Đề Ngữ văn thi lớp 10 chuyên gây tranh luận xôn xao

Sáng ngày 23/5, hơn 2.000 thí sinh dự thi lớp 10 Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), đã hoàn thành bài thi môn chuyên, chính thức khép lại mùa tuyển sinh năm 2026.

Tuy nhiên, ngay sau khi kết thúc môn Ngữ văn (đề chung), đề thi này đã lập tức thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận với nhiều luồng ý kiến tranh luận trái chiều, trở thành chủ đề được bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội. Không chỉ gây chú ý bởi độ khó, đề thi còn tạo ra tranh cãi lớn về tính chuẩn xác khi sử dụng từ ngữ học thuật và nguyên tắc kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn ở bậc THCS.

Tâm điểm tranh luận nằm ở phần Đọc hiểu sử dụng bài thơ “Lá đỏ” của tác giả Nguyễn Đình Thi cùng câu hỏi yêu cầu học sinh nêu hiểu biết về nhân vật trữ tình "em gái tiền phương".

Một số ý kiến phân tích cho rằng đề thi có nhiều bất cập, dùng thuật ngữ thiếu chính xác. Đề thi có cách hỏi “lạ” vì các câu hỏi không đi theo lối nhận diện biện pháp tu từ quen thuộc.

Cụ thể, trong câu số 3, đề yêu cầu nêu hiểu biết về nhân vật trữ tình “em gái tiền phương”. Tuy nhiên, một số ý kiến giáo viên cho rằng nhân vật “em gái tiền phương” là đối tượng trữ tình, không phải là nhân vật trữ tình.

Ngoài ra, tại câu số 4 yêu cầu thí sinh nhận xét về sự kết hợp giọng tự sự, trữ tình và kịch trong văn bản. Nhưng theo một số giáo viên, đoạn thơ không có tính kịch.

Bên cạnh đó, ở phần Viết, từ hai câu kết “Chào em, em gái tiền phương/Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn”, đề yêu cầu thí sinh bàn luận về vai trò của niềm tin trong cuộc sống. Một số ý kiến cho rằng đây là cách dẫn dắt khiên cưỡng, mối liên hệ giữa hai nội dung chưa thật sự chặt chẽ.

Một giảng viên Đại học Sư phạm Hà Nội đánh giá, các câu hỏi ở phần Đọc hiểu, đặc biệt câu 2, 3 và 4, đã vượt khỏi phạm vi chương trình dành cho học sinh lớp 9. Đề thi “không đáp ứng các tiêu chí cơ bản của kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn bậc THCS”...

Dù đưa ra nhiều nhận xét khá thẳng thắn, giảng viên này cũng cho rằng học sinh không nên quá lo lắng. Từ những tranh luận học thuật đang diễn ra, nhiều khả năng người chấm thi sẽ không quá khắt khe với các lỗi xuất phát từ chính sự bất cập của đề bài. Giảng viên này cũng nhắn nhủ các giáo viên THCS tiếp tục tin tưởng vào những tri thức chuyên môn đã được đào tạo và giảng dạy, không nên vì tranh cãi quanh một đề thi mà hoài nghi năng lực nghề nghiệp của bản thân.

Nhà trường nói đề thi có tính sáng tạo, phân loại cao

Trước những ý kiến phản biện về đề thi tuyển sinh năm nay, PGS.TS Nguyễn Quang Liệu, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn khẳng định, nhà trường luôn tích cực lắng nghe và cầu thị trước mọi đóng góp chuyên môn. Tuy nhiên, qua tham khảo ý kiến từ các chuyên gia giảng dạy lẫn nghiên cứu uy tín, hội đồng nhận định đề thi vẫn đảm bảo tốt cấu trúc kiến thức cơ bản, đồng thời có tính phân hóa cao, nhằm tìm kiếm được những nhân tố mới, xuất sắc."

