Khi lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt tại các gói thầu suất ăn chưa mang lại sự tiết kiệm [Kỳ 2]

Phân tích từ PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống cho thấy hàng loạt gói thầu suất ăn tại TP Hà Nội có tỷ lệ tiết kiệm bằng 0 đồng, đặt ra nghi vấn về hiệu quả sử dụng ngân sách hỗ trợ bán trú.

Tiếp tục vệt bài về Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội, PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống ghi nhận những nghịch lý về hiệu quả kinh tế trong đấu thầu. Theo kết quả phân tích từ thông tin các gói thầu công khai trên mạng đấu thầu quốc gia, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của nhà thầu này là 100%. Đây là con số "biết nói", cho thấy giá trúng thầu thường xuyên bằng giá dự toán ban đầu.

Tại hàng loạt trường học, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách gần như bằng 0 đồng. Điển hình:

02 gói thầu năm 2025 tại Trường Tiểu học Nội Duệ với tổng giá trúng thầu 2.553.600.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm 0%.
02 gói thầu năm 2025 tại Trường tiểu học Cổ Nhuế 2B với tổng giá trúng 14.428.890.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm 0%.
Tại Trường Tiểu học Yên Xá, Quyết định số 297/QĐ-THYX do Hiệu trưởng Nguyễn Thị Hoàng Hải ký ngày 31/12/2025 phê duyệt trúng thầu gói "Cung cấp suất ăn cho học sinh bán trú 5 tháng đầu năm 2026" với giá 3.951.500.000 đồng, trùng khớp 100% với giá dự toán được duyệt.

Quyết định số 297/QĐ-THYX do Hiệu trưởng Nguyễn Thị Hoàng Hải ký ngày 31/12/2025. Nguồn MSC

Việc trúng thầu sát giá tuyệt đối, thậm chí "không lẻ một đồng" thường xảy ra khi áp dụng hình thức "Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt" theo Điều 84 và 85 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích: "Dưới góc độ kinh tế, khi không có sự cạnh tranh trực tiếp giữa các nhà thầu, áp lực giảm giá để tiết kiệm ngân sách bị triệt tiêu. Điều này đi ngược lại với nguyên tắc hiệu quả kinh tế quy định tại Luật Đấu thầu 2023."

Bên cạnh câu chuyện ngân sách, vấn đề cốt yếu nhất chính là chất lượng thực phẩm. Theo hồ sơ thầu, các hợp đồng này thường được thực hiện theo đơn giá cố định. Trong bối cảnh giá thực phẩm biến động, khi nhà thầu trúng thầu sát nút giá dự toán mà không qua cạnh tranh, ai sẽ đảm bảo chất lượng bữa ăn không bị cắt xén?

Căn cứ Luật An toàn thực phẩm năm 2010 sửa đổi bởi Luật số 28/2018/QH14, Luật Thanh tra 2025 và các Nghị định hướng dẫn như 15/2018/NĐ-CP, trách nhiệm kiểm soát chất lượng thực phẩm tại trường học thuộc về các bên liên quan:

Nhà thầu: Phải đảm bảo nguồn gốc nguyên liệu, quy trình chế biến theo tiêu chuẩn HACCP hoặc ISO 22000.
Chủ đầu tư (Nhà trường): Theo Quyết định phê duyệt tại Trường Tiểu học Phú Lâm 2 hay Trường tiểu học Quất Động, Ban mua sắm và Hiệu trưởng có trách nhiệm thi hành và giám sát trực tiếp việc cung cấp suất ăn.

Chuyên gia ATTP Phạm Tất Thắng nhấn mạnh: "Để kiểm soát chất lượng thực phẩm trong các gói thầu 'đặc biệt', nhà trường cần thiết lập cơ chế giám sát 3 bên: Đại diện phụ huynh, Nhà trường và Cơ quan y tế địa phương. Việc kiểm soát phải thực hiện từ khâu nhập nguyên liệu đầu vào mỗi sáng sớm, thay vì chỉ kiểm tra mẫu thức ăn đã chế biến. Nếu nhà thầu không chứng minh được chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, chủ đầu tư có quyền chấm dứt hợp đồng theo các điều khoản về vi phạm chất lượng."

Tuy nhiên, với một nhà thầu "thân quen" đã trúng 100% số gói thầu như Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội, liệu các Hiệu trưởng có đủ quyết liệt trong công tác giám sát?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Đấu thầu suất ăn học đường: Cần nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

QUY TRÌNH THẨM ĐỊNH VÀ YÊU CẦU HIỆU QUẢ KINH TẾ

Tại Điều 85 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, quy trình thực hiện lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt được quy định chặt chẽ để đảm bảo không thất thoát ngân sách:

1. Lập phương án (Khoản 2, Điều 85): Chủ đầu tư lập phương án lựa chọn nhà thầu, trong đó phải nêu rõ: Lý do không thể áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu khác; Giá gói thầu; Nhà thầu được đề nghị lựa chọn và lý do lựa chọn.

2. Thẩm định phương án (Khoản 3, Điều 85): Phương án phải được tổ chức thẩm định đánh giá chi tiết. Trong đó, tiêu chí "Hiệu quả kinh tế" là bắt buộc.

3. Nghịch lý về giá: Nếu giá trúng thầu thường xuyên bằng hoặc cao hơn giá dự toán (tỷ lệ trúng thầu 100% như tại Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội), Chủ đầu tư và đơn vị thẩm định phải giải trình rõ việc thương thảo giá đã được thực hiện như thế nào để tối ưu hóa nguồn thu dịch vụ tiền ăn bán trú của học sinh.