[GALLERY] Nhật Bản công nghệ số 1 thế giới, sao vẫn dùng fax?

Từng dẫn đầu thế giới với Sony, Panasonic và tàu cao tốc, Nhật Bản nay đối mặt nghịch lý khi mắc kẹt trong chính những di sản công nghệ từng làm nên thành công.

Trong mắt thế giới, Nhật Bản từ lâu được xem là biểu tượng của công nghệ hiện đại với tàu cao tốc Shinkansen, robot hình người và những tập đoàn điện tử huyền thoại như Sony, Panasonic, Toshiba hay Sharp, nhưng đằng sau hình ảnh hào nhoáng ấy lại tồn tại một thực tế khiến không ít người bất ngờ: quốc gia này đang gặp nhiều khó khăn trong hành trình chuyển đổi số và hiện đại hóa hệ thống quản trị xã hội.

Nhiều du khách nước ngoài khi đến Nhật Bản lần đầu thường kỳ vọng sẽ được chứng kiến một xã hội vận hành hoàn toàn bằng công nghệ tiên tiến, tuy nhiên họ nhanh chóng nhận ra rằng không ít thủ tục hành chính vẫn yêu cầu giấy tờ bản cứng, nhiều doanh nghiệp tiếp tục sử dụng máy fax và các giao dịch quan trọng vẫn phụ thuộc vào con dấu cá nhân thay vì chữ ký điện tử như tại nhiều quốc gia phát triển khác.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc năng lực phát triển công nghệ và khả năng số hóa toàn xã hội là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau, bởi dù Nhật Bản từng thống trị ngành điện tử tiêu dùng toàn cầu trong nhiều thập niên, việc ứng dụng công nghệ vào các quy trình hành chính, giáo dục và quản trị doanh nghiệp lại diễn ra chậm hơn đáng kể so với Mỹ, Hàn Quốc hay nhiều quốc gia châu Âu.

Máy fax trở thành biểu tượng rõ nét nhất cho nghịch lý này khi vẫn được sử dụng rộng rãi trong nhiều tổ chức, trường học và doanh nghiệp tại Nhật Bản, không phải vì công nghệ này vượt trội hơn email mà bởi nó đã trở thành một phần của hệ thống vận hành quen thuộc, ổn định và được nhiều người tin tưởng sau hàng chục năm sử dụng.

Tương tự, hệ thống con dấu cá nhân hanko từng đóng vai trò quan trọng trong việc xác thực danh tính và giao dịch pháp lý, khiến hàng loạt quy trình được xây dựng xoay quanh giấy tờ vật lý, từ đó tạo ra rào cản lớn cho quá trình chuyển đổi sang môi trường số do chi phí thay đổi quá cao và cần sự đồng thuận từ nhiều bên liên quan.

Đại dịch COVID-19 đã phơi bày rõ những hạn chế của mô hình này khi nhiều nhân viên vẫn phải đến văn phòng chỉ để đóng dấu hoặc xử lý hồ sơ giấy, trong lúc các quốc gia khác nhanh chóng chuyển sang làm việc từ xa và cung cấp dịch vụ công trực tuyến trên diện rộng, cho thấy sự chậm chạp của hệ thống cũ đang làm giảm khả năng thích ứng trước các biến động bất ngờ.

Một thách thức khác đến từ các "legacy systems" hay những hệ thống công nghệ thông tin được xây dựng từ nhiều thập niên trước, vốn vẫn hoạt động ổn định nhưng ngày càng khó bảo trì, khó tích hợp với công nghệ mới và tiềm ẩn nhiều nguy cơ an ninh mạng trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi và phức tạp.

Dù chính phủ Nhật Bản đang đẩy mạnh các chương trình cải cách, thành lập cơ quan chuyên trách về chuyển đổi số và nâng cấp hạ tầng công nghệ, quốc gia này vẫn phải giải quyết bài toán khó nhất: làm thế nào để thay đổi những hệ thống từng tạo nên thành công trong quá khứ mà không gây gián đoạn một nền kinh tế lớn hàng đầu thế giới, qua đó chứng minh rằng trong kỷ nguyên số, thách thức lớn nhất không phải là phát minh ra công nghệ mới mà là khả năng thích nghi đủ nhanh để tận dụng công nghệ đó.