Đằng sau thỏa thuận ngừng bắn mới nhất giữa Israel và Lebanon

Thỏa thuận giữa Israel và Lebanon do Washington làm trung gian, được công bố trong tuyên bố chung mới đây của Mỹ, Israel và Lebanon, đạt được trong bối cảnh lực lượng Israel tiến sâu vào lãnh thổ Lebanon, theo AP.

Tuy nhiên, thỏa thuận này bao gồm nhiều điểm gây tranh cãi, trong đó có việc thiết lập các “vùng an ninh thí điểm” bên trong Lebanon mà lực lượng vũ trang Hezbollah do Iran hậu thuẫn sẽ bị cấm hoạt động, cùng với điều khoản về việc giải tán lực lượng này trong tương lai.

Tổng thống Lebanon Joseph Aoun ngày 4/6 cho biết đây là “cơ hội cuối cùng để tiến tới một lệnh ngừng bắn cuối cùng và toàn diện”. Một thỏa thuận do Mỹ làm trung gian vào tháng 11/2024 nhằm chấm dứt giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon đã không thể duy trì hiệu lực.

Trước đó, một thỏa thuận riêng biệt đạt được hôm 1/6, trong đó Israel sẽ không thực hiện các cuộc tấn công đe dọa vào vùng ngoại ô phía nam Beirut và Hezbollah sẽ ngừng các cuộc tấn công vào miền bắc Israel. Tuy nhiên, các chi tiết của thỏa thuận này vẫn đặt ra nhiều nghi vấn về khả năng duy trì hiệu lực.

Dưới đây là một số điểm chính về thỏa thuận ngừng bắn mới nhất giữa Israel và Lebanon.

Hezbollah là yếu tố then chốt quyết định thành công của thỏa thuận

Thỏa thuận hiện tại dựa trên lệnh ngừng bắn ban đầu đạt được vào ngày 17/4 giữa Israel và chính phủ Lebanon.

Tuy nhiên, mặc dù phần lớn thỏa thuận phụ thuộc vào hành động của Hezbollah, nhóm vũ trang này lại không chính thức tham gia các cuộc đàm phán. Thay vào đó, thủ lĩnh Hezbollah, Sheikh Naim Kassem, dựa vào ảnh hưởng của Iran trong các cuộc trao đổi với Washington. Tehran khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt cuộc chiến Mỹ - Iran đều phải bao gồm cả việc ngừng giao tranh tại Lebanon.

Ông Kassem đã chỉ trích thỏa thuận mới nhất, cho rằng thỏa thuận sẽ làm Lebanon bất ổn và gây chia rẽ trong người dân. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu ngừng bắn hoàn toàn và Israel rút quân.

“Thỏa thuận này cho phép Israel đạt được về mặt chính trị những gì họ không thể đạt được bằng cuộc chiến. Chừng nào còn chiếm đóng, thì kháng chiến sẽ còn tiếp tục”, ông Kassem khẳng định.

Israel tuyên bố họ đang chiến đấu với Hezbollah - lực lượng mà họ từ lâu coi là mối đe dọa lớn - chứ không phải với Lebanon. Tuy nhiên, Israel đã tấn công cả những khu vực xa ngoài tầm ảnh hưởng của Hezbollah, bao gồm cả trung tâm thủ đô Beirut, Lebanon.

Khẳng định quan điểm coi Hezbollah là mối đe dọa sống còn, Israel trong tuyên bố chung mới đây đã nhấn mạnh an ninh của nước này và việc tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ "chỉ có thể đạt được thông qua việc giải giáp Hezbollah và tháo dỡ toàn bộ cơ sở hạ tầng của lực lượng này trên khắp Lebanon".

Việc Lebanon ký vào tuyên bố mô tả Hezbollah là mối đe dọa cho thấy sự chia rẽ ngày càng sâu sắc trong nước về lực lượng này, đồng thời thể hiện nỗ lực của Beirut nhằm tách khỏi ảnh hưởng của Iran và cải thiện quan hệ với các nước vùng Vịnh cũng như Washington.

Thiết lập các "vùng thí điểm" do quân đội Lebanon kiểm soát

Tuyên bố chung nêu rõ lệnh ngừng bắn “phụ thuộc vào việc Hezbollah hoàn toàn ngừng nổ súng và rút toàn bộ lực lượng” khỏi khu vực phía nam sông Litani. Con sông này, cách biên giới Israel khoảng 30 km, là ranh giới của vùng đệm do Liên Hợp Quốc thiết lập năm 2006, nơi Hezbollah bị cấm hoạt động. Hiện tại, quân đội Israel đã tiến sâu vượt quá sông Litani vào miền nam Lebanon, khiến hàng trăm nghìn người dân Lebanon phải sơ tán.

Theo tuyên bố, Lebanon và Israel nhất trí “nhanh chóng thúc đẩy việc thiết lập các vùng thí điểm, trong đó Quân đội Lebanon sẽ kiểm soát hoàn toàn lãnh thổ, loại trừ mọi lực lượng phi nhà nước”.

Điều này tạo áp lực lớn lên quân đội Lebanon vốn đang thiếu kinh phí, buộc họ phải khẳng định sự hiện diện tại các khu vực mà Hezbollah có ảnh hưởng mạnh. Lebanon lo ngại rằng nếu tiếp cận vấn đề giải giáp Hezbollah một cách đối đầu, nguy cơ xung đột trên toàn quốc sẽ tăng lên, trong khi Israel lại cáo buộc Beirut chưa đủ cứng rắn.

Hiện quân đội Israel kiểm soát nhiều khu vực rộng lớn ở miền nam Lebanon và đã phá hủy nhiều nhà cửa, di tích lịch sử.

Tuyên bố cũng cho biết các bên đàm phán đã thảo luận về một khuôn khổ an ninh bao gồm “giải tán các nhóm vũ trang phi nhà nước và ngăn chặn sự tái xuất của họ”.

Tuy nhiên, cách thức cụ thể để thiết lập các vùng thí điểm cũng như giải giáp Hezbollah vẫn còn rất mơ hồ. Tổng thống Aoun cho biết một loạt làng mạc ngay phía bắc sông Litani có thể sẽ là "vùng thí điểm".

Thỏa thuận ngừng bắn nhằm tách Lebanon khỏi cuộc chiến Mỹ -Iran

Lebanon đã trở thành điểm nghẽn lớn trong nỗ lực kéo dài lệnh ngừng bắn trong cuộc chiến Mỹ - Iran. Tuyên bố chung nêu rõ “tất cả các bên đều lên án cuộc tấn công của Iran vào các quốc gia trong khu vực, cũng như các hoạt động tiếp diễn làm suy yếu ổn định ở Trung Đông, dù là thông qua hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm hay những hành động gây hấn khác”.

Tuyên bố cũng bao gồm các nội dung rõ ràng nhằm tách biệt hai cuộc xung đột.

“Tất cả các quốc gia đều tái khẳng định rằng tương lai quan hệ giữa Israel và Lebanon phải do hai Chính phủ có chủ quyền quyết định. Họ bác bỏ mọi nỗ lực, dù từ quốc gia hay lực lượng phi nhà nước nào, nhằm giữ Lebanon làm con tin cho tương lai của mình”, tuyên bố nêu rõ.

Thêm vào đó, “mọi thỏa thuận ngừng bắn phải được hai Chính phủ trực tiếp đạt được, với vai trò trung gian của Mỹ, chứ không thông qua bất kỳ kênh riêng biệt nào”.

Cách diễn đạt này nhằm ngăn chặn Tehran sử dụng lực lượng Hezbollah và cuộc giao tranh tại Lebanon như một quân bài mặc cả trong các cuộc đàm phán ngừng bắn của họ với Mỹ.

Israel có thể tiếp tục tấn công trong thời gian ngừng bắn

Bất chấp thỏa thuận ngừng bắn ban đầu giữa tháng 4/2026, giao tranh vẫn tiếp diễn, với việc Hezbollah nối lại các cuộc tấn công sau khi Israel không kích vào Lebanon.

Đợt giao tranh này dường như chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, ngày 4/6 cho biết quân đội Israel sẽ tiếp tục hiện diện tại cái mà ông gọi là vùng an ninh ở Lebanon, đồng thời tiếp tục các chiến dịch nhằm vào cơ sở hạ tầng của Hezbollah.

Quân đội Israel “ở giai đoạn này sẽ tiếp tục nổ súng và hoạt động trên thực địa”, ông nói. Ông Katz cho biết các thỏa thuận này phản ánh “thực tế mà chúng tôi đã tạo ra ở Lebanon cho đến nay” và có thể dẫn tới một thỏa thuận hòa bình với Lebanon cũng như “an ninh thực sự và lâu dài” cho cư dân miền bắc Israel.

Ngày 4/6, quân đội Israel đã phát cảnh báo tới người dân miền nam Lebanon rằng họ sẽ tiếp tục tấn công các “cơ sở hạ tầng của Hezbollah nằm trong và gần khu vực phía nam sông Zahrani”.

Quân đội Israel cảnh báo “bất kỳ ai di chuyển về phía nam con sông đều đang đặt mạng sống vào nguy hiểm”. Được biết, sông Zahrani nằm cách sông Litani khoảng 30 km về phía bắc.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Bế tắc đàm phán Mỹ - Iran