Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Nam Bộ (gọi tắt là Công ty Nam Bộ) có địa chỉ trụ sở tại TP HCM, là một nhà thầu quen mặt trên thị trường xây lắp. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp này có sự chuyển dịch địa bàn hoạt động rất rõ rệt khi toàn bộ trọng tâm đấu thầu được dồn về các dự án đầu tư công do các Ban Quản lý dự án cấp xã tại tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư.

Chỉ tính riêng trong nửa đầu năm 2026, doanh nghiệp này đã tham gia 12 gói thầu tại địa bàn tỉnh Tây Ninh, trong đó trúng 9 gói và trượt 3 gói, mang về tổng giá trị trúng thầu lên tới 52.646.523.990 đồng. Dù sở hữu tỷ lệ trúng thầu áp đảo, nhưng khi đi sâu bóc tách hồ sơ Báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) tại từng dự án, hàng loạt những con số "biết nói" đã bộc lộ, cho thấy một kịch bản trúng thầu sát giá và đối thủ trượt thầu vì lỗi sơ đẳng liên tục lặp lại.

Kịch bản đối thủ "tự buông" và tỷ lệ tiết kiệm thấp

Hiệu quả kinh tế và tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách luôn là một trong những mục tiêu tối thượng của hoạt động đấu thầu sử dụng ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, tại các gói thầu có sự tham gia của Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Nam Bộ, tỷ lệ tiết kiệm thường ghi nhận ở mức rất thấp, bám sát giá trần dự toán. Đáng chú ý, sự chiến thắng của doanh nghiệp này nhiều lần đến từ việc các đối thủ cạnh tranh tự mắc các sai sót kỹ thuật cơ bản khó hiểu đối với những đơn vị hoạt động chuyên nghiệp.

Điển hình tại gói thầu thi công xây dựng Cầu kênh Tập Đoàn 2 do Ban Quản lý dự án xã Khánh Hưng, tỉnh Tây Ninh mời thầu có giá trị 3.515.543.000 đồng. Cuộc thầu mở ngày 11/05/2026 ghi nhận cuộc đấu song mã qua mạng giữa Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Nam Bộ và Công ty TNHH Xây dựng - Thương mại - Dịch vụ Khánh An - Thiên An. Đáng nói, nhà thầu Khánh An - Thiên An đã tự loại mình ở bước đánh giá kỹ thuật khi nộp hồ sơ đề xuất biện pháp tổ chức thi công thiếu hoàn toàn biện pháp thi công cầu tạm, đường tránh, phá dỡ cầu cũ và sơ đồ tổ chức quản lý dự án. Sự "nhường bước" kỹ thuật đầy bất ngờ này giúp Công ty Nam Bộ dễ dàng trúng thầu ở mức giá 3.434.149.968 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức thấp chỉ 2,32%.

Kịch bản đối thủ tự "buông" tiếp tục lặp lại một cách hoàn hảo tại gói thầu thi công xây dựng Đường Sân Banh do Ban Quản lý dự án xã Phước Lý, tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư với giá gói thầu 17.571.756.000 đồng. Tại gói thầu quy mô lớn này, đối thủ trực tiếp duy nhất của Nam Bộ là Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Vạn Lộc Phúc (bỏ giá dự thầu 17.507.000.567 đồng) đã dễ dàng bị loại ngay từ bước đánh giá năng lực và kinh nghiệm do không đính kèm tài liệu chứng minh nghĩa vụ thuế của năm tài chính gần nhất và thiếu hợp đồng xây lắp tương tự. Đặc biệt, khi Chủ đầu tư gửi yêu cầu làm rõ hồ sơ dự thầu qua mạng từ ngày 04/05/2026 đến hết ngày 07/05/2026, nhà thầu Vạn Lộc Phúc hoàn toàn giữ im lặng và không cung cấp bất kỳ tài liệu phản hồi nào. Sự thiếu hợp tác có chủ đích này đã dọn đường cho Công ty Nam Bộ "một mình một ngựa" độc quyền vượt qua bước tài chính và trúng thầu sát giá dự toán ở mức 16.939.151.378 đồng (tiết kiệm ngân sách đạt 3,60%).

