Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, ngày 12/05/2026, Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Phú Lâm - Phạm Nguyễn Trí Hòa đã ký Quyết định số 107/QĐ-KTHTĐT phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu dự án Nâng cấp cải tạo các tuyến đường, cụm hẻm trên địa bàn phường từ Khu phố 21 đến Khu phố 25. Dự án được triển khai bằng nguồn vốn ngân sách thành phố hỗ trợ có mục tiêu cho ngân sách phường, nhằm "thay da đổi thịt" hạ tầng giao thông cơ sở tại địa phương. Trọng tâm của dự án dồn vào gói thầu thi công xây lắp với giá trị dự toán được phê duyệt lên tới 16.602.858.817 đồng.

16 tỷ đồng, một nhà thầu dự thầu và mức tiết kiệm "nhỏ giọt"

Đến ngày 22/05/2026, thông qua Quyết định số 136/QĐ-KTHTĐT, hồ sơ mời thầu (E-HSMT) chính thức được công bố rộng rãi trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (mã thông báo IB2600229200). Phương thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng là một giai đoạn một túi hồ sơ, loại hợp đồng trọn gói với thời gian thực hiện 150 ngày.

Đấu thầu qua mạng vốn mang sứ mệnh tăng cường tính minh bạch, phá bỏ rào cản địa lý để thu hút tối đa các doanh nghiệp cùng tham gia cạnh tranh, từ đó giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm được những khoản chi phí tối ưu nhất. Thế nhưng, trái ngược với kỳ vọng về một cuộc đua sòng phẳng, biên bản mở thầu lúc 09h15 ngày 01/06/2026 ghi nhận duy nhất Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng dự thầu.

Ngày 15/06/2026, Trưởng phòng Phạm Nguyễn Trí Hòa đã phê duyệt Quyết định số 149/QĐ-KTHTĐT, công nhận Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng là đơn vị trúng thầu với giá 16.368.989.279 đồng. Với con số này, gói thầu trị giá 16.368.989.279 đồng chỉ mang lại khoản tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 233 triệu đồng, đạt tỷ lệ vô cùng khiêm tốn khoảng 1,41%.

Năng lực đơn vị trúng thầu

Lật giở lại hồ sơ năng lực, Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng (Mã số doanh nghiệp: 0312669357, địa chỉ trụ sở tại 44 Đường Hồ Bá Phấn, Phường Phước Long, TP HCM) do Giám đốc Nguyễn Hoàng Việt làm đại diện pháp luật. Trong lịch sử hoạt động đấu thầu tính đến tháng 06/2026 nhà thầu này đã tham gia khoảng 111 gói thầu, trong đó trúng 43 gói, trượt 59 gói, 8 chưa có kết quả, 1 gói đã bị huỷ. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm liên danh) khoảng 674.142.750.826 đồng. Trong đó, với vai trò độc lập khoảng 154.083.161.213 đồng, với vai trò liên danh: khoảng 520.059.589.613 đồng.

Trong giai đoạn 2026 ngoài gói thầu đã trúng đang phân tích nêu trên thì Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng còn trúng Gói thầu số 44 (xây dựng): Thi công xây dựng hạng mục Cây xanh tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng thành phố Đồng Nai, trị giá 12.691.798.000 đồng, trúng ngày 17/06/2026 với vai trò liên danh chính.

Góc nhìn chuyên gia

Nhìn nhận sự việc dưới lăng kính pháp lý, luật sư Nguyễn Thị Hương phân tích, hiện tượng một gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng chỉ có một nhà thầu tham dự và trúng thầu với mức tiết kiệm dưới 2% là một dấu hiệu đặc trưng cần được các cơ quan thanh tra, kiểm tra lưu tâm giám sát. Mục tiêu cao nhất của pháp luật đấu thầu là kiến tạo một môi trường cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế; một khi tính cạnh tranh bị suy giảm, hiệu quả mang lại cho ngân sách nhà nước chắc chắn sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Luật sư Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 đã quy định rất nghiêm ngặt trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc xây dựng hồ sơ mời thầu khách quan. Theo đó, các tiêu chí đưa ra phải nhằm mục đích tìm kiếm nhà thầu tốt nhất chứ không phải để tạo lợi thế cho một đơn vị cụ thể; khi thực tế chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ, chủ đầu tư hoàn toàn có thẩm quyền gia hạn thời điểm đóng thầu hoặc rà soát lại E-HSMT để thu hút thêm đối tác. Việc khích lệ được từ hai nhà thầu trở lên tham gia sẽ tạo ra sức ép giảm giá thực chất, giúp tỷ lệ tiết kiệm có thể đạt mức tốt từ 3% trở lên, thay vì chỉ dừng lại ở con số hơn 1% như hiện tại.

Đồng quan điểm trên, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ chỉ rõ, sức khỏe tài chính và chất lượng công trình tại các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp luôn cần được đặt lên bàn cân kiểm soát. Sự vắng bóng đối thủ cạnh tranh dễ khiến nhà thầu sinh ra tâm lý chủ quan, thiếu động lực trong việc tối ưu hóa biện pháp thi công và giảm thiểu chi phí. Do đó, cơ quan quản lý nhà nước cần thiết lập cơ chế hậu kiểm chặt chẽ đối với các dự án này nhằm xác định xem mức giá trúng thầu có thực sự phản ánh đúng giá trị thực của thị trường hay không.

Đầu tư công là nguồn lực quan trọng để kiến thiết hạ tầng, nhưng việc tiêu tiền sao cho đúng luật, tiết kiệm và hiệu quả lại nằm ở sự công tâm, minh bạch của các chủ đầu tư. Những gói thầu mang bóng dáng "một mình một chợ" tại phường Phú Lâm hay Củ Chi đang cho thấy bức tranh đấu thầu vẫn cần thêm những ánh sáng giám sát để loại bỏ các điểm mờ.