Cận cảnh sa mạc cổ nhất thế giới đã không thay đổi suốt 55 triệu năm

Namib thường được gọi là sa mạc cổ nhất thế giới, với lịch sử khô hạn kéo dài khoảng 55 triệu năm. Nằm dọc bờ biển Namibia, sa mạc này trải dài khoảng 2.000 km theo hướng bắc–nam, tạo nên một trong những cảnh quan khắc nghiệt và ngoạn mục nhất Trái Đất.

Ảnh: mikereyfman

Phần nổi tiếng nhất của sa mạc này nó là Biến cát Namib, một vùng cồn cát rộng hơn 30.000 km² đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Đặc biệt, Namib Sand Sea là sa mạc ven biển duy nhất trên thế giới có những cánh đồng cồn cát rộng lớn chịu ảnh hưởng trực tiếp của sương mù.

Sương mù xuất hiện nhờ dòng hải lưu lạnh Benguela ngoài khơi Đại Tây Dương. Không khí ẩm từ biển gặp điều kiện lạnh tạo thành những lớp sương thường xuyên tràn vào đất liền. Với con người, đó chỉ là màn hơi nước mờ đục; nhưng với nhiều sinh vật Namib, sương mù chính là nguồn nước quan trọng nhất.

Ảnh: Wikimedia Commons

Một số loài côn trùng thậm chí có những cơ chế đặc biệt để thu gom các giọt nước li ti trên cơ thể. Nhiều loài thực vật và động vật khác cũng tiến hóa để tận dụng lượng ẩm ít ỏi này. Chính sự khắc nghiệt của Namib đã tạo ra một hệ sinh thái với nhiều loài đặc hữu và những thích nghi sinh học rất hiếm gặp.

Những cồn cát đỏ cam ở Sossusvlei lại là một câu chuyện địa chất khác. Màu sắc đặc trưng của cát chủ yếu liên quan đến quá trình oxy hóa các khoáng chất chứa sắt. Gió liên tục vận chuyển và tái định hình cát, khiến đường sống của các cồn cát thay đổi theo thời gian.

Ảnh: Wikimedia Commons

Đáng kinh ngạc hơn, cát tạo nên Namib không nhất thiết bắt nguồn ngay tại nơi chúng ta nhìn thấy nó. UNESCO mô tả một “hệ thống băng chuyền” tự nhiên khổng lồ: vật liệu từ nội địa miền nam châu Phi được sông đưa ra biển, dòng hải lưu vận chuyển dọc bờ rồi gió đưa ngược vào đất liền, tạo nên những cánh đồng cồn cát rộng lớn.

Và Namib còn lưu giữ những dấu vết của một quá khứ xa hơn nữa. Một số trầm tích cát cổ trong khu vực được xác định có tuổi khoảng 20–21 triệu năm, cho thấy lịch sử của cảnh quan sa mạc và biển cát phức tạp hơn nhiều so với một con số duy nhất.

Vì thế, Namib không chỉ là nơi “ít mưa”. Nó là một phòng thí nghiệm tự nhiên khổng lồ, nơi gió, đại dương, địa chất và sự sống đã tương tác suốt hàng chục triệu năm. Giữa một trong những môi trường khô hạn nhất Trái Đất, chỉ một lớp sương mỏng từ Đại Tây Dương cũng đủ để duy trì cả một thế giới.