Cá khoai (Harpadon nehereus) là một loài cá biển thuộc họ Cá mối (Synodontidae), phân bố rộng ở các vùng ven biển thuộc Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương. Chúng xuất hiện từ vùng biển Ấn Độ, Bangladesh, Trung Quốc cho tới các vùng biển của Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á khác.

Ảnh: fishbase

Nếu lần đầu nhìn thấy cá khoai, nhiều người sẽ ngạc nhiên bởi ngoại hình khác hẳn những loài cá quen thuộc. Cơ thể chúng dài, thon và có màu trắng bạc hơi trong mờ. Da rất mỏng, lớp cơ mềm và chứa nhiều nước, khiến toàn thân có cảm giác gần giống thạch hoặc gelatin. Chính vì đặc điểm này mà khi vừa được đánh bắt lên khỏi mặt nước, cá khoai rất dễ bị dập nát nếu xử lý không cẩn thận.

Ảnh: Wikimedia Commons

Một trong những đặc điểm dễ nhận biết nhất của cá khoai là chiếc miệng rộng với nhiều răng nhỏ sắc nhọn. Đầu cá hơi dẹt, mắt lớn và thân gần như không có lớp vảy rõ rệt. Khi còn tươi, cơ thể cá có độ trong nhất định, tạo cho chúng vẻ ngoài khá khác lạ so với các loài cá thương phẩm phổ biến.

Dù vẻ ngoài có phần mong manh, cá khoai thực chất là một tay săn mồi hiệu quả. Chúng ăn các loài cá nhỏ, giáp xác và sinh vật phù du, thường hoạt động ở những vùng nước ven bờ có nền đáy bùn hoặc cát.

Ảnh: freshtohome

Ở Việt Nam, cá khoai đặc biệt nổi tiếng tại các tỉnh ven biển phía Tây Nam Bộ và Bắc Trung Bộ. Do thịt mềm, ngọt và gần như không có xương dăm nhỏ, cá khoai được sử dụng để chế biến nhiều món ăn dân dã. Trong đó, lẩu cá khoai là món ăn được nhiều người yêu thích nhờ phần thịt mềm tan trong miệng cùng vị ngọt tự nhiên đặc trưng. Một số địa phương còn chế biến cá khoai thành canh chua, cháo hoặc phơi khô để bảo quản.

Ngoài giá trị ẩm thực, cá khoai còn là đối tượng nghiên cứu thú vị đối với các nhà sinh học biển. Hàm lượng nước rất cao trong cơ thể khiến chúng khác biệt đáng kể so với phần lớn các loài cá xương cứng. Đây được xem là một trong những nguyên nhân giúp cá khoai có kết cấu thịt mềm đặc biệt.

Ngày nay, cá khoai vẫn là nguồn lợi thủy sản quan trọng tại nhiều vùng biển châu Á. Dù không sở hữu màu sắc rực rỡ hay hình dáng ấn tượng, loài cá này lại nổi bật nhờ một đặc điểm hiếm có: cơ thể mềm mại đến mức gần như không giống một loài cá biển thông thường. Chính sự khác biệt ấy đã khiến Harpadon nehereus trở thành một trong những loài cá độc đáo nhất vùng biển nhiệt đới châu Á.