Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, từ câu chuyện trượt 100% khi đấu thầu rộng rãi nhưng lại trúng 100% khi được chỉ định thầu rút gọn của Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng V Home, cho đến những bất thường trong quy trình phê duyệt "siêu tốc" và chậm trễ công bố thông tin, vấn đề không chỉ nằm ở năng lực của một doanh nghiệp. Đó là biểu hiện của những lỗ hổng trong công tác quản lý đấu thầu cấp cơ sở, đòi hỏi phải có sự vào cuộc chấn chỉnh kịp thời dựa trên "kỷ cương thép" của pháp luật.

Trách nhiệm giải trình: Điểm huyệt của minh bạch

Trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong công tác đấu thầu là thước đo cốt lõi để đánh giá tính liêm chính của các dự án sử dụng ngân sách Nhà nước.

Trong bối cảnh địa giới hành chính quốc gia được sắp xếp tinh gọn theo mô hình chính quyền 2 cấp gồm cấp Tỉnh và cấp Xã, việc phân cấp quản lý đầu tư và tự chủ mua sắm tại địa phương được thực hiện mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự tự chủ này luôn phải song hành cùng các nguyên tắc tối thượng của Luật Đấu thầu: cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình.

Tại dự án cải tạo Trường Mầm non Vĩnh Lương và Trường Mầm non Vĩnh Phương 1 (tỉnh Khánh Hòa), việc chủ đầu tư Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang thực hiện dồn dập các bước phê duyệt từ dự toán, kế hoạch lựa chọn nhà thầu, thương thảo hợp đồng cho đến ký quyết định chỉ định thầu xây lắp cho Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng V-HOME khép kín chỉ trong vòng 24 giờ ngày 22/05/2026 là dấu hiệu bất thường nghiêm trọng về trình tự thủ tục hành chính công. Sự phê duyệt "thần tốc" phi thực tế này, khi kết hợp với độ trễ công khai kết quả lựa chọn nhà thầu lên đến 21 ngày (đối với Trường Mầm non Vĩnh Phương 1) và 24 ngày (đối với Trường Mầm non Vĩnh Lương), đã trực tiếp bóp nghẹt quyền giám sát đầu tư cộng đồng của người dân địa phương.

Nhằm siết chặt kỷ cương tài chính công, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã thiết lập kỷ luật nghiêm khắc, yêu cầu thủ trưởng các bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với kết quả thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi phụ trách. Chỉ thị nghiêm cấm tuyệt đối việc đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, ngăn chặn triệt để tình trạng giao thầu cho nhà thầu "thân hữu", quen thuộc không đảm bảo năng lực, quyết liệt triệt tiêu cơ chế "xin - cho" trục lợi và lãng phí nguồn lực công quỹ.

Nhận định về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng: Căn cứ quy định tại Điều 8 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, khoản 1 Điều 33 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, kết quả lựa chọn nhà thầu bắt buộc phải được đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định phê duyệt kết quả. Việc trì hoãn công bố thông tin kéo dài gấp hơn 4 lần thời hạn quy định của chủ đầu tư tại Khánh Hòa không chỉ vi phạm pháp luật hành chính rõ ràng mà còn làm suy yếu quyền giám sát của nhân dân đối với công sản. Cá nhân ông Lê Văn Mỹ - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang, với vai trò người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư trực tiếp đặt bút phê duyệt, phải chịu trách nhiệm giải trình toàn diện về khoảng mờ thông tin này trước các cơ quan thanh tra độc lập của cấp Tỉnh.

Bài học quản lý và yêu cầu thanh tra, kiểm tra

Hoạt động chỉ định thầu khép kín và sự phụ thuộc hoàn toàn của Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng V-HOME (V-HOME) vào cơ chế hành chính rút gọn là bài học cảnh tỉnh sâu sắc về công tác quản lý dòng vốn đầu tư công tại cấp cơ sở. Việc lạm dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn để giao thầu "một mình một chợ" cho Công ty V-HOME thực hiện các dự án xây lắp và lập nhiệm vụ quy hoạch công trong năm 2026 với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức nhỏ giọt đạt khít khao mức tối thiểu 5,00% và chạm mức 0,00% tại Khánh Hòa đã trực tiếp đi ngược lại tinh thần tối ưu hóa ngân sách nhà nước theo Công văn số 5557/BTC-QLDT của Bộ Tài chính và vi phạm nghiêm trọng tính bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh quy định tại Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Luật sư Nguyễn Văn Lập nhận định: Theo quy định tại Điều 122 và Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, pháp luật đấu thầu hiện hành trao quyền cho cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu tại địa phương (Sở Tài chính giúp việc cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) thực hiện giám sát thường xuyên đối với mọi hoạt động lựa chọn nhà thầu trên địa bàn do địa phương quản lý. Đặc biệt, khoản 3 Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP nêu rõ nội dung giám sát thường xuyên bắt buộc phải rà soát các trường hợp "chủ đầu tư có nhiều gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự". Việc V-HOME đạt tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối 100% qua chỉ định thầu rút gọn không có cạnh tranh khi dự thầu độc lập tại "sân nhà" nhưng lại ghi nhận tỷ lệ trượt thầu sòng phẳng lên đến 100% khi tham gia các gói thầu Đấu thầu rộng rãi hoặc Chào hàng cạnh tranh độc lập trên thị trường tự do là dấu hiệu bất thường điển hình thuộc diện phải đưa vào danh sách giám sát đặc biệt của cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh.

Để bảo vệ sự nghiêm minh của Luật Đấu thầu mới và nâng cao hiệu quả dòng vốn đầu tư công, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cần vào cuộc rà soát toàn diện hoạt động giao thầu của Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang. Căn cứ vào quy trình kiểm tra quy định tại Điều 129 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, đoàn kiểm tra có thẩm quyền thực hiện kiểm tra thực địa công trường khi cần thiết. Việc đo đạc thực tế khối lượng các hạng mục cải tạo nhà vệ sinh học, tường rào, cổng sắt tại Trường Mầm non Vĩnh Lương và Trường Mầm non Vĩnh Phương 1 để đối chiếu trực tiếp với thời điểm ký quyết định giao thầu siêu tốc (ngày 22/05/2026) và thời điểm đăng tải kết quả thầu chậm trễ gần một tháng (ngày 12/06 và 15/06/2026) sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc nhất để xem xét dấu hiệu hợp thức hóa hồ sơ hồi tố. Đồng thời, Thanh tra tỉnh cần rà soát lại quy trình lập dự toán và việc đơn vị tư vấn thiết kế tự "tạm tính" đơn giá vật liệu hoàn thiện trong Báo cáo kinh tế - kỹ thuật để làm rõ rủi ro thổi giá, từ đó xử lý nghiêm trách nhiệm của các tổ chức liên quan và cá nhân nếu có vi phạm đảm bảo thiết lập một môi trường đấu thầu công cạnh tranh, công bằng và minh bạch.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.