Điều các nhà khảo cổ sợ nhất khi mở lăng mộ nghìn năm tuổi?

Đối với các nhà khảo cổ học, mỗi cuộc khai quật là một cơ hội để đối thoại với lịch sử. Mỗi hiện vật và mỗi địa điểm đều là bằng chứng lịch sử để lại, là dữ liệu vô giá.

Tuy nhiên, do những cân nhắc đặc biệt về bảo tồn lịch sử và văn hóa, việc khai quật các lăng mộ cổ không thể được thực hiện một cách tùy tiện. Các nhà khảo cổ chỉ có thể tiến hành khai quật bảo vệ khi các địa điểm này bị đe dọa bởi sự hư hại hoặc cướp bóc. Vậy, điều mà họ sợ nhất khi mở một lăng mộ nghìn năm tuổi là gì?

Nhiều người có thể nghĩ đến bẫy, thiết bị chứa thủy ngân hoặc khí độc, nhưng đối với các lăng mộ cổ, những thứ này đã phân hủy theo thời gian và gây ra mối đe dọa ít hơn nhiều so với tưởng tượng. Đối với các nhà khảo cổ học, cảnh tượng đau lòng nhất là những hiện vật đã bị phá hủy hoặc đánh cắp. Khi họ tỉ mỉ làm sạch các lăng mộ, tiêu tốn rất nhiều nhân lực, nguồn lực và thời gian, chỉ để tìm thấy hài cốt của những kẻ trộm mộ, tất cả dữ liệu lịch sử quý giá đã bị mất.

Hiện nay, công tác khảo cổ ở Trung Quốc đang dần chuyển hướng khỏi việc chủ động khai quật các di tích cổ đã biết, thay vào đó tập trung vào các cuộc khai quật cứu hộ – tức là bảo vệ và nghiên cứu khẩn cấp các di tích bị hư hại do những kẻ trộm mộ gây ra.

Lòng tham của những kẻ trộm mộ thường tỷ lệ thuận với giá trị của các hiện vật. Các hiện vật quý giá nhất thường là mục tiêu chính của chúng, nhưng kỹ thuật thô sơ và thiếu hiểu biết dẫn đến việc đánh cắp và phá hủy nhiều hiện vật, chỉ còn lại những mảnh gạch vỡ, làm giảm đáng kể giá trị khảo cổ.

Một số hiện vật ở trong tình trạng độc nhất vô nhị khiến các nhà khảo cổ học bất lực. Ví dụ, đội quân đất nung trong lăng mộ nhà Tần có lớp sơn phai màu nhanh chóng khi tiếp xúc với không khí, chuyển sang màu nâu vàng, khiến việc nghiên cứu và xác minh đầy đủ gần như không thể. Do đó, một số hố chứa đội quân đất nung trong lăng mộ nhà Tần vẫn chưa được khai quật.

Hay những quả trứng được niêm phong trong đất hàng nghìn năm do chưa hóa thạch hoàn toàn nên vô cùng dễ vỡ. Vì vậy, với những lăng mộ bị cướp, những quả trứng này rất dễ bị phá hủy.

Số phận của mỗi hiện vật giống như một sợi chỉ mỏng manh treo lơ lửng, một sai lầm nhỏ nhất cũng có thể làm đứt, lấy đi hàng nghìn năm ký ức.