Một bước tiến đáng chú ý của trí tuệ nhân tạo (AI) vừa thắp lên hy vọng về khả năng con người có thể trò chuyện với động vật, khi Tiến sĩ Julie Elie thuộc Đại học California, Berkeley giành giải thưởng Coller-Dolittle 2026 trị giá 100.000 USD nhờ nghiên cứu giải mã thành công 11 tiếng gọi cốt lõi trong hệ thống giao tiếp của loài chim sẻ vằn, qua đó mở ra hướng tiếp cận hoàn toàn mới đối với ngôn ngữ của thế giới động vật.

Sau hơn 15 năm quan sát, ghi âm và phân tích hàng nghìn âm thanh của chim sẻ vằn, Julie Elie đã kết hợp các thuật toán học máy để phân loại từng tiếng gọi theo bối cảnh, cá thể phát ra và ý nghĩa cụ thể, từ đó phát hiện loài chim không chỉ truyền đạt thông tin về danh tính, hành động mà còn có khả năng nhận diện nhau thông qua những đặc trưng cá thể độc đáo thay vì chỉ dựa vào âm thanh đơn thuần.

Để kiểm chứng kết quả, nhóm nghiên cứu đã xây dựng các thí nghiệm cho chim tự lựa chọn phản ứng trước từng loại tiếng gọi bằng cách nhấn nút nhận phần thưởng là thức ăn, và điều thú vị là chúng thường nhầm lẫn những tiếng gọi có cùng ý nghĩa thay vì những âm thanh giống nhau, cho thấy chim sẻ vằn thực sự hiểu nội dung của các tín hiệu giao tiếp chứ không chỉ phản ứng theo bản năng.

Theo các chuyên gia, đây là một trong những bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy AI không chỉ giúp nhận diện âm thanh mà còn hỗ trợ giải mã cấu trúc ngôn ngữ của động vật, mở rộng phạm vi nghiên cứu từ việc ghi nhận dữ liệu sang việc hiểu cách các loài sinh vật truyền tải thông tin, cảm xúc và hành vi trong môi trường tự nhiên.

Không chỉ dừng lại ở chim sẻ vằn, nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới hiện cũng đang ứng dụng AI để phân tích tiếng kêu của cá heo, tinh tinh, chuột sọc châu Phi cùng nhiều loài động vật khác, với kỳ vọng xây dựng những "từ điển" đầu tiên giữa con người và thế giới tự nhiên, điều vốn được xem là bất khả thi chỉ vài năm trước.

Giải thưởng Coller-Dolittle được thành lập từ năm 2024 bởi Quỹ Jeremy Coller phối hợp cùng Đại học Tel Aviv nhằm thúc đẩy nghiên cứu về giao tiếp hai chiều giữa con người và động vật, đồng thời công bố phần thưởng đặc biệt lên tới 10 triệu USD dành cho nhóm khoa học đầu tiên có thể hiện thực hóa thành công việc giao tiếp qua lại giữa hai loài.

Dù Giáo sư Yossi Yovel và nhiều chuyên gia cho rằng vẫn còn một chặng đường dài trước khi con người có thể đối thoại trực tiếp với động vật, họ đều đánh giá những thành tựu của AI đang giúp lĩnh vực này phát triển với tốc độ chưa từng có, đặc biệt khi các mô hình học máy ngày càng có khả năng xử lý lượng dữ liệu âm thanh khổng lồ với độ chính xác cao.

Trong khi đó, tỷ phú Jeremy Coller tỏ ra rất lạc quan khi dự đoán AI sẽ giúp con người "bẻ khóa" hoàn toàn ngôn ngữ động vật trước năm 2030, mở ra kỷ nguyên mới trong nghiên cứu khoa học, bảo tồn thiên nhiên và phúc lợi động vật, nơi khoảng cách giao tiếp giữa con người với các loài sinh vật trên Trái Đất có thể dần được thu hẹp nhờ sức mạnh của trí tuệ nhân tạo.

Mời quý độc giả xem thêm video: 'Sứa ma' nước ngọt: Ngủ quên dưới đáy hồ, thức dậy là kỳ quan hiếm gặp.