50 năm quan hệ Việt Nam - Thái Lan

Tờ The Nation (Thái Lan) gần đây đăng tải bài viết với tiêu đề “50 quan hệ Việt Nam - Thái Lan: Từ nền tảng di sản Hồ Chí Minh đến Đối tác Chiến lược Toàn diện”, trong đó nhấn mạnh di sản nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh là nền tảng quan trọng, góp phần hình thành và phát triển tình hữu nghị giữa hai nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và gần 2 năm hoạt động tại Thái Lan

Bài viết cho biết, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đến Thái Lan vào tháng 7/1928 với mục đích thúc đẩy lòng yêu nước trong cộng đồng kiều bào Việt Nam sinh sống và làm việc tại đây, từ đó đặt nền móng cho việc đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp tại Việt Nam.

Trong gần hai năm hoạt động tại Thái Lan, Người đã đi qua nhiều địa phương, bao gồm Bangkok, Bản Đông (Phichit), và một số tỉnh phía Đông Bắc như Udon Thani, Sakon Nakhon, Nakhon Phanom, Amnat Charoen, Ubon Ratchathani, Mukdahan và Nong Khai.

Cuối năm 1929, Người rời Thái Lan đến Hồng Kông (Trung Quốc). Khoảng tháng 3/1930, Người trở về vùng Đông Bắc Thái Lan để gặp gỡ các cán bộ Việt Nam, sau đó đến Bangkok trước khi rời Thái Lan vào đầu năm 1930.

Mặc dù thời gian sinh sống và làm việc tại Thái Lan không dài, nhưng tình cảm chân thành và sự ủng hộ của người dân Thái Lan đã để lại ấn tượng sâu sắc đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Vì vậy, khi đến bất cứ nơi nào, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khuyên kiều bào Việt Nam cần cù làm việc, sống lương thiện, tuân thủ pháp luật và tôn trọng phong tục, truyền thống của Thái Lan.

Người đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng tình đoàn kết giữa cộng đồng người Việt Nam và người dân Thái Lan, đồng thời khẳng định mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa hai quốc gia.

Hơn nữa, triết lý ngoại giao “thêm bạn, bớt thù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là một trong những yếu tố then chốt đặt nền tảng cho cách tiếp cận linh hoạt, thích ứng và mang đậm tính nhân văn sâu sắc trong quan hệ quốc tế.

Nguyên tắc này nhấn mạnh việc xây dựng lòng tin, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau và tôn trọng sự khác biệt, từ đó mở rộng hợp tác và giảm thiểu xung đột.

Trong quan hệ Thái Lan - Việt Nam, triết lý này được thể hiện qua việc nhấn mạnh tình láng giềng tốt đẹp và việc thúc đẩy các giá trị văn hóa chung của Đông Á như tinh thần cộng đồng, lòng hiếu khách và các nguyên tắc đạo đức, cùng nhau tạo nên nền tảng bền vững cho hợp tác lâu dài.

Theo đó, ngay sau khi ông Pridi Banomyong lên nắm quyền ở Thái Lan năm 1946, Chính phủ Thái Lan đã thực hiện nhiều hoạt động thiết thực để hỗ trợ Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực đối ngoại trong giai đoạn đầu sau khi giành độc lập.

Vào tháng 8/1946, một Văn phòng đại diện của Chính phủ Việt Nam được thành lập tại Bangkok dựa trên thư giới thiệu do Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng ký ngày 7/7/1946.

Văn phòng này chịu trách nhiệm liên lạc với các Chính phủ và phái đoàn đại diện nước ngoài, đồng thời đóng vai trò là đầu mối kết nối với cộng đồng kiều bào Việt Nam ở nhiều nơi trên thế giới và huy động sự ủng hộ cho cuộc kháng chiến trong nước.

Ngoài ra, văn phòng còn có một bộ phận thông tin chuyên xuất bản tài liệu bằng tiếng Việt, tiếng Thái và tiếng Anh để phân phát cho kiều bào, các cơ quan ngoại giao và tổ chức quốc tế.

Nhờ vậy, vị thế và hình ảnh của Việt Nam dần được nâng cao trên trường quốc tế, tạo nền tảng quan trọng cho sự ủng hộ quốc tế đối với các cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam.

Những tín hiệu rõ ràng hơn về việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan đã được phát đi trong phát biểu của Thủ tướng Thái Lan Kukrit Pramoj ngày 5/9/1975, trong đó Thủ tướng Pramoj nhấn mạnh Thái Lan sẽ tiếp tục theo đuổi chính sách hữu nghị với các nước láng giềng và mong muốn sớm mở văn phòng liên lạc tại Hà Nội.

Tháng 8/1976, phái đoàn Chính phủ Thái Lan đến Hà Nội để đàm phán chính thức về thiết lập quan hệ ngoại giao. Cuộc đàm phán diễn ra trong bầu không khí thẳng thắn, cởi mở và tôn trọng lẫn nhau, dù cả hai bên cũng đã trải qua nhiều cuộc tranh luận căng thẳng trước khi đạt được sự đồng thuận cuối cùng. Ngày 6/8/1976, hai bên đã ký “Thông cáo chung về việc thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Thái Lan”, đánh dấu việc chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

Quan hệ Việt Nam-Thái Lan thực sự khởi sắc mạnh mẽ sau chuyến thăm Thái Lan của Thủ tướng Phạm Văn Đồng vào tháng 9/1978.

Từ bình thường hóa đến Đối tác Chiến lược Toàn diện

Từ năm 1989, hai nước bắt đầu tiến trình bình thường hóa và đạt nhiều bước tiến quan trọng, đặc biệt là sau chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư Đỗ Mười vào tháng 10/1993. Sau khi Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995, quan hệ song phương tiếp tục được củng cố và mở rộng.

