Mâm xôi đen (Rubus fruticosus) là một loài thực vật quen thuộc nhưng cũng đầy thú vị của họ Hoa hồng (Rosaceae). Loài cây này nổi tiếng với những cành dài đầy gai móc, có thể bò lan hoặc vươn cao thành từng bụi rậm dày đặc. Với nhiều người đi dã ngoại ở châu Âu hay Bắc Mỹ, việc len qua những bụi mâm xôi để hái quả chín tím đen là một ký ức mùa hè rất đặc biệt.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Điều thú vị là mỗi "quả mâm xôi" thực ra không phải một quả duy nhất theo nghĩa thông thường. Mỗi trái blackberry là tập hợp của hàng chục “quả hạch nhỏ” li ti kết dính lại quanh một lõi mềm. Khi còn non, quả có màu xanh hoặc đỏ, sau đó chuyển dần sang tím sẫm gần như đen bóng khi chín. Vị của mâm xôi vừa ngọt vừa chua nhẹ, thơm đậm và dễ để lại màu tím trên đầu ngón tay người hái.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Mâm xôi đen nổi tiếng nhờ khả năng sinh tồn mạnh mẽ. Chỉ cần một cành chạm đất, cây có thể nhanh chóng bén rễ và tạo thành bụi mới. Ở nhiều nơi, nó phát triển nhanh tới mức bị xem là loài xâm lấn vì có thể bao phủ đồng cỏ, hàng rào hoặc ven đường. Tuy vậy, chính những bụi gai dày đặc ấy lại trở thành nơi trú ẩn lý tưởng cho chim chóc và động vật nhỏ.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Trong lịch sử dân gian châu Âu, cây mâm xôi còn gắn với nhiều truyền thuyết kỳ lạ. Người Celt cổ đại từng tin rằng bụi blackberry là nơi cư ngụ của các linh hồn rừng. Ở Anh, có một mê tín lâu đời cho rằng không nên hái quả mâm xôi sau ngày lễ Thánh Michael vào cuối tháng 9, vì khi ấy quỷ dữ đã “nguyền rủa” các bụi cây bằng cách giẫm hoặc nhổ lên chúng.

Không chỉ ngon miệng, mâm xôi còn giàu vitamin C, vitamin K, chất xơ và các hợp chất anthocyanin tạo màu tím đen đặc trưng. Những chất chống oxy hóa này được nghiên cứu vì khả năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch và làm chậm quá trình lão hóa tế bào. Ngày nay, quả mâm xôi được dùng trong đủ loại thực phẩm, từ bánh ngọt, mứt, trà trái cây cho tới rượu vang và siro.