lớp vỏ xù xì màu đỏ hồng nhưng bên trong lại là phần thịt trắng trong, mọng nước và có hương thơm rất riêng. Vị của vải thường được mô tả là pha trộn giữa nho, hoa hồng và mật ong. Khi ăn lạnh vào mùa hè, cảm giác ngọt thanh và mùi thơm dịu khiến loại quả này trở thành món khoái khẩu ở nhiều nước châu Á.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Cây vải thuộc nhóm cây thân gỗ thường xanh, có thể cao tới hơn 10 mét. Lá vải xanh đậm quanh năm, tán rộng và sống khá lâu. Một cây trưởng thành có thể cho hàng trăm kilogram quả mỗi vụ nếu điều kiện khí hậu phù hợp. Tuy nhiên, vải lại là loài khá “khó tính”. Nó cần mùa đông đủ lạnh để phân hóa mầm hoa, nhưng mùa hè lại phải nóng và ẩm để nuôi quả. Chính vì thế, không phải nơi nào ở vùng nhiệt đới cũng trồng được vải ngon.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Ở Việt Nam, quả vải gắn liền với các vùng nổi tiếng như Lục Ngạn hay Thanh Hà. Mỗi khi vào vụ, những khu vườn đỏ rực tạo nên khung cảnh đặc trưng của miền Bắc đầu hè. Vải thiều Việt Nam hiện còn được xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như Nhật Bản, Australia và Mỹ.

Không chỉ ăn tươi, vải còn được dùng để làm chè, siro, trà, kem và đồ uống. Ở một số nơi, người ta còn sấy khô quả vải; khi đó lớp cùi chuyển màu nâu đậm, ngọt lịm và có hương giống caramel. Trong y học cổ truyền phương Đông, quả và hạt vải được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian.

Dù vậy, vải cũng có một “mặt tối” thú vị. Các nhà khoa học từng ghi nhận rằng việc ăn quá nhiều vải xanh khi bụng đói có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm ở trẻ em do một số hợp chất tự nhiên trong quả chưa chín. Vì thế, loại trái cây ngọt ngào này cũng nhắc con người rằng thiên nhiên luôn cần được thưởng thức đúng cách.