Tháng 2/2004, hai nước ban hành Tuyên bố chung về Khung hợp tác Việt Nam-Thái Lan.

Đặc biệt, chuyến thăm Thái Lan của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (25-27/6/2013) đã nâng cấp quan hệ hai nước lên “Đối tác Chiến lược”, là hai nước thành viên ASEAN đầu tiên thiết lập khuôn khổ này.

Tiếp đó, Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược giai đoạn 2014-2018 được ký kết nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Thái Lan vào tháng 11/2014.

Quá trình nâng cấp quan hệ từ Đối tác Chiến lược (2013) lên Đối tác Chiến lược Toàn diện (2025) phản ánh sự phát triển sâu sắc và thực chất của mối quan hệ song phương.

Kể từ năm 2013, hai nước liên tục tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, kinh tế, thương mại và giao lưu nhân dân. Thương mại song phương duy trì tăng trưởng ổn định, cùng với việc mở rộng cơ chế đối thoại và hợp tác cấp cao, tạo nền tảng vững chắc cho quan hệ hai nước.

Kim ngạch thương mại song phương duy trì đà tăng trưởng ổn định, cùng với việc mở rộng của các cơ chế đối thoại và hợp tác cấp cao, tạo nền tảng vững chắc cho việc nâng cấp mối quan hệ.

Song song với hợp tác song phương, Việt Nam và Thái Lan phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế như ASEAN, APEC và các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong.

Trong khuôn khổ ASEAN, hai nước thúc đẩy tinh thần đoàn kết nội khối và vai trò trung tâm của Hiệp hội. Tại APEC, cả hai bên đều tích cực đóng góp vào các sáng kiến ​​về thương mại tự do và phát triển bền vững. Trong hợp tác tiểu vùng Mekong, Việt Nam và Thái Lan tập trung vào quản lý tài nguyên nước, phát triển cơ sở hạ tầng và tăng cường kết nối kinh tế.

Những nỗ lực này góp phần tăng cường tin cậy chiến lược và nâng cao vị thế quốc tế của cả hai quốc gia.

Dựa trên nền tảng Đối tác Chiến lược Toàn diện, việc hiện thực hóa tầm nhìn “Ba kết nối” được xác định là hướng đi trọng tâm nâng cao hợp tác song phương trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế khu vực nhanh chóng.

Thứ nhất, kết nối chuỗi cung ứng tập trung vào việc liên kết các ngành công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là trong lĩnh vực ô tô và điện tử, nhằm tận dụng thế mạnh bổ sung của mỗi quốc gia, hình thành mạng lưới sản xuất linh hoạt và giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng ngoài khu vực.

Thứ hai, sự kết nối giữa các cơ sở sản xuất và cộng đồng doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc mở rộng thị trường và thúc đẩy đầu tư song phương, hướng tới mục tiêu đạt kim ngạch thương mại 25 tỷ USD trong tương lai gần.

Cuối cùng, tính kết nối trong các chiến lược phát triển bền vững được thể hiện qua sự tương đồng giữa Chiến lược Tăng trưởng Xanh của Việt Nam và mô hình Kinh tế Sinh thái - Tuần hoàn - Xanh (BCG) của Thái Lan, mở ra triển vọng hợp tác sâu rộng trong các lĩnh vực như năng lượng sạch, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn.

Sự hội tụ trong định hướng phát triển này góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp trong việc giải quyết biến đổi khí hậu và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Trong bối cảnh hiện nay, cộng đồng người Việt tại Thái Lan tiếp tục đóng vai trò quan trọng, không chỉ trong kinh tế mà còn trong ngoại giao nhân dân, văn hóa và xã hội. Họ đóng vai trò là cầu nối quan trọng trong việc tăng cường hợp tác kinh tế giữa hai nước. Trong lĩnh vực văn hóa, cộng đồng người Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam tại Thái Lan thông qua việc tổ chức các lễ hội truyền thống, dạy tiếng Việt và duy trì phong tục, tập quán và tín ngưỡng dân gian.

Trong lĩnh vực ngoại giao nhân dân, cộng đồng người Việt tại Thái Lan đóng vai trò là cầu nối tình hữu nghị giữa hai quốc gia. Thông qua giao lưu, hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau, cộng đồng đóng góp vào việc củng cố mối quan hệ truyền thống lâu đời giữa Việt Nam và Thái Lan.

Định hướng tầm nhìn 50 năm tới

Theo bài viết của The Nation, trong tầm nhìn 50 năm tới, quan hệ Việt Nam-Thái Lan được định hướng phát triển sâu rộng, tính bền vững và linh hoạt. Hai nước cần tăng cường hợp tác để đảm bảo an ninh năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo, xây dựng lưới điện khu vực liên kết và chia sẻ công nghệ lưu trữ năng lượng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Về vấn đề biến đổi khí hậu, hai quốc gia cần ưu tiên phối hợp quản lý tài nguyên nước - đặc biệt là ở lưu vực sông Mekong - đồng thời cùng nhau thực hiện các sáng kiến ​​giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đồng thời, cả hai quốc gia nên thúc đẩy chuyển đổi số thông qua phát triển cơ sở hạ tầng số, kinh tế số và đổi mới sáng tạo, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Ngoài ra, việc cải thiện các cơ chế đối thoại chính sách, thúc đẩy quan hệ đối tác công tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là những giải pháp then chốt góp phần thúc đẩy sự phát triển năng động của quan hệ song phương, đồng thời đóng góp tích cực vào hòa bình và thịnh vượng chung trong khu vực.