Làm thế nào để tránh sập bẫy thuốc đông y giả?

Vụ án đường dây sản xuất, buôn bán thuốc dạ dày giả danh nghĩa "Đông y gia truyền Cụ Tòng", thuốc "Thuốc dạ dày Cụ Tòng" vừa bị cơ quan chức năng khởi tố một lần nữa rung lên hồi chuông cảnh báo về vấn nạn thuốc đông y giả, "thần y" online. Để giúp độc giả hiểu rõ hơn về những hệ lụy khôn lường khi đưa vào cơ thể các loại thuốc đông y không rõ nguồn gốc, xuất xứ…, phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với Lương y đa khoa chẩn trị y học cổ truyền Lê Xuân Hải, Hội Đông Y TP Hà Nội.

Hiểm họa từ "Dược liệu rác"

Thưa lương y, trong vụ án "Đông y gia truyền Cụ Tòng", thuốc "Thuốc dạ dày Cụ Tòng" giả vừa bị triệt phá, các đối tượng đã sử dụng dược liệu thô không rõ nguồn gốc, chưa qua kiểm nghiệm để bán cho người bệnh. Việc tự ý sử dụng các loại "dược liệu bẩn" này tiềm ẩn những nguy cơ cấp, mãn tính nào đối với cơ thể?

Lương y Lê Xuân Hải: Trước hết, dưới góc độ một người làm công tác chuyên môn, tôi rất hoan nghênh động thái quyết liệt của cơ quan điều tra. Việc triệt phá những đường dây này không chỉ bảo vệ tính mạng người dân mà còn làm sạch môi trường hành nghề, trả lại sự tôn nghiêm cho nền y học cổ truyền chính thống.

Thuốc giả là những người lấy thương hiệu có uy tín tiếng tăm của những thuốc đã được cơ quan chức năng cho phép lưu hành để chữa bệnh, nhưng đối tượng làm giả thì không có chuyên môn và hiểu biết về dược liệu cũng như chuyên môn trong khám, điều trị bệnh.

Vì lợi nhuận cao nên mua bán những dược liệu không đạt tiêu chuẩn chất lượng, hoặc dùng những dược liệu không đúng cây, đúng loại giá rẻ để làm những viên hoàn (gọi là thuốc). Rồi gắn mác tên thương hiệu, quảng cáo bán kiếm lời. Khi những người có bệnh mua phải những sản phẩm này thì rất nguy hiểm như bệnh không khỏi, mà còn ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng.

Việc dung nạp các loại dược liệu bẩn này gây nguy hại cho sức khỏe không chỉ trước mắt mà cả về lâu dài. Cụ thể, người bệnh có thể đối mặt với tình trạng ngộ độc cấp tính, dị ứng, sốc phản vệ ngay sau khi uống. Nguyên nhân là do hàm lượng hóa chất bảo quản (như lưu huỳnh/diêm sinh, thuốc chống mốc) vượt quá mức cho phép, hoặc do nấm mốc sinh ra độc tố trong quá trình tích trữ thuốc sai quy cách. Bên cạnh đó là nguy cơ mãn tính, đây là thứ nguy hiểm âm thầm. Dược liệu bẩn thường tồn dư lượng lớn kim loại nặng (chì, thủy ngân, asen) từ đất trồng ô nhiễm hoặc hóa chất bảo vệ thực vật. Khi vào cơ thể, các độc tố này không thể đào thải ngay mà tích tụ tại gan và thận. Qua thời gian, chúng phá hủy nhu mô gan, làm xơ hóa cầu thận, dẫn đến suy gan, suy thận mãn tính không thể phục hồi.

Bẫy "giảm đau giả tạo”

Đối với các bệnh lý về tiêu hóa như dạ dày, đại tràng hay vi khuẩn HP, việc dùng phải thuốc Đông y giả bị trộn lẫn tân dược (như Corticoid, kháng sinh …) sẽ gây ra những hệ lụy nghiêm trọng gì, thưa lương y?

Lương y Lê Xuân Hải: Đối với bệnh lý về dạ dày, đại tràng, khuẩn HP dạ dày… dùng phải thuốc Đông y giả trộn lẫn tân dược như Corticoid (để kháng viêm, giảm đau nhanh) hoặc kháng sinh... sẽ gây hậu quả không những trực tiếp cho dạ dày, đại tràng, gan, thận...mà còn nhiều cơ quan khác trong cơ thể.

