Dơi dựng lều (Uroderma bilobatum), còn gọi là dơi mặt sọc Peters, là một loài dơi ăn quả thuộc họ Dơi mũi lá (Phyllostomidae). Chúng phân bố từ miền nam Mexico qua Trung Mỹ đến lưu vực Amazon và nhiều khu vực ở bắc Nam Mỹ. Dù chỉ nặng khoảng 15–20 gram, loài dơi nhỏ bé này lại nổi tiếng bởi một hành vi vô cùng đặc biệt: biến những chiếc lá lớn thành nơi trú ẩn tạm thời.

Ảnh: researchgate.net

Không giống phần lớn các loài dơi trú ngụ trong hang động, hốc cây hay mái nhà, Uroderma bilobatum thường chọn những chiếc lá cọ hoặc các loài thực vật có phiến lá lớn. Chúng dùng răng cắn khéo léo vào các gân lá chính hoặc gân phụ theo những vị trí nhất định. Sau vài ngày, phần lá bị cắt sẽ rũ xuống do trọng lượng tự nhiên, tạo thành một mái che giống như chiếc lều nhỏ. Điều đáng chú ý là dơi không cắt đứt hoàn toàn gân lá, nhờ đó chiếc lá vẫn sống và duy trì màu xanh trong một thời gian, giúp nơi trú ẩn khó bị phát hiện giữa tán cây.

Ảnh: Picture Bird

Chiếc "lều" này có nhiều lợi ích. Nó che mưa, giảm ánh nắng trực tiếp và đặc biệt giúp đàn dơi tránh được nhiều loài săn mồi như chim săn mồi, rắn hay khỉ. Vì chỉ sử dụng những chiếc lá còn sống, nơi trú ẩn hòa lẫn hoàn hảo với môi trường xung quanh, giống như một căn lều ngụy trang giữa rừng.

Các nhóm dơi dựng lều thường gồm một con đực trưởng thành và nhiều con cái cùng con non. Con đực có xu hướng bảo vệ chiếc lều và khu vực xung quanh, trong khi cả nhóm thay đổi nơi trú ẩn khi chiếc lá dần héo hoặc hư hỏng. Điều này khiến những "ngôi nhà" của chúng luôn là các công trình tạm thời, được xây mới liên tục theo vòng đời của thực vật.

Ảnh: ZooChat

Thức ăn chủ yếu của Uroderma bilobatum là các loại quả chín mềm như sung, ổi rừng và nhiều loài cây bản địa khác. Khi ăn, chúng thường mang quả đến nơi an toàn rồi mới thưởng thức. Hạt của nhiều loài cây sau đó được phát tán qua phân hoặc rơi xuống trong quá trình ăn, góp phần tái sinh rừng nhiệt đới. Vì thế, loài dơi này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học của hệ sinh thái.

Hành vi dựng lều không chỉ xuất hiện ở Uroderma bilobatum mà còn được ghi nhận ở một số loài dơi ăn quả khác. Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những ví dụ ấn tượng nhất về việc động vật có vú biết chủ động cải tạo môi trường để tạo nơi ở mà không cần đào hang hay xây tổ theo cách thông thường.

Nhìn vào chiếc lá cong mềm giữa rừng, ít ai ngờ đó lại là "ngôi nhà" do một nhóm dơi nhỏ tạo nên. Dơi dựng lều cho thấy trí thích nghi của thiên nhiên không chỉ nằm ở sức mạnh hay tốc độ, mà còn ở khả năng tận dụng những vật liệu sẵn có để tạo nên giải pháp sống hiệu quả. Chính những công trình giản dị ấy đã giúp loài dơi nhỏ bé này tồn tại và phát triển giữa khu rừng nhiệt đới suốt hàng triệu năm.