Đề thi mở, giàu tính học thuật và khuyến khích tư duy độc lập của thí sinh

Đánh giá về đề thi Văn vào lớp 10 Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn năm 2026, PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Thùy, giảng viên cao cấp Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định đề thi Ngữ văn chung của Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn năm nay có tính phân loại rõ nét, thể hiện đúng tinh thần của một kỳ thi tuyển sinh vào trường chuyên: mở, giàu tính học thuật và khuyến khích tư duy độc lập của thí sinh.

Theo cô, ý kiến tranh luận xoay quanh cách hiểu “em gái tiền phương” là đối tượng trữ tình hay nhân vật trữ tình cho thấy đề thi đã chạm tới những vấn đề mang tính chuyên sâu của lý luận văn học. Nếu hiểu theo nghĩa hẹp, nhân vật trữ tình chỉ là chủ thể phát ngôn thì cách xác định “em gái tiền phương” là đối tượng trữ tình có cơ sở. Tuy nhiên, nếu hiểu theo nghĩa rộng, nhân vật trữ tình bao gồm cả người nói (người truyền tải thông tin) và người nghe (người tiếp nhận thông tin) thì cách hiểu linh hoạt hơn vẫn có thể chấp nhận được.

Từ góc độ phân tích diễn ngôn (trong đó có phân tích hội thoại), cô cho rằng nhân vật giao tiếp không chỉ gồm người nói mà còn có người nghe; hoạt động giao tiếp cũng có thể diễn ra dưới nhiều hình thức như đơn thoại, song thoại hay đa thoại (trong đó có cả tính đa thanh). Vì vậy, việc học sinh tiếp cận khái niệm “nhân vật trữ tình” theo hướng mở, không máy móc là điều phù hợp với tinh thần của một đề thi chuyên.

PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Thùy cũng cho rằng việc học sinh phát hiện yếu tố kịch bên cạnh giọng điệu tự sự và trữ tình là một hướng tiếp cận sáng tạo. Theo cô, tác phẩm này từng được chuyển thể thành nhạc kịch nên khi đọc, học sinh hoàn toàn có thể nhận ra sắc thái kịch/ tính chất kịch trong cấu trúc đối thoại, nhịp điệu và cảm xúc. Đây cũng là dạng câu hỏi có khả năng phân loại tốt: học sinh ở mức cơ bản có thể nhận diện chất tự sự, trữ tình, trong khi đó, học sinh có chiều sâu tư duy sẽ nhận diện và phân tích được thêm về tính kịch của văn bản.

Ở phần viết, cô cho rằng yêu cầu bàn luận về “niềm tin trong cuộc sống” từ hai câu kết của bài “Lá đỏ” là hợp lý, không hề khiên cưỡng. “Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn” không chỉ là lời hẹn gặp đơn thuần mà còn thể hiện niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc, khát vọng thống nhất đất nước và sức sống bền bỉ của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam trong hoàn cảnh khắc nghiệt, qua nhiều thế hệ. Theo cô, niềm tin ấy đã trở thành một giá trị tinh thần mang tính truyền thống của dân tộc, vì thế, nội dung này hoàn toàn có thể mở rộng thành vấn đề nghị luận xã hội trong bối cảnh hiện nay.

PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Thùy cho biết, với đề thi chuyên, không nên đặt nặng câu chuyện “trúng” hay “lệch” ngữ liệu giữa các bộ sách giáo khoa. Theo cô, học sinh thi chuyên cần có khả năng đọc mở rộng, tiếp cận văn bản một cách đa dạng và không phụ thuộc vào một bộ sách cụ thể.

“Đề thi chuyên cần có tính sáng tạo, đột phá và phân loại cao. Học sinh giỏi phải biết tìm hướng giải quyết vấn đề ngay cả khi gặp ngữ liệu mới”, PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Thùy nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, việc mở rộng nó thành một vấn đề nghị luận xã hội trong bối cảnh hôm nay là hoàn toàn logic, giúp học sinh có cơ hội thể hiện thế giới quan và lý tưởng sống của chính mình.

Dưới đây là lời giải gợi ý môn Ngữ văn thi lớp 10 vào Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, được thực hiện bởi Tuyensinh247: