Chỉ định thầu sát trần tại cấp cơ sở: Ngân sách được hưởng lợi gì từ Công ty Thuận Huy? [Kỳ 1]

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, việc giao thầu cho Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn tại các địa phương thuộc tỉnh Lâm Đồng đang đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về tính cạnh tranh, sự minh bạch và bài toán tối ưu hóa hiệu quả kinh tế. Khi hàng tỷ đồng tiền ngân sách được phân bổ thông qua các quy trình khép kín, thiếu vắng sự cọ xát của thị trường, trách nhiệm giải trình của các Chủ đầu tư cấp xã chính là chốt chặn cuối cùng để bảo vệ sự liêm chính của dòng vốn đầu tư công.

Dữ liệu hồ sơ cho thấy, tổng giá trị các gói thầu xây lắp được giao cho nhà thầu này tại 3 xã Hàm Liêm, Hàm Thuận và Đông Giang (thuộc tỉnh Lâm Đồng) chỉ tính riêng trong một khoảng thời gian ngắn của năm 2026 đã đạt hơn 10,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, trong cơ cấu tài chính này, chi phí thi công xây lắp cốt lõi thực chất được giải ngân lên tới 9.900.699.120 đồng (chiếm 95,9% tổng giá trị). Việc một khối lượng vốn lớn được luân chuyển qua hình thức chỉ định thầu với những kịch bản tiết kiệm "nhỏ giọt" hoặc 0% đòi hỏi sự minh định rõ ràng về trách nhiệm công vụ.

Dấu hiệu rủi ro từ sự đồng điệu bất thường về thời gian

Sự bất thường tại các gói thầu không chỉ nằm ở những con số mang tính "tiết kiệm cơ học" thông qua hiện tượng loại bỏ phần chi phí dự phòng mà không thương thảo giảm giá trị cốt lõi, mà còn hiện diện rõ nét qua sự đồng điệu về mặt thời gian trong quá trình phê duyệt các văn bản pháp lý mang tính quyết định.

Hồ sơ đấu thầu thể hiện một "tốc độ" xử lý thủ tục đáng kinh ngạc. Chỉ trong cùng một ngày 22/05/2026, cơ quan chức năng tại xã Đông Giang đã đồng loạt ban hành và phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho cả hai dự án lớn trên địa bàn: Gói thầu Sửa chữa nhà văn hóa thôn Hòa Tiến và Gói thầu Sửa chữa Trường TH-THCS Đông Tiến giai đoạn 1. Rất nhanh chóng, chỉ 3 ngày sau đó, đến ngày 25/05/2026, địa phương này tiếp tục ban hành các quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, chính thức "chọn mặt gửi vàng" giao phó cả hai dự án trên cho Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy.

Điều trùng hợp hơn nữa, cũng trong đúng ngày 25/05/2026, cơ quan quản lý tại xã Hàm Thuận lại tiếp tục ban hành Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu cho chính doanh nghiệp này tại dự án Xây mới cầu Cỏ Mồm, thôn Dốc Lăng. Việc các dự án tại các địa bàn cấp xã khác nhau lại có chung một "nhịp sinh học" trong công tác phê duyệt thủ tục và cùng đích đến là một nhà thầu duy nhất, đặt ra những nghi vấn về tính độc lập, khách quan trong khâu thẩm định hồ sơ.

Bài toán năng lực và rủi ro thi công đồng loạt

Trong hoạt động xây lắp, năng lực thi công thực tế của nhà thầu (bao gồm nhân sự, máy móc, tài chính) là yếu tố sống còn quyết định sự thành bại của dự án. Dữ liệu trích xuất cho thấy, chỉ trong một khung thời gian ngắn của quý II/2026, Công ty TNHH Xây dựng Thuận Huy đã liên tục được các Chủ đầu tư cấp xã lựa chọn "chỉ định thầu rút gọn" để đảm nhận thi công đồng thời 8 công trình xây lắp trải dài trên 4 địa bàn cấp xã (Hàm Liêm, Hàm Thuận, Đông Giang, La Dạ) thuộc tỉnh Lâm Đồng.

Việc các cơ quan quản lý cấp cơ sở tiến hành giao thầu một cách ồ ạt, dồn dập cho một doanh nghiệp mà chưa cho thấy sự rà soát, đánh giá toàn diện về nguy cơ quá tải năng lực thi công, sự đáp ứng của nhân sự chủ chốt và khả năng huy động thiết bị máy móc tại cùng một thời điểm đã đặt dự án trước những rủi ro cực lớn. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để các Chủ đầu tư đảm bảo được chất lượng công trình an toàn tuyệt đối cũng như tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tại các địa phương này không bị ảnh hưởng, khi nhà thầu phải phân tán nguồn lực thi công trên một bình diện quá rộng?

Trách nhiệm giải trình của người trực tiếp ký quyết định

Hàng loạt các quyết định giao thầu trị giá hàng tỷ đồng bám sát nút ngưỡng trần chỉ định thầu 2 tỷ đồng đã được ký duyệt và đi vào thực thi. Những văn bản mang tính quyết định này đều gắn liền với chữ ký và trách nhiệm quản lý trực tiếp của những người đứng đầu các đơn vị làm Chủ đầu tư, cụ thể là ông Nguyễn Duy Nhân (Trưởng phòng Kinh tế xã Hàm Thuận), ông Nguyễn Anh Quốc (Trưởng phòng Kinh tế xã Hàm Liêm) và ông Lương Minh Đạt (Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Giang).

Tiến hành phân tích dựa trên mô hình lập luận pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) đưa ra những đánh giá đa chiều về trách nhiệm công vụ. Xét về bình diện dữ liệu hồ sơ, hệ thống tài liệu ghi nhận các quyết định chỉ định thầu rút gọn được ban hành một cách dồn dập, giá trị dự toán liên tục bám sát mức trần 1,99 tỷ đồng nhưng tỷ lệ tiết kiệm mang lại cho ngân sách nhà nước lại vô cùng thấp; trong đó có gói thầu đạt 0%, có gói thầu lại xuất hiện tình trạng cắt bỏ cơ học phần dự phòng phí mà không giảm giá trị thi công thực tế. Đồng thời, nhà thầu phải đảm nhận khối lượng công việc có dấu hiệu vượt quá khả năng huy động nguồn lực thông thường trong cùng một thời điểm.

Đối chiếu với khung pháp lý, Điều 77 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 quy định rất rõ ràng trách nhiệm của Chủ đầu tư trong việc quyết định và phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, khách quan của các thông tin, tài liệu. Chủ đầu tư có nghĩa vụ pháp lý tối thượng là bảo đảm nhà thầu được lựa chọn phải có đủ năng lực thực thi. Hơn nữa, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu vô cùng gắt gao về việc rà soát kỹ lưỡng quá trình huy động nguồn lực của nhà thầu, nghiêm cấm các hành vi lạm dụng chỉ định thầu dẫn đến suy giảm tính cạnh tranh.

Từ những cơ sở pháp lý trên, Luật sư Võ Quang Vinh bình luận sâu sắc: "Trách nhiệm cao nhất đối với hiệu quả sử dụng vốn ngân sách thuộc về người trực tiếp ký các quyết định phê duyệt và người đứng đầu cơ quan được giao làm Chủ đầu tư. Khi tiến hành phê duyệt chỉ định thầu, Chủ đầu tư phải có nghĩa vụ pháp lý thẩm định kỹ lưỡng năng lực thực tế của nhà thầu. Việc để một doanh nghiệp ôm đồm quá nhiều dự án cùng lúc mang đến rủi ro thi công chậm tiến độ, ảnh hưởng chất lượng. Việc các Chủ đầu tư cấp xã nhanh chóng chấp thuận mức giá dự thầu không mang lại lợi ích tiết kiệm thực chất, kèm theo hiện tượng phân mảnh các gói thầu sát ngưỡng 2 tỷ đồng, là những dấu hiệu bất thường cần phải được các cơ quan thanh tra, kiểm toán làm rõ. Những người trực tiếp ký quyết định cần phải có báo cáo giải trình minh bạch về phương pháp lập dự toán và căn cứ đánh giá năng lực nhà thầu".

Để kiến tạo một môi trường đầu tư công thực sự cạnh tranh, công bằng và hiệu quả tại cấp cơ sở, thiết nghĩ các cơ quan chức năng, cơ quan thanh tra nhà nước cần sớm tổ chức thanh tra, kiểm tra toàn diện công tác quản lý đấu thầu tại các dự án nêu trên. Việc đối chiếu khối lượng nghiệm thu và chất lượng thi công tại hiện trường thực tế, đặc biệt tại các công trình có tỷ lệ tiết kiệm thấp hoặc bằng 0%, là bước đi khẩn thiết nhằm minh bạch hóa dòng vốn đầu tư công, chặn đứng nguy cơ thất thoát và củng cố niềm tin của nhân dân vào tính thượng tôn pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.