Bước đầu, người dùng có cảm giác bệnh giảm, đỡ đau nhưng sau đó bệnh dần sẽ nặng dần lên, (giảm đau giả tạo) làm mất triệu chứng lâm sàng để người thầy thuốc chẩn bệnh. Đến lúc nào đó, bệnh bùng phát, niêm mạc đã bị bào mòn sâu, dẫn đến biến chứng xuất huyết tiêu hóa (chảy máu dạ dày) hoặc thủng dạ dày cấp cứu. Và bị suy gan, suy thận do dùng thuốc không đúng và vị thuốc tân dược có thể tương tác với một số vị Đông y. Trong khi đó ở một số bệnh nhân còn có phản ứng với kháng sinh, kháng viêm. Khi lục phủ ngũ tạng bị nhiễm độc, khả năng vận hóa bài tiết suy giảm, khiến người bệnh luôn trong trạng thái mệt mỏi, suy kiệt, rối loạn tiêu hóa kéo dài…

Chưa kể, việc dùng Corticoid vô tội vạ dưới mác Đông y sẽ làm suy giảm tuyến thượng thận (do cơ thể quen nhận corticoid ngoại sinh nên ngừng tự sản sinh), corticoid nội sinh mất khả năng miễn dịch không còn sức đề kháng làm nguy hiểm đến sức khỏe. Đến khi người bệnh nặng hơn như mệt mỏi đau đầu, chóng mặt, tăng huyết áp, phù thũng, rối loạn tiêu hóa… thì sẽ rất khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị.

Để không sập bẫy "Gia truyền online"

Nhiều người vẫn có tâm lý sính thuốc "gia truyền" vì nghĩ nó lành tính, dẫn đến việc dễ dàng sập bẫy thuốc giả. Lương y có lời khuyên nào giúp người dân nhận biết và phân biệt giữa một cơ sở, bài thuốc Đông y chính thống được cấp phép với các sản phẩm "gán mác" gia truyền trôi nổi?

Lương y Lê Xuân Hải: Trong y học, không có thứ thuốc nào là lành tính tuyệt đối. Thuốc Đông y nếu dùng sai người, sai bệnh, sai liều thì vẫn nguy hại cho sức khỏe.

Trong Đông y chính thống, chúng tôi trị bệnh dựa trên nguyên tắc "Biện chứng luận trị". Chẳng hạn cùng một tên bệnh là "đau dạ dày", nhưng ở mỗi con người, mỗi thời điểm lại là một thể bệnh hoàn toàn khác nhau: Có người đau do "Can khí phạm vị" (áp lực tinh thần, stress kích ứng dạ dày); Có người đau do "Tỳ vị hư hàn" (dạ dày bị lạnh, sợ đồ mát, ợ hơi lạnh); Có người lại thuộc thể "Vị âm bất túc" (nóng rát, ợ chua, táo bón). Và như vậy, tùy theo chứng để thầy thuốc kê đơn đúng với thể bệnh. Cũng như y học hiện đại, sau khi nội soi, xét nghiệm thì mới có đơn thuốc chính xác như viêm phù nề xung huyết, viêm loét, viêm bờ cong lớn bé, hành tá tràng…

Hiện nay thì có các cơ sở khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền và gia truyền, các cơ sở được phép khám chữa bệnh thường đạt tiêu chuẩn thăm khám và điều trị. Có những bài thuốc đông y nhiều đời đạt hiệu quả trong điều trị.

Một người thầy thuốc chân chính phải trực tiếp dùng phương pháp: Nhìn thần sắc, nghe tiếng nói, hỏi bệnh sử và bắt mạch thì mới có thể gia giảm từng vị thuốc cho trúng đích. Không bao giờ có một bài thuốc đóng chai, sản xuất hàng loạt theo kiểu "ai uống cũng khỏi" như các quảng cáo, bán tràn lan trên mạng xã hội.

Để tự bảo vệ mình, người dân cần nằm lòng các nguyên tắc nhận diện sau:

Tuyệt đối không mua thuốc qua "mạng xã hội": Không có một thần y nào có thể bốc thuốc chính xác chỉ qua một cuộc điện thoại tư vấn hay những dòng tin nhắn chatbox;

Kiểm tra tính pháp lý của cơ sở: Một cơ sở y học cổ truyền chính thống phải có bảng hiệu rõ ràng, ghi rõ Số giấy phép hoạt động do Bộ Y tế hoặc Sở Y tế tỉnh/thành phố cấp. Tên người chịu trách nhiệm chuyên môn phải được hiển thị công khai.

Nhận diện sản phẩm thuốc chuẩn khoa học: Nếu là thuốc thành phẩm (viên hoàn, cao lỏng) lưu hành trên thị trường, bắt buộc phải có Số đăng ký (SĐK) do Cục Quản lý Dược cấp, trên nhãn mác phải có địa chỉ nhà máy sản xuất đạt chuẩn GMP-WHO rõ ràng, chứ không phải là những hộp nhựa dán nhãn sơ sài, không có thành phần định lượng.

Hãy là người bệnh thông thái, không nên nghe quảng cáo mà chưa xác định rõ cơ sở khám chữa bệnh và càng không nên mua thuốc trôi nổi khi chưa được thăm khám, để tránh bị tiền mất, tật mang.

Xin cảm ơn lương y!

​

​