Khi nhà thầu chuyên nghiệp nộp hồ sơ "rỗng"

Không chỉ hưởng lợi từ những thiếu sót kỹ thuật của các đối thủ cạnh tranh, chính Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Nam Bộ cũng từng sắm vai tương tự khi tự mắc các sai sót cơ bản để nhường cơ hội trúng thầu cho các doanh nghiệp khác tại một số dự án trên địa bàn tỉnh Tây Ninh.

Điển hình cho những dấu hiệu bất thường này là gói thầu Xây dựng công trình thuộc dự án Đường Liên ấp 1-6 do Ban Quản lý dự án xã Rạch Kiến, tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư với giá gói thầu được phê duyệt là 6.898.502.667 đồng. Tại cuộc thầu này, mặc dù là một đơn vị hoạt động lâu năm với lịch sử tham gia hàng trăm gói thầu, Công ty Nam Bộ lại nộp một bộ hồ sơ dự thầu trống hoàn toàn các tài liệu chứng minh năng lực kỹ thuật cốt lõi.

Báo cáo đánh giá của Tổ chuyên gia ghi nhận nhà thầu này hoàn toàn không đính kèm bất kỳ tài liệu nào chứng minh khả năng huy động thiết bị thi công chủ lực đi thuê (máy san, máy lu, máy rải), không nộp hóa đơn chứng từ vật tư chủ yếu và không cung cấp danh sách 20 công nhân kỹ thuật có tay nghề. Việc nộp một bộ hồ sơ "rỗng" tài liệu này đã trực tiếp dọn đường cho đối thủ duy nhất là Công ty TNHH Xây dựng - Thương mại - Dịch vụ Khánh An - Thiên An dễ dàng trúng thầu ở mức giá 6.860.850.000 đồng, kéo tỷ lệ tiết kiệm ngân sách xuống mức rất thấp, chỉ đạt 0,55% (tương đương tiết kiệm được 37.652.667 đồng).

Kịch bản tương tự tiếp tục xuất hiện tại gói thầu xây lắp công trình Cầu bắc qua kênh Bao Ngạn Nam do Ban Quản lý Dự án xã Mộc Hóa, tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư với giá gói thầu là 2.683.276.000 đồng. Công ty Nam Bộ tham gia nộp thầu với giá dự thầu 2.681.669.944 đồng nhưng lại tự loại mình ngay từ bước năng lực tài chính do hoàn toàn không đính kèm Cam kết cung cấp tín dụng trị giá tối thiểu 805.000.000 đồng theo quy định bắt buộc của hồ sơ mời thầu. Lỗi sơ đẳng này của Nam Bộ đã giúp đối thủ Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Vạn Lộc Phúc dễ dàng chiến thắng và trúng thầu với giá 2.672.859.321 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp chỉ 0,39% (tương đương tiết kiệm được 10.416.679 đồng cho ngân sách nhà nước).

Nhìn nhận về hàng loạt diễn biến bất thường này, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) thẳng thắn chia sẻ, số liệu từ các hồ sơ gốc cho thấy tỷ lệ trúng thầu cao đi kèm với các hiện tượng đối thủ tự loại vì lỗi sơ đẳng, hoặc xoay vòng trúng trượt luân phiên là những dấu hiệu bất thường cần được các cơ quan thanh tra, kiểm toán vào cuộc làm rõ.

"Quy định đấu thầu qua mạng nhằm mục đích tăng cường tính cạnh tranh, công khai, minh bạch. Tuy nhiên, nếu xuất hiện hiện tượng các nhà thầu thỏa thuận ngầm, nộp hồ sơ trống cốt để làm nền cho một nhà thầu được định sẵn trúng thầu, thì mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và tiết kiệm ngân sách của nhà nước sẽ bị triệt tiêu", Luật sư Hương phân tích. Việc để xảy ra các kịch bản thầu thiếu cạnh tranh thực chất đòi hỏi sự giám sát, thanh tra chặt chẽ hơn từ các cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các chủ đầu tư tại địa phương.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Góc khuất đấu thầu tại Tây Ninh: Từ rào cản hồ sơ đến bài toán